Toplu İş Sözleşmesi (TİS): 6356 Sayılı Kanun Rehberi 2026

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, Anayasa m.53-54 ile güvence altına alınan toplu pazarlık ve toplu iş sözleşmesi (TİS) hakkını düzenler. TİS, işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında, hizmet akdinin yapılması, içeriği ve sona ermesini düzenleyen yazılı sözleşmedir.

Toplu İş Sözleşmesinin Konusu (m.33)

TİS, hizmet sözleşmesinin yapılması, muhtevası ve sona ermesine ilişkin hususlar ile tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanması ve denetimini ile uyuşmazlıkların çözüm yollarını düzenleyen hükümleri içerebilir. TİS’in normatif (asli) ve borç doğurucu (tali) hükümleri ayrı sonuçlar doğurur.

Yetki Şartları (m.41)

İşçi sendikasının TİS yapma yetkisi alabilmesi için kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az %1’inin üyesi olması ve toplu iş sözleşmesinin kapsamına girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletme toplu iş sözleşmesi için ise işyerlerinin her birinde çalışan işçilerin yüzde kırkının kendi üyesi bulunması şartı aranır.

Yetki Tespit Süreci (m.42-44)

Sendika, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yazılı olarak başvurarak yetki tespiti talep eder. Bakanlık, yetkili sendika tespiti yaparak ilgili taraflara bildirir. Yetki itirazı, tebliğden itibaren altı işgünü içinde mahkemeye yapılır; mahkeme altı işgünü içinde karar verir, karar yedi gün içinde itirazla birlikte temyize götürülebilir.

TİS’in Süresi (m.35)

Toplu iş sözleşmesi en az bir, en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Süresi sona eren TİS’in hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar hizmet sözleşmesi hükmü olarak sürer (art etkisi).

Şekil ve Tescil (m.36)

Toplu iş sözleşmesi yazılı olarak yapılır; yetkililerce imzalanır ve dört nüsha düzenlenir. Birer nüsha tarafların kendilerinde, biri Bakanlık’ta saklanır; bir nüsha da işyerinde işçilerin görebileceği yere asılır. Sözleşme imza tarihinde yürürlüğe girer; aksi kararlaştırılabilir.

Normatif ve Tali Hükümler

TİS’in normatif hükümleri (ücret, çalışma süresi, izin, ikramiye gibi) hizmet sözleşmesi şartlarını otomatik olarak değiştirir; bireysel anlaşmalar TİS’e aykırı olamaz. Tali (borç doğurucu) hükümler ise sözleşme tarafları arasında etkilidir; ihlal halinde sendika ve işveren tazminat isteyebilir.

Toplu İş Uyuşmazlığı (m.49-50)

Tarafların TİS müzakerelerinde anlaşamaması halinde toplu iş uyuşmazlığı doğar. Sendika veya işveren resmi arabulucu görevlendirilmesini Bakanlık’tan ister. Arabulucu altı işgünü, taraflar talep ederse altı işgünü daha uzatılarak çalışır. Arabuluculuk dönemi sonunda anlaşma sağlanamazsa grev veya lokavt prosedürü işler.

Grev (m.58)

Grev, işçilerin topluca çalışmamak suretiyle bir işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla aralarında anlaşarak veya bir kuruluşun aynı amaçla topluca çalışmamaları için verdiği karara uyarak işi bırakmalarına denir. Kanuni grev kararı uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınır.

Lokavt (m.59)

Lokavt, işyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak tarzda işveren veya işveren vekili tarafından kendi kararıyla veya bir kuruluşun verdiği karara uyarak işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasıdır. Lokavt, kanuni grev kararı alınması sonrasında işveren tarafından alınabilir.

Grev ve Lokavt Yasakları (m.62)

Can ve mal kurtarma işlerinde, cenaze işlerinde, şehir su, elektrik, doğalgaz, petrol üretim, tasfiye ve dağıtım hizmetlerinde, hastanelerde grev ve lokavt yapılamaz. Bu işlerde toplu iş uyuşmazlıkları Yüksek Hakem Kurulu tarafından çözülür.

Grevin Ertelenmesi (m.63)

Cumhurbaşkanı, genel sağlığı veya milli güvenliği bozucu nitelikte gördüğü kanuni bir grev veya lokavtı altmış gün süreyle erteleyebilir. Erteleme süresi içinde anlaşma olmazsa uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu’na intikal eder.

Sendikal Tazminat (m.25)

İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayanlar veya ayrı sendikalara üye olanlar arasında işin sevk ve dağıtımında, işçinin mesleki ilerlemesinde, ücret, ikramiye ve primlerinde, sosyal yardım ve disiplin hükümlerinde diğer hak ve yükümlülüklerinde ayrım yapamaz. Sendikal nedenle iş akdinin sona erdirilmesi halinde işçi en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminat isteyebilir.

İlgili Mevzuat

• 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
• 4857 sayılı İş Kanunu (genel uygulama)
• Anayasa m.51-54 (sendika ve toplu iş hakları)
• 87 ve 98 sayılı ILO Sözleşmeleri (sendika özgürlüğü)