İdari Sözleşme Uyuşmazlıkları — İYUK m.2 Tam Yargı ve İptal Davası 2026

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların idari yargıda görüleceğini düzenler. Bu rehberde idari sözleşme tanımı, görev ayrımı, dava türleri ve süreler açıklanmaktadır.

İdari Sözleşme Tanımı

İdari sözleşme, idarenin kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla, kamu hukukuna tabi şekilde özel hukuk kişisi ile yaptığı sözleşmedir. Anayasa Mahkemesi ve Danıştay içtihatlarına göre idari sözleşme nitelendirilmesi için aşağıdaki ölçütler aranır:

• Taraflardan birinin idare olması
• Sözleşmenin kamu hizmetinin yürütülmesi amacına yönelik olması
• İdareye kamu gücüne dayanan üstün yetkiler tanınmış olması (tek taraflı değişiklik, fesih, denetim)
• Sözleşmenin kamu hukuku rejimine tabi olması

Tipik İdari Sözleşmeler

• Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri: Otoyol, hava limanı, liman, enerji üretim/dağıtım imtiyazları
• Yap-İşlet-Devret (YİD) sözleşmeleri: 3996 sayılı Kanun
• Kamu istimlak sözleşmeleri: 2942 sayılı Kanun çerçevesinde
• İdari hizmet sözleşmesi: Sözleşmeli personel istihdamı (657 sayılı Kanun m.4/B)
• Mali yardım/destek sözleşmeleri: Hibe, kredi destek programları
• Bazı kamu ihalesi sözleşmeleri: Niteliğine göre değerlendirilir

İdari Sözleşme vs. Özel Hukuk Sözleşmesi

İdarenin yaptığı tüm sözleşmeler idari sözleşme değildir. Aşağıdakiler özel hukuk sözleşmeleridir:

• Mal alım sözleşmeleri (kalem mal alımı vb.)
• Olağan yapım sözleşmeleri (idari ünsür yoksa)
• Kira sözleşmeleri
• İdarenin malvarlığı yönetimine ilişkin sözleşmeler
• Adli yargıda görülür (HMK m.6 — yetki ve görev kuralları)

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu Sözleşmeleri

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamında imzalanan sözleşmeler genelde özel hukuk sözleşmesi olarak değerlendirilir; ancak bazı kararlarda Danıştay idari sözleşme niteliğinin tartışılabileceğini ifade etmiştir. İhale aşamasındaki idari işlemler (yeterlik kararları, ihale kararı) ise idari yargıda görülür.

Görevli Yargı — Uyuşmazlık Mahkemesi Kararları

İdari sözleşme nitelendirmesinin tartışmalı olduğu hallerde Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurularak görev sorunu çözülür (2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu). Mahkeme nitelendirmeye göre adli veya idari yargıyı görevli kılar.

Dava Türleri — İYUK m.2

1. İptal Davası

• İdari sözleşme yapılması kararı, sözleşme şartlarının belirlenmesi gibi tek taraflı idari işlemler iptal davasına konu olabilir
• Sözleşmenin imzalanmasından önceki idari işlemler için ayrı dava
• İYUK m.7: 60 gün dava açma süresi

2. Tam Yargı Davası

• İdari sözleşmeden kaynaklanan tazminat talepleri (sözleşme ihlali, fesih, tek taraflı değişiklik nedeniyle zarar)
• Sözleşmenin uygulanmasıyla ilgili mali talepler
• İdarenin sözleşmeyi feshetmesi nedeniyle uğranılan zarar
• Süre — taleplerin doğduğu tarihten itibaren 60 gün

3. Sözleşmenin Yorumu Davası

• Sözleşme hükümlerinin nasıl yorumlanacağına ilişkin uyuşmazlık
• İdarenin tek taraflı yorumu üzerine müteahhidin yorumun değiştirilmesi talebi

İdarenin Üstün Yetkileri

• Tek taraflı değişiklik (jus variandi): Kamu hizmetinin gereği halinde sözleşme şartlarını değiştirme
• Tek taraflı fesih (résiliation unilatérale): Kamu yararı veya kusur nedeniyle
• Denetim ve gözetim: Müteahhidin işini kontrol etme
• Yaptırım uygulama: Cezai şart, geçici teminata el koyma
• İdari yoldan tahsil: 6183 sayılı Kanun çerçevesinde

Müteahhidin Mali Dengelilik Hakları

İdarenin tek taraflı yetkileri kullanması halinde müteahhidin mali dengesinin korunması için tazminat hakları:

• Imprévision teorisi (Öngörülemezlik): Tarafların öngöremediği koşullar nedeniyle sözleşme dengesinin bozulması — müteahhidin maliyet artışlarının paylaşılması
• Fait du prince (Hükümdarın eylemi): İdarenin sözleşme dışı genel düzenlemelerinin müteahhide etkisi — tazminat sorumluluğu
• Force majeure (mücbir sebep): Yerine getirilemeyen ediminden kaçınma
• Sujétions imprévues (Öngörülemeyen güçlükler): Beklenmedik teknik zorluklar

İhale Süreci Davaları

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.55-57 itiraz yolu:

1. İdareye şikâyet: İhale ilanından önceki kuralların düzeltilmesi için
2. Kamu İhale Kurulu (KİK): İdarenin red kararı veya 10 gün içinde cevap vermemesi halinde 10 gün içinde KİK’e itirazen şikâyet
3. İdari yargı: KİK kararına karşı 30 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde dava (özel yetkili mahkeme)

Yetkili Mahkeme

• İdare Mahkemesi: Genel yetkili — sözleşmenin yapıldığı veya işin görüldüğü yer
• Danıştay: Bakanlar Kurulu kararları, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve belirli bakanlık genel düzenlemelerine ilişkin uyuşmazlıklar
• Ankara İdare Mahkemeleri: KİK kararlarına karşı davalar (4734 m.57)

İhtiyati Tedbir ve Yürütmenin Durdurulması

İYUK m.27 ve m.28 çerçevesinde:

• İhalenin iptali kararına karşı yürütmenin durdurulması talebi
• Sözleşmenin tek taraflı feshi kararına karşı durdurma
• Tek taraflı değişiklik işlemlerine karşı durdurma
• Telafisi güç zarar ve hukuka aykırılık şartları aranır

İdari Sözleşme Kapsamında Tahkim

4501 sayılı Kanun ile idari sözleşmelerin bir kısmında tahkim yolu açılmıştır:

• Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri
• Yabancı unsurlu büyük yapı sözleşmeleri
• 4501 m.1 — kamu hizmetleri ile ilgili sözleşmelerde uluslararası tahkim mümkün
• Anayasa m.125’in 1999 değişikliği ile bu olanak getirilmiştir

İlgili Mevzuat

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, m.7, m.27, m.28
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.55-57
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu
• 3996 sayılı Yap-İşlet-Devret Modeli ile İlgili Kanun
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
• 4501 sayılı Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Hakkında Kanun
• 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu
• Anayasa m.125, m.155