Banka Müşteri Sözleşmesinde Haksız Şart — TKHK m.5 İncelemesi 2026

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.5, tüketici ile banka arasındaki sözleşmelerde haksız şart denetimi öngörür. Bu rehberde haksız şart kavramı, banka sözleşmelerinde sık karşılaşılan örnekler ve iptal yolları açıklanmaktadır.

Haksız Şartın Tanımı — TKHK m.5/1

Tüketiciyle yapılan sözleşmede yer alan ve tüketici ile müzakere edilmeden tek yanlı olarak hazırlanan, tarafların hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan şartlar haksız şarttır. Haksız şart baştan itibaren geçersizdir (m.5/2).

Müzakere Edilmemiş Sözleşme

Standart sözleşme (matbu, tip sözleşme) hükümleri tüketiciyle müzakere edilmemiş sayılır. İspat yükü satıcı/sağlayıcı üzerindedir (m.5/3). Banka, müşterinin sözleşme şartlarını ayrı ayrı müzakere ettiğini ispat edemezse hüküm haksız şart denetimine tabidir.

Banka Sözleşmelerinde Sık Karşılaşılan Haksız Şartlar

• Dosya masrafı: Tüketici Kredisinde dosya masrafı kanunda öngörülen sınırı aşan tutarda alınamaz (Yönetmelik m.4)
• Hesap işletim ücreti: Tüketicinin onayı alınmadan tek taraflı belirlenen ücret
• Tek taraflı faiz değişiklik yetkisi: Bankaya sınırsız faiz değiştirme hakkı veren hükümler
• Yargılama yeri kaydı: Banka şubesinin bulunduğu mahkemeyi tek yetkili kılan klozlar (HMK m.17 uygun şart aranır)
• Tahkim şartı: Tüketiciyi olağan mahkeme yolundan mahrum bırakan tahkim şartları
• Sigorta zorunluluğu: Bankanın belirlediği şirketten sigorta yaptırma zorunluluğu (TKHK m.29)
• Eylemli temerrüt klozu: Bir taksit gecikmesi halinde tüm borcun muaccel olması

Tüketici Hakem Heyeti / Tüketici Mahkemesi

• Parasal sınırlar (2026 güncel): İlçe Hakem Heyeti — 30.000 TL altı, İl Hakem Heyeti — 30.000-104.000 TL arası, Tüketici Mahkemesi — 104.000 TL üstü
• Tüketici hakem heyeti kararına 15 gün içinde tüketici mahkemesinde itiraz mümkün
• Tüketici mahkemesi kararı temyize tabi (HMK m.341 — istinaf 8.000 TL, m.362 — temyiz 116.000 TL — 2026 değerleri)

İade Talep Süresi

Haksız şart geçersizliği itirazına süre yoktur — sözleşme süresi içinde her zaman ileri sürülebilir. Ancak haksız şart nedeniyle ödenen tutarın iadesi 6098 sayılı TBK m.146 zamanaşımına (10 yıl) tabidir.

İlgili Mevzuat

• 6502 sayılı TKHK m.5, m.29, m.66, m.68, m.73
• 6098 sayılı TBK m.20-25 (genel işlem koşulları)
• Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik (RG 17.06.2014)
• Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.76 (müşteri hakları)