Yerli Tahkim — HMK m.407-444 Hakem Kararı ve İptali 2026

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.407-444, Türkiye’de yerleşik taraflar arasındaki yabancı unsur içermeyen tahkim yargılamasını düzenler. Bu rehberde tahkim sözleşmesi, hakem heyeti, yargılama, hakem kararı ve iptal davası açıklanmaktadır.

Tahkim Sözleşmesi — HMK m.412

• Yazılı şekil zorunlu
• Bir asıl sözleşmedeki tahkim klozu veya ayrı sözleşme
• Telgraf, faks, e-posta gibi yazışmalarda yer alan tahkim talepleri yazılı sayılır
• Tahkim sözleşmesinin kapsamı net biçimde belirtilmiş olmalıdır

Tahkime Elverişli Uyuşmazlıklar — HMK m.408

Tahkime elverişli olmayan uyuşmazlıklar:

• Taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklar (m.408)
• İki tarafın iradesine tabi olmayan uyuşmazlıklar (örn. boşanma, soybağı, vesayet)
• Kamu düzenine ilişkin uyuşmazlıklar — tek taraflı emredici hükümlere bağlı olanlar
• Uyuşmazlık konusu üzerinde tarafların serbestçe tasarruf edebilmesi gerekir

Hakem Sayısı — m.415

• Tek hakem veya tek sayıda hakem heyeti
• Aksi kararlaştırılmadıkça üç hakem (her taraf birer hakem seçer; iki hakem üçüncü hakemi seçer)
• Tek hakem seçiminde anlaşamazlarsa veya çok taraflı atama mümkün değilse, mahkeme atar (m.416)

Hakemin Reddi — m.417

• Tarafsızlık ve bağımsızlık konusunda haklı şüphe
• Kanunda öngörülen niteliklerin yokluğu
• Sözleşmede belirlenen niteliklerin eksikliği
• Red sebepleri öğrenildikten sonra 2 hafta içinde yazılı bildirim
• Hakem heyeti reddi reddederse mahkemeden 1 ay içinde karar talep edilebilir (m.417/3)

Hakem Heyetinin Yetkisi — m.422

Hakem heyeti, kendi yetkisi dahil tahkim sözleşmesinin geçerliliğini belirleme yetkisine sahiptir (Kompetenz-Kompetenz). Yetki itirazı en geç ilk savunma ile birlikte ileri sürülmelidir.

Tahkim Yargılaması

Süre — m.427

• Aksi kararlaştırılmadıkça hakem heyeti, ilk hakemin atanmasından itibaren 1 yıl içinde karar vermelidir
• Süre, tarafların anlaşması veya talebi üzerine mahkeme kararıyla uzatılabilir
• Sürenin uzatılmaması halinde tahkim sona erer ve uyuşmazlık genel mahkemede görülebilir

Yargılama İlkeleri — m.423

• Tarafların eşit muamele görmesi
• Savunma hakkının korunması
• Tarafların yargılama usulünü serbestçe belirleme hakkı
• Hakem heyetinin uygun gördüğü yöntemleri uygulayabilmesi

Geçici Hukuki Koruma — m.414

• Tahkim sözleşmesinin varlığı, geçici hukuki koruma talebine engel değil
• Hakem heyeti veya mahkemeden istenebilir
• Mahkemenin tedbir kararı tahkim sözleşmesinin geçerliliğini etkilemez

Hakem Kararı — m.436

• Yazılı şekil zorunlu
• Hakem heyeti üyelerinin imzaları
• Karar tarihi ve tahkim yeri belirtilmesi
• Gerekçe — taraflar açıkça gerekçesiz karar istedi ise gerekçe aranmaz
• Sulh halinde sulh kararı (m.435)
• Tarafların kararı bir araya gelerek vermeleri (m.434/1)

Hakem Kararının İcrası

Hakem kararı, mahkeme ilamı niteliğinde ilamlı icra takibinin konusu olur (HMK m.439/2). Tahkim kararının icra edilebilirliği için ayrı bir tenfiz veya icra edilebilirlik kararına gerek yoktur.

Hakem Kararının İptali — m.439

İptal Sebepleri

1. Tahkim sözleşmesi taraflarından birinin ehliyetsizliği veya tahkim sözleşmesinin geçersizliği
2. Hakem heyetinin atanmasında veya seçimi/oluşumunda kanun veya tarafların anlaşmasına uyulmaması
3. Kararın tahkim süresi içinde verilmemiş olması
4. Hakem heyetinin yetkisi konusunda hukuka aykırı karar vermiş olması
5. Hakem kararının tahkim sözleşmesinin kapsamı dışında olması
6. Tahkim yargılamasında tarafların eşitliğine veya hukuki dinlenilme hakkına uyulmamış olması
7. Kararın kamu düzenine aykırılık oluşturması
8. Uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması

Süre ve Mahkeme — m.439/4

• Karar tarihinden itibaren 1 ay hak düşürücü süre
• Görevli mahkeme: tahkim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesi (taraflar tacirse Asliye Ticaret)
• İptal davası kararına karşı temyiz yolu açık

Tahkim Hükümlerinin Düzeltilmesi — m.437

• Yazım, hesaplama hataları için karar tarihinden itibaren 30 gün içinde başvuru
• Hakem heyeti kararı düzelterek yenisini taraflara tebliğ eder
• Yorum talebi: tarafların anlaşmasıyla 30 gün içinde
• Eksik karar verildiği iddia edilen hususlarda karar tamamlama talebi

Tahkim Sözleşmesi ve Mahkemenin Tutumu — m.413

• Tahkim sözleşmesinin konusu olan uyuşmazlıkta mahkemeye dava açılması halinde:
  • Karşı taraf tahkim itirazını ilk itiraz olarak ileri sürmelidir
  • Mahkeme, tahkim sözleşmesinin geçerli olduğunu tespit ederse davayı reddeder
  • Tahkim itirazı zamanında ileri sürülmezse mahkeme tahkim sözleşmesinin varlığına rağmen davayı görür

Hakem Ücreti — m.444

• Aksi kararlaştırılmadıkça, hakem ücreti taraflar tarafından eşit oranda ödenir
• Tahkim sonunda kazanan taraf lehine ücret iadesi mümkündür
• Hakem ücretine ilişkin uyuşmazlıklar mahkemece çözümlenir

Kurumsal Tahkim

HMK genel hükümleri yanında kurumsal tahkim merkezleri kendi kurallarını uygular:

• İSTAC (İstanbul Tahkim Merkezi)
• İTOTAM (İstanbul Ticaret Odası Tahkim Merkezi)
• TOBB Tahkim Merkezi
• Türkiye Sigorta Birliği Tahkim Komisyonu (sigorta uyuşmazlıkları)

Sigorta Tahkim — 5684 sayılı Kanun m.30

Sigorta uyuşmazlıkları için Türkiye Sigorta Birliği bünyesinde Sigorta Tahkim Komisyonu kurulmuştur:

• Tüketicinin sigorta şirketinden alacakları hakkında zorunlu olmayan tahkim
• Hakemler bağımsız tahkim listesinden atanır
• Karar belirli tutar altında kesin (her yıl güncellenir); üstünde itiraz yolu açık

İlgili Mevzuat

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.407-444
• 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (yabancı unsur halinde)
• 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30
• 4501 sayılı Kamu Hizmeti İmtiyaz Sözleşmelerinde Tahkim Kanunu
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (icra)