Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk — 6325 sayılı Kanun Ek m.5/A 2026

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Ek m.5/A ile 1 Ocak 2019’dan itibaren ticari uyuşmazlıkların belirli bir bölümünde arabuluculuk dava şartı haline getirilmiştir. 2023 değişiklikleri (7445 sayılı Kanun) kapsamı genişletmiştir. Bu rehberde dava şartı kapsamı, başvuru ve süreç açıklanmaktadır.

Dava Şartı Kapsamı — Ek m.5/A

Aşağıdaki uyuşmazlıklarda mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuğa gidilmesi dava şartıdır:

Konusu para alacağı veya tazminat olan ticari davalar
İtirazın iptali davaları (TTK kapsamında ticari işten doğan)
Menfi tespit davaları (ticari iş)
İstirdat davaları
Tüketici davaları (2023’ten itibaren — 6502 m.73/A) — belirli tutar üstü
Kira uyuşmazlıkları (2023’ten itibaren — TBK m.339 atıf)
Ortaklık ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (sınırlı uygulama)
Komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar

Ticari Davanın Tanımı — TTK m.4

“Ticari dava” kavramı TTK m.4’te düzenlenmiştir. Aşağıdaki davalar ticari dava sayılır:

İki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olan davalar (objektif kıstas)
TTK’da düzenlenen hususlardan doğan davalar
Belirli kanunlardaki hususlardan doğanlar (Bankacılık, Sermaye Piyasası, Ticaret Borsası, Esnaf, Çek, Sigorta, Kambiyo)
Tarafların tacir olup olmaması mutlak şart değildir; iş niteliği esastır

Dava Şartı Kapsamı Dışında Kalan Ticari Uyuşmazlıklar

Konusu para alacağı veya tazminat olmayan ticari davalar (örn. tespit davaları, sicile tescil/terkin)
İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti
Yargısal denetim niteliğindeki davalar
Genel kurul iptal davaları
Şirket fesih/tasfiye davaları
Aile ve kişiler hukuku boyutu olan davalar

Yetkili Arabuluculuk Bürosu

Karşı tarafın yerleşim yeri (TTK m.4’e göre işletmenin merkezi)
Sözleşmenin ifa yeri (TBK m.89)
Davacının seçimine göre belirlenen yer
Adli yargı arabuluculuk büroları görevlidir

Süre — Ek m.5/A-3

Atama tarihinden itibaren 6 hafta içinde sonuçlandırılması
Zorunlu hallerde arabulucu kararıyla 2 hafta daha uzatılabilir (toplam 8 hafta)
İş davalarındaki 3+1 haftadan farklı, daha uzun süre tanınmıştır
Sürenin uzatılması son tutanakta belirtilir

Toplantı ve Görüşmeler

Tarafların birinin tacir veya tüzel kişi olması durumu özen yükümü etkiler
Tüzel kişiler yetkili temsilci ile katılır (yönetim kurulu üyesi, müdür, genel müdür, vekil)
Vekâletname ile temsil edilenler için ayrı uzlaşma yetkisi gösteren vekâlet zorunlu olabilir
Yüz yüze, video konferans, hybrid toplantılar mümkündür

Tüketici Davalarında Özellik — 6502 m.73/A

2023 değişiklikleri ile tüketici davalarında da arabuluculuk dava şartı getirilmiştir:

Tüketici hakem heyeti parasal sınırı üstündeki tüketici davaları için
Tüketici lehine zorunlu temsilci sistemi (sosyal devlet ilkesi)
İdeoloji yüklü süreç değil — bilgi asimetrisi gözetilir
Tüketici aleyhine sonuçlanan anlaşma — denetim aşamasında dengelilik kontrolü

Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk — TBK m.339 atıf

2023 değişiklikleri ile kira uyuşmazlıkları arabuluculuk dava şartı kapsamına alındı
Kira tespiti, tahliye, kira alacağı davalarında uygulanır
İcra takibinde itirazın iptali yoluyla açılan davalar dahil
Tedbir ve haciz talepleri kapsam dışıdır

Anlaşma — Ek m.5/A-7

Son tutanak ilam niteliğinde belge — HMK m.18 ve 6325 m.18
İcra edilebilirlik şerhi alınmadan icra takibi yapılabilir
Anlaşmaya konu hususta dava açılamaz
Anlaşma kısmen yapıldığında, anlaşılan hususlar kesinleşir; kalanlar için dava açılır

Toplantıya Katılmama Yaptırımı

Geçerli mazeretsiz toplantıya gelmeyen taraf — yargılama giderlerinden sorumlu
Lehine vekâlet ücreti hükmedilmez (Ek m.5/A-12)
Davayı kazanmış olsa bile bu yaptırım uygulanır
Bu durum, alacaklının arabuluculuğa katılmama nedeniyle dava sürecinde dezavantajlı duruma düşmesine yol açar

Anlaşılamama — Ek m.5/A-13

Son tutanak düzenlenir
“Anlaşılamadığı” açıkça yazılır
Tutanak davadan ayrı tutulur ve dava açan tarafından dosyasına eklenir
2 hafta içinde davanın açılması süre yönünden lehedir

Dava Şartı Eksikliği

Mahkeme arabuluculuk son tutanağının dosyada bulunup bulunmadığını re’sen kontrol eder
Eksiklik halinde 1 hafta süre — bu sürede tamamlanmazsa dava reddolunur
Reddedilen dava sonrası yeniden başvuru ve dava yolu açıktır
Dava şartı sıkı denetim altındadır — re’sen göz önünde bulundurulur

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

Arabuluculuk başvurusu süreyi durdurur (Ek m.5/A-15)
Anlaşmama tutanağı tarihinden itibaren 2 hafta içinde dava açılırsa süre yönünden başvuru tarihi esas alınır
Süre içinde dava açılmazsa son tutanak tarihinden itibaren süre yeniden işler

Arabuluculuk Ücreti

Anlaşmama halinde — ilk 2 saat Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır
2 saatten fazlası taraflar arasında paylaşılır
Anlaşma halinde — taraflar yarı yarıya öder (aksi kararlaştırılabilir)
Avukatlık asgari ücret tarifesi de dikkate alınır

Ticari Sözleşme Klozları

Arabuluculuk dava şartının uygulanacağı ticari sözleşmelere şu klozlar eklenebilir:

Çok aşamalı uyuşmazlık çözümü (müzakere → arabuluculuk → tahkim/dava)
Belirli arabuluculuk merkezi (örn. İSTAC arabuluculuk)
Yetkili arabulucu nitelikleri
Süre uzatma kuralları
Gizlilik yükümlülükleri (6325 m.4)

İlgili Mevzuat

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Ek m.5/A
7445 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (2023)
6102 sayılı TTK m.4
6502 sayılı TKHK m.73, m.73/A
6098 sayılı TBK m.339
6100 sayılı HMK m.18
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği