5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, bazı ihlaller için idari para cezası; belirli fiiller için ise adli cezalar düzenler. Somut olayda hangi yolun uygulanacağı, fiilin niteliğine, hayvanın kanundaki konumuna ve ilgili hükmün koşullarına göre belirlenir. İdari para cezasına karşı başvuru ile bir suç nedeniyle ceza soruşturması başlatılması ayrı süreçlerdir.
İdari para cezalarının kapsamı
Kanunun 28. maddesinde sahiplenme ve bakım yükümlülükleri, cerrahi müdahaleler, hayvan deneyleri, eğitim ve çeşitli yasaklara aykırılıklar için farklı yaptırımlar bulunur. Cezanın hayvan başına mı, işletme veya belirli bir ihlal bakımından mı uygulandığı ilgili bende göre değişebilir. Bir ceza kararı değerlendirilirken yalnız toplam tutara değil, hangi davranışın hangi bent kapsamında nitelendirildiğine de bakılmalıdır.
İdari para cezasını verme yetkisi m.25’te, kanunun m.17’sinde belirtilen denetime yetkili merciye bağlanmıştır. Kararı veren merci, ihlal açıklaması, hayvan sayısı ve uygulanan hüküm dosyada birlikte görülmelidir. İdari yaptırımın bulunması, aynı olayla ilgili bütün hukuki değerlendirmelerin yalnız para cezasından ibaret olduğu anlamına gelmez; m.28/A’daki adli hükümler de kendi koşullarıyla ayrıca incelenir.
Kanundaki temel tutar ile uygulama yılı
Kanun metninde yazılı maktu para cezalarının doğrudan 2026’da uygulanacak tutar olduğu varsayılmamalıdır. Kabahatler Kanunu m.17/7, idari para cezalarının her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanmasını düzenler; nispi nitelikteki idari para cezaları bu hükmün dışındadır. Bu nedenle farklı tarihlerden alınmış tutar listeleri aynı ceza hesabı gibi kullanılamaz.
Bu rehberde 2026 için tek tek tahakkuk tutarı veya tarife hesabı verilmemektedir. Kararın hangi fiile, hangi tarihe ve hangi tutar güncellemesine dayandığı ayrıca doğrulanmalıdır. Kanundaki temel miktar, uygulama yılı ve artırıma ilişkin hüküm ayrılmadan hazırlanan bir tablo, okuyucuyu yanlış bir ödeme beklentisine yöneltebilir.
Belirli kişiler bakımından artırım
M.28’de düzenlenen kabahatlerin veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma derneği veya vakfı üyeleri ya da hayvanlara bakmak veya onları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi halinde kanun, cezanın “iki kat artırılarak” uygulanmasını öngörür. Artırımın uygulanması için hem kabahatin hem de kişinin maddede sayılan sıfatının belirlenmesi gerekir. Burada nihai çarpan veya güncel lira hesabı yapılmamaktadır.
M.28/A’daki suçlar için ayrıca yarı oranında artırım hükümleri vardır. Bunlar, maddede düzenlenen suçun birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi veya maddede sayılan kişiler tarafından işlenmesi gibi koşullara bağlanmıştır. İdari para cezasındaki artırım ile adli cezadaki artırım aynı kural olarak birleştirilmemelidir.
Adli ceza gerektiren fiiller
M.28/A; nesli yok olma tehlikesi altındaki bir hayvanı öldürme veya bir hayvan neslini yok etme, belirli hayvanları kasten öldürme, cinsel saldırı, işkence ya da acımasız ve zalimce muamele ve hayvan dövüştürme gibi fiiller için adli yaptırımlar düzenler. Her fıkranın hayvanın niteliği ve fiilin biçimi bakımından koşulları vardır. Maddenin atıf yaptığı kanuni istisnalar da değerlendirilmelidir.
Örneğin ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldürmeye ilişkin ikinci fıkra, m.12 kapsamındaki kesimler ve m.13’ün ilk üç fıkrasındaki hususlar dışında uygulanır. Hayvan dövüştürmeye ilişkin fıkra da m.11/2’nin ikinci cümlesini saklı tutar. Bu atıfların ayrıntıları ve somut olaya uygulanması incelenmeden her olay için aynı ceza sonucu açıklanmamalıdır.
Ceza soruşturmasında başvuru ve şikâyet
M.28/A’daki suçlarda, sahibi tarafından işlenenler de dahil olmak üzere, soruşturma yapılması kural olarak Tarım ve Orman Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerinin Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır. Kanun bu başvuruyu muhakeme şartı olarak düzenler. Kişinin ilgili müdürlüğe bildirimde bulunması ile müdürlüğün başsavcılığa yapacağı yazılı başvuru birbirinden ayrılmalıdır.
Suçüstü halinde soruşturma genel hükümlere göre yürütülür. Ayrıca ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralardaki suçların başkası tarafından sahipli hayvana karşı işlenmesinde hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma yapılır. Bu nedenle yalnız “suçüstü yoksa hiçbir durumda soruşturma başlamaz” veya “her bildirim tek başına yeterlidir” biçiminde kesin bir usul sonucu çıkarılmamalıdır.
El konulan hayvanların korunması
M.24, hayvanların bakımını ciddi biçimde ihmal eden veya onlara ağrı, acı ya da zarar veren kişiler yönünden hayvan bulundurma yasağı ve el koymayı düzenler. Sahiplendirilme niteliği olan hayvanların sahiplendirilinceye kadar bakımevinde barındırılması öngörülür. M.28 ve m.28/A’da, ilgili fiillere konu olup el konulan kedi ve köpekler ile Bakanlıkça uygun görülen diğer hayvanların koruma altına alınarak bakımevi bulunan en yakın belediye tarafından hayvan bakımevine götürülmesi ayrıca düzenlenmiştir.
İdari para cezasına karşı başvuru yolu
Kabahatler Kanunu m.3, diğer kanunlarda aksi hüküm bulunmaması halinde kanun yoluna ilişkin genel hükümlerinin uygulanmasını öngörür. M.27/1’deki genel başvuru yolu, idari para cezasının tebliği veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurudur. Başvuru yapılmaması halinde yaptırım kararı kesinleşir. Somut kararın niteliği ve özel düzenleme olup olmadığı birlikte incelenmelidir.
M.27/8’de önemli bir istisna vardır: aynı işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görevine giren kararlar da verilmişse, idari yaptırıma ilişkin hukuka aykırılık iddiaları işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür. Ayrıca mahkemece verilen yaptırımlar ve ceza dosyasıyla bağlantılı haller için m.27’de farklı düzenlemeler bulunur. Karardaki kanun yolu bildirimi kontrol edilmelidir; bu bildirim tek başına görevli mercii belirleyen bir kural olarak görülmemelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kanunda yazan tutar 2026’da ödenecek ceza mıdır?
Maktu idari para cezaları bakımından uygulama yılındaki yeniden değerleme düzeni kontrol edilmelidir. Kanundaki temel miktarı yıllık güncelleme yapılmış bir tutar gibi kullanmak doğru değildir. Bu rehberde 2026 TL hesabı verilmemektedir.
Hayvanın sahibi olmak ceza sorumluluğunu kaldırır mı?
M.28/A, sahibi tarafından işlenen suçlar için de soruşturma şartlarını düzenler. Sahiplik tek başına ceza sorumluluğunu kaldıran genel bir neden olarak kabul edilemez; ilgili suçun koşulları incelenir.
Suçüstü halinde de müdürlük başvurusu beklenir mi?
M.28/A, suçüstü halinde soruşturmanın genel hükümlere göre yapılacağını belirtir. Sahipli hayvana başkası tarafından işlenen belirtili suçlarda sahibin şikâyetine ilişkin ayrı yol da vardır.
İdari para cezasına karşı her zaman aynı mercie mi gidilir?
Kabahatler Kanunu m.27’de genel sulh ceza başvuru yolu ve istisnalar ayrı düzenlenmiştir. Özellikle aynı kişi ve aynı işlem kapsamında idari yargıya giren karar bulunması hali m.27/8 uyarınca değerlendirilir.
İdari ve adli cezalardaki artırımlar aynı mıdır?
M.28’de sayılan kişiler bakımından idari cezanın iki kat artırılarak uygulanması; m.28/A’da ise belirli suç halleri için yarı oranında artırım düzenlenir. İlgili hükmün koşulları ayrı kontrol edilir.
Müdürlüğe bildirim yapmak idari cezaya itiraz yerine geçer mi?
Ceza soruşturmasının başlatılmasına ilişkin m.28/A başvurusu ile idari para cezasına karşı m.27 kapsamında kanun yoluna gitmek farklı işlemlerdir. Hangi karara karşı hangi talebin ileri sürüldüğü açıkça belirlenmelidir.
Resmî kaynaklar ve iletişim
Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim
Son güncelleme: 27.10.2026