Ceza Davasında İstinaf (CMK 272-289): Süre, Başvuru, İstinafa Kapalı Kararlar ve Temyiz

Kısa cevap: Ceza davasında ilk derece mahkemesinin hükmüne karşı istinaf süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır; başvuru hükmü veren mahkemeye dilekçe veya zabıt kâtibine beyanla yapılır. Bazı adlî para cezası ve beraat hükümleri istinafa kapalıdır. Kararın istinafa ve sonra temyize açık olup olmadığı somut dosyada belirlenir.

Son güncelleme: 11 Kasım 2026

Ceza davasında istinaf nedir, hangi kararlara gidilir?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin (asliye ceza, ağır ceza) verdiği hükmün bölge adliye mahkemesinde yeniden incelenmesidir. Kural olarak ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir; on beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler ise bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir (CMK m.272/1). Hükümden önce verilip hükme esas olan ya da ayrıca kanun yolu öngörülmemiş ara kararlara karşı da hükümle birlikte istinafa gidilebilir (CMK m.272/2).

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararına karşı da, aşağıdaki istinafa kapalı hâller saklı kalmak üzere istinaf yolu açıktır (CMK m.231/12). Bu düzenleme 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına uygulanır; bu tarihten önce verilmiş HAGB kararlarında itiraz yolu devam eder (CMK geçici m.6/2). Ayrıntısını HAGB rehberinde anlattık.

İstinafa kapalı kararlar (CMK 272/3)

Kanun üç grup hükme karşı istinafı kapatır (CMK m.272/3):

  • Hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri,
  • Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri,
  • Kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler.

Bu şekilde verilen hükümler tekerrüre esas olmaz (CMK m.272/3). Hapis cezasından çevrilmiş adlî para cezası, birinci bentteki on beş bin liralık sınıra tabi değildir. Hâkim kararlarına karşı, ayrıca kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı da istinaf değil, itiraz yoluna gidilir (CMK m.267).

Kimler istinafa başvurabilir?

Cumhuriyet savcısı, sanık, katılan ve katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş ya da katılan sıfatını alabilecek şekilde suçtan zarar görmüş olanlar kanun yoluna başvurabilir (CMK m.260/1). Savcı sanık lehine de başvurabilir (CMK m.260/3); ağır ceza mahkemesindeki savcı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemelerinin kararlarına karşı da başvurabilir (CMK m.260/2). Avukat, müvekkilinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla başvuru yapar (CMK m.261); başvurudan vazgeçebilmesi için vekâletnamede özel yetki gerekir (CMK m.266/2).

İstinaf süresi ve başvuru

  • Süre: hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta (CMK m.273/1). Ağır ceza mahkemesindeki savcı için asliye ceza kararlarında süre, kararın başsavcılığa geliş tarihinden itibaren iki haftadır (CMK m.273/3).
  • Nereye: hükmü veren mahkemeye dilekçe verilir veya zabıt kâtibine beyanda bulunulur; beyan tutanağa geçirilip hâkime onaylatılır (CMK m.273/1).
  • Tutuklu sanık: zabıt kâtibine ya da ceza infaz kurumu müdürüne beyan veya dilekçeyle başvurabilir; işlem yapıldığında süre kesilmiş sayılır (CMK m.263).
  • Gerekçe: sanık, katılan ve suçtan zarar görenin başvurusunda nedenlerin gösterilmemesi incelemeye engel olmaz; savcı ise nedenlerini gerekçeleriyle yazmak zorundadır ve bu istem ilgililere tebliğ edilir (CMK m.273/4-5).

Tarih burada da önemlidir. Tebliğden işleyen iki haftalık süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; bu tarihten önceki kararlarda önceki hükümler geçerlidir (CMK geçici m.6/1-c). Önceki metinde süre hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündü.

Süresi geçtikten sonra yapılan, istinafa kapalı bir hükme karşı yapılan ya da başvuru hakkı olmayan kişinin yaptığı başvuruyu hükmü veren mahkeme reddeder; bu ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden karar istenebilir (CMK m.276). Süresinde yapılan istinaf hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m.275/1); mahkûmiyet hükmü kesinleşmedikçe infaz edilmez (5275 sayılı Kanun m.4/1).

Bölge adliye mahkemesi ne karar verir?

Önce dosya üzerinde ön inceleme yapılır: yetki yoksa dosya yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilir; başvuru süresinde değilse, karar istinafa açık değilse veya başvuranın hakkı yoksa istinaf reddedilir. Bu kararlar itiraza tabidir (CMK m.279).

Esas incelemede bölge adliye mahkemesi (CMK m.280/1):

  • Usule ve esasa aykırılık, delil eksikliği yoksa ve ispat değerlendirmesi yerindeyse istinafı esastan reddeder; kanunda sayılan sınırlı hâllerde aykırılığı düzelterek esastan reddeder,
  • Hükümde CMK m.289’daki bir hukuka kesin aykırılık varsa, ya da soruşturma veya kovuşturma şartı gerçekleşmemiş, önödeme veya uzlaştırma uygulanmamışsa hükmü bozup dosyayı aynı veya yargı çevresindeki başka bir ilk derece mahkemesine gönderir,
  • Diğer hâllerde davayı yeniden görür; duruşma sonunda istinafı esastan reddeder veya ilk derece hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurar (CMK m.280/2).

7571 sayılı Kanun bozma sebebini genişletti: önceki metin m.289’un (g) ve (h) bentlerini, yani gerekçesiz hükmü ve savunma hakkının mahkeme kararıyla sınırlanmasını bu kapsamın dışında tutuyordu; güncel metin m.289’daki bütün hâlleri sayar (CMK m.280/1-e). Hukuka kesin aykırılıklar arasında mahkemenin kanuna uygun kurulmaması, yasaklı hâkimin hükme katılması, hükmün gerekçe içermemesi ve hükmün hukuka aykırı yöntemle elde edilen delile dayanması da vardır (CMK m.289).

İstinafa yalnız sanık lehine başvurulmuşsa yeni hüküm, önceki cezadan daha ağır olamaz (CMK m.283). Lehe çıkan karar, uygulanabildiği ölçüde istinafa başvurmamış diğer sanıklara da yansır (CMK m.280/3). Bölge adliye mahkemesi kararlarına ilk derece mahkemesi direnemez (CMK m.284/1).

İstinaftan sonra temyiz yolu

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışındaki hükümleri temyiz edilebilir (CMK m.286/1). Ancak birçok karar temyize kapalıdır (CMK m.286/2); örneğin:

  • İlk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezası ile her miktardaki adlî para cezasına karşı istinafın esastan reddi,
  • Beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları,
  • Kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis cezası öngörülen suçlara ilişkin kararlar (ilk kez bölge adliye mahkemesince verilen ve 272/3 dışındaki mahkûmiyetler hariç),
  • On yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası gerektiren suçlarda beraate karşı istinafın esastan reddi.

Bu sınırlara girse bile hakaretin m.125/3 hâli, silahlı örgüt gibi CMK m.286/3’te sayılan suçlarda temyiz yolu açıktır. Temyiz yalnız hukuka aykırılık nedenine dayanır (CMK m.288); süresi de gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.291/1). Süresinde yapılan temyiz hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m.293/1). Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı (yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları hariç) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, kendiliğinden veya sanık, katılan ya da katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenin istemi üzerine, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz (CMK m.308/1, 308/4).

Kesinleşmiş hükme karşı olağanüstü yollar ayrıdır: istinaf veya temyizden geçmeden kesinleşen karara karşı Adalet Bakanlığının istemiyle kanun yararına bozma (CMK m.309) ve yeni delil ya da sahte belge gibi sınırlı nedenlerle hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi (CMK m.311).

Sanık ve müşteki için kısa not

Sanık ve yakını için: süre tefhimden değil gerekçeli hükmün tebliğinden işler; ama tebliğ tarihi dosyadan kesin olarak tespit edilmeden süre hesabına güvenilmemelidir. Cezanın ağırlaşmayacağı güvencesi, istinafa yalnız sanık lehine başvurulmuşsa geçerlidir; savcı veya katılan sanık aleyhine de başvurmuşsa geçerli değildir (CMK m.283).

Müşteki ve mağdur için: katılan sıfatını henüz almamış olsa bile, katılma isteği karara bağlanmamış ya da reddedilmiş olan veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olan kişi kanun yoluna başvurabilir (CMK m.260/1). Beraat kararını istinafa götürmek isteyen müşteki, önce suçun 272/3 kapsamında olup olmadığına bakmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Ceza davasında istinaf süresi kaç gün?

İki haftadır ve hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren işler (CMK m.273/1). 1 Haziran 2024 tarihinden önce verilmiş kararlarda önceki hükümler, yani hükmün açıklanmasından itibaren yedi günlük süre uygulanır (CMK geçici m.6/1-c).

İstinafa giden dosyada ceza artabilir mi?

İstinafa yalnız sanık lehine başvurulmuşsa yeni hüküm önceki cezadan daha ağır olamaz (CMK m.283). Savcı veya katılan da sanık aleyhine başvurmuşsa bu güvence uygulanmaz.

İstinaf mahkemesi kararı bozarsa ne olur?

Bölge adliye mahkemesi m.289’daki bir hukuka kesin aykırılık veya kanunda sayılan diğer hâller nedeniyle hükmü bozarsa dosya yeniden incelenmek üzere aynı veya yargı çevresindeki başka bir ilk derece mahkemesine gönderilir (CMK m.280/1-e, f). İlk derece mahkemesi bu karara direnemez (CMK m.284/1).

Beraat kararına savcı istinaf ederse duruşma açılmadan ceza verilebilir mi?

İlk derece hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurma, kanunda davanın yeniden görülmesine ve duruşma sonuna bağlanmıştır (CMK m.280/1-g, 280/2). Bunun dışında 280/1’in diğer bentleri esastan ret, düzelterek ret ve bozup gönderme kararlarını sayar (CMK m.280/1-a-f). Somut dosyada hangi yolun izlendiği kararın içeriğinden anlaşılır.

Temyiz aşamasında ceza infaz edilir mi?

Süresinde yapılan temyiz hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m.293/1) ve mahkûmiyet hükmü kesinleşmedikçe infaz edilemez (5275 sayılı Kanun m.4/1).

Resmî kaynaklar

İlgili rehberler

Kanun yolunun açık olup olmadığı, sürenin ne zaman başladığı ve hangi aykırılığın ileri sürüleceği kararın tarihine ve içeriğine göre değişir; bu nedenle somut dosyanın incelenmesi gerekir.

Av. Bilal Alyar, İstanbul 2 Nolu Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY

0534 636 19 19 WhatsApp alyarlaw@gmail.com