5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, 2004’te yürürlüğe girmiş, ancak 9 Temmuz 2021 tarihli 7332 sayılı Kanun ile köklü şekilde değiştirilmiştir. Bu değişiklikle hayvanlara yönelik bazı fiiller artık yalnızca idari para cezası değil, doğrudan hapis cezası gerektiren birer suç haline gelmiştir.
İdari Para Cezaları (Madde 28)
Kanunun 28. maddesi, hayvan başına veya işletme başına uygulanan çok sayıda idari para cezası öngörür. Bazı önemli kalemler:
- Sahiplenme ve bakım yükümlülüklerine uymama (m.5): hayvan başına 1.000 TL; işletme sahiplerine 5.000 TL.
- Cerrahi amaçlı müdahale yasaklarına aykırılık (m.7): hayvan başına 1.000 TL.
- Hayvan neslini yok edecek müdahale (m.8), fiil suç oluşturmuyorsa: hayvan başına 35.000 TL’ye kadar.
- Yetkisiz hayvan deneyi (m.9): hayvan başına 4.500 TL.
- Eğitim yasaklarına aykırılık (m.11): 5.500 TL.
- 14. madde kapsamındaki çeşitli yasaklar (m.14): fiile göre hayvan başına 1.500 TL ile 60.000 TL arasında değişir.
Önemli: Bu cezaları veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma derneği/vakfı üyeleri veya hayvanlara bakmakla görevlendirilen kişiler işlerse, ceza 2 katına çıkar.
Adli Cezalar — Artık Hapis Cezası Var (Madde 28/A)
2021 reformuyla eklenen m.28/A, belirli fiilleri idari para cezasından çıkarıp doğrudan hapis cezasına bağlamıştır:
- Nesli tükenmekte olan bir hayvanı öldürmek: 1-5 yıl hapis; bir hayvan neslini yok etmek: 5-10 yıl hapis.
- Bir ev veya evcil hayvanı kasten öldürmek (yasal kesim/kurban hariç): 6 ay-4 yıl hapis.
- Hayvana cinsel saldırıda bulunmak veya tecavüz etmek: 6 ay-3 yıl hapis + en az 100 gün adli para cezası.
- Ev/evcil hayvana işkence veya acımasız/zalimce muamele: 6 ay-3 yıl hapis.
- Hayvan dövüştürmek: 3 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası.
Suç aynı anda birden fazla hayvana karşı işlenirse ceza yarı oranında artırılır; veteriner/hayvan koruma görevlileri tarafından işlenirse de aynı şekilde yarı oranında artırılır.
Kritik Usul Kuralı: Soruşturma Kendiliğinden Başlamaz
M.28/A’daki suçlarda (sahibi tarafından işlenenler dahil) soruşturma, Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüğünün Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır — bu bir muhakeme şartıdır. Suçüstü hâlinde genel hükümlere göre soruşturma yapılır. Sahipli bir hayvana başkası tarafından zarar verilmesi durumunda ise, hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma başlatılabilir. Bu nedenle bir hayvana kötü muamele gördüğünüzde, yalnızca polise değil, ilgili tarım il/ilçe müdürlüğüne de başvurmanız önemlidir.
El Konulan Hayvanlara Ne Olur?
M.24 uyarınca el konulan kedi ve köpekler ile Bakanlıkça uygun görülen diğer hayvanlar, koruma altına alınarak en yakın belediyenin hayvan bakımevine götürülür.
Sıkça Sorulan Sorular
Sokak hayvanına eziyet eden biri sadece para cezası mı öder?
Fiile göre değişir: basit idari ihlaller (m.28) yalnızca idari para cezası gerektirir, ama kasten öldürme, işkence/zalimce muamele, cinsel saldırı veya dövüştürme gibi fiiller artık m.28/A kapsamında hapis cezası gerektiren suçlardır.
Kendi hayvanıma zarar versem de suç oluşur mu?
Evet — m.28/A “sahibi tarafından işlenen suçlar da dahil olmak üzere” ifadesiyle sahiplik iddiasının koruma sağlamadığını açıkça belirtir.
Şikayetimi nereye yapmalıyım?
Suçüstü değilse, adli sürecin başlaması için Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüğüne yazılı başvuru şarttır; ayrıca kolluğa (polis/jandarma) bildirim yapmanız süreci hızlandırır.
İdari para cezasına itiraz edilebilir mi?
Evet, kabahatler mevzuatına göre idari para cezalarına karşı sulh ceza hakimliğinde itiraz yolu açıktır.
Hayvan hakları ihlali nedeniyle mağdur veya şüpheli durumundaysanız danışmanlık için WhatsApp’tan yazabilirsiniz.