Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz: YUKK m.53 Süreler ve Süreç 2026
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.53, yabancılar hakkında verilen sınır dışı etme (deport) kararının yargısal denetimini düzenleyen temel hükümdür. 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanunun 36. maddesiyle yapılan değişiklikle başvuru süresi yedi gün olarak belirlenmiş ve başvuru idare mahkemesine yönlendirilmiştir.
Sınır Dışı Etme Kararı (YUKK m.53)
Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınan idari işlemdir. Karar yabancıya yazılı olarak tebliğ edilir; tebligat içeriğinde kararın gerekçesi, hakları, başvuru yolları ve süreleri yer alır. Yabancı bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
İtiraz Süresi: Yedi Gün (YUKK m.53/3)
“Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir.” Bu süre hak düşürücü olup mahkemece resen dikkate alınır. Yedi günlük süre kısa ve emredici bir süre olduğundan, tebligat tarihinin doğru tespiti hayati önemdedir; hatalı tebligat halinde sürenin yeniden hesaplanması gerekebilir.
Yürütmenin Durdurulması Hükmü
YUKK m.53/3 (7533 sayılı Kanunla değişik) uyarınca, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez; bu, idari yargıdaki yürütmeyi durdurma kararından farklı, kanundan doğan bir korumadır. Yani tek başına dava açılması, ek karar aranmaksızın yürütmeyi durdurur.
Mahkemenin Karar Süresi
İdare Mahkemesi, başvuruyu dosyanın tekemmülünden (ara karar veya duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından) itibaren on beş gün içinde sonuçlandırır. Karar kesindir; istinaf yolu kapalıdır. Bu hız, yabancının özgürlüğünü kısıtlayan önlemler nedeniyle zorunlu görülmüştür.
İdari Gözetim ile İlişkisi (YUKK m.57)
Sınır dışı edilecek yabancı hakkında valilik kararıyla geri gönderme merkezlerinde idari gözetim altına alınmasına karar verilebilir. İdari gözetim altına alınma kararı, bu karara karşı sulh ceza hâkimliğine yapılan itiraz ve idari gözetimin değerlendirilmesi YUKK m.57’de ayrıca düzenlenmiştir; sınır dışı etme itirazı (m.53) ile birlikte iki ayrı yargı yolu işler.
Sınır Dışı Etme Yasağı (YUKK m.55)
Aşağıdaki hallerde yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz:
- Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı muamele veya cezaya tabi tutulacağına dair ciddi emare bulunması
- Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler
- Hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar
- Mağdur destek süreci devam eden insan ticareti mağduru
- Tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları
Geri Gönderme Yasağı: Non-Refoulement
YUKK m.4 “non-refoulement” ilkesini açıkça düzenler: “Bu Kanun kapsamındaki hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.” Bu ilke 1951 Cenevre Sözleşmesi m.33 ile uyumludur ve emredicidir.
AİHM Bireysel Başvuru ve Tedbir
İdare mahkemesinin nihai kararı sonrasında, AİHS m.3 (işkence yasağı), m.8 (aile hayatı), m.13 (etkili başvuru) ihlali iddiasıyla AİHM’e bireysel başvuru yapılabilir. Acil ve onarılamaz zarar riski varsa AİHM İçtüzük m.39 uyarınca geçici tedbir talep edilebilir; tedbir kararı verilirse Türkiye, sınır dışı etmeyi durdurmak zorundadır.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvurusu
İdare mahkemesi kararı sonrası Anayasa Mahkemesi’ne otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.45-49). AYM, AİHS m.3, m.8, m.13 paralelinde Anayasa m.17 ve m.20 ihlali değerlendirmesi yapar. Ayrıca İçtüzük m.73 uyarınca geçici tedbir talebi mümkündür.
İtiraz Süreci Pratik Adımlar
Etkili savunma için: (1) Tebligat tarihinin tutanakla teyidi, (2) yedi gün içinde idare mahkemesine dilekçe, (3) ülkeye giriş belgesi, ikamet izni, evlilik/aile bağı belgeleri, sağlık raporu, ülke koşulları raporu (UNHCR, Amnesty, ABD Dışişleri raporları) ekleme, (4) sınır dışı yasağı şartlarının somut belgelenmesi, (5) gerekiyorsa idari gözetim itirazı için sulh ceza hakimliğine ayrı başvuru.
İlgili Mevzuat
- 6458 sayılı YUKK m.53 (sınır dışı etme kararına itiraz)
- 6458 sayılı YUKK m.54 (sınır dışı etme sebepleri)
- 6458 sayılı YUKK m.55 (sınır dışı etme yasağı)
- 6458 sayılı YUKK m.4 (non-refoulement)
- 6458 sayılı YUKK m.57 (idari gözetim)
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Kanunu m.45-49 (bireysel başvuru)
- 1951 Cenevre Mültecilerin Hukuki Durumuna İlişkin Sözleşme
- AİHS m.3, m.8, m.13