Mirasta İade (Denkleştirme) Davası: TMK m.669-675 Rehberi 2026
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.669-675, mirasbırakanın altsoyuna sağlığında yaptığı kazandırmaların miras paylaşımında dikkate alınmasını sağlayan iade (denkleştirme) kurumunu düzenler. Amaç, mirasçılar arasında eşitliği korumak ve mirasbırakanın yaptığı erken bir kazandırma nedeniyle bazı altsoy mirasçılarının diğerlerine göre orantısız avantaj sağlamasının önüne geçmektir.
İade Yükümlülüğünün Kapsamı (TMK m.669)
“Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler.” Hüküm yalnızca yasal mirasçılar arasında uygulanır; atanmış mirasçılar denkleştirme yükümlülüğüne girmez.
Altsoyun İade Yükümlülüğü (TMK m.669/2)
“Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça, denkleştirmeye tabidir.” Altsoy için iade kuralı esas, istisnadan muafiyet ise mirasbırakanın açık irade beyanına bağlıdır.
Diğer Mirasçıların İade Yükümlülüğü
Altsoy dışındaki yasal mirasçılar (eş, anne-baba, kardeşler) için iade yükümlülüğü kural değil istisnadır. Bu mirasçıların aldıkları kazandırma, ancak mirasbırakan denkleştirmeyi açıkça emretmişse iadeye tabidir.
İadenin Kapsamı (TMK m.670)
“Mirasçılar, mirasbırakanın kendilerine bıraktığını veya geri verme yükümlülüğüne dayanarak ödediklerini, iadeye tabi olan kısmı oranında, terekeden çekilen pay üzerinden iade ederler.” Geri verme yükümlülüğü, ya kazandırılan malın aynen iadesi ya da mahkumiyet ile değer iadesi şeklinde gerçekleşir. Aynen iade olmazsa, kazandırma anındaki değil, miras açıldığı andaki değer esas alınır (TMK m.673).
İadeye Tabi Olmayan Kazandırmalar (TMK m.671)
Aşağıdaki kazandırmalar denkleştirmeye tabi değildir:
- Olağan eğitim ve öğretim giderleri (mirasbırakanın açık tasarrufu olmadıkça)
- Olağan hediyeler ve adetlere uygun yardımlar
- Mirasbırakan tarafından “iadesiz” olarak açıkça nitelendirilen kazandırmalar
- Hastalık, evlenme, askerlik gibi olağan masraflar
Tasarruf Edilebilir Kısımdan Yapılan Kazandırmalar
Mirasbırakanın saklı pay sahiplerinin haklarına dokunmadan, tasarruf edilebilir kısımdan yaptığı kazandırmalar, açık iadeye tabi tutmasını öngörmedikçe iade dışıdır. Bu sınır, tenkis davasıyla iade davası arasındaki kavramsal ayrımı netleştirir.
İade ve Tenkis İlişkisi (TMK m.675)
İade, yasal mirasçılar arasında denkleştirmeyi sağlamayı amaçlar; tenkis ise saklı pay sahiplerinin haklarını korur. İki kurum birlikte uygulanabilir: önce iade ile yasal pay denkleştirmesi yapılır, sonra hala saklı paya tecavüz varsa tenkis devreye girer. Yargı uygulamasında bu sıralama sıkı bir biçimde gözetilir.
Mahsup Yöntemi
İade aynen yapılırsa, kazandırma konusu mal terekeye geri eklenir ve paylaştırma toplam değer üzerinden yapılır. Değer iadesi yapılırsa, kazandırma değeri mirasçının payına mahsup edilir; payı yetersiz kalan mirasçı, eksiği nakden iade eder. Mirasçı kazandırma değerinden fazla iade etmek zorunda değildir; kazandırma alan, kazandırma değeri kadar mahsuplaşır (TMK m.674).
İade Davası: Taraflar ve Yetkili Mahkeme
İade davası, mirasbırakanın diğer yasal mirasçıları tarafından, kazandırmadan yararlanan mirasçıya karşı açılır. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi’dir (HMK m.11). Ancak değerin sulh hukuk mahkemesi sınırının altında kalması veya açılmış başka miras davasının kapsamına girmesi farklı yetki kurallarını gerektirebilir.
Zamanaşımı
İade davası, niteliği itibarıyla mirastan kaynaklı kişisel alacak hakkı yarattığından, TBK m.146 uyarınca on yıllık genel zamanaşımına tabidir. Süre, mirasın açıldığı (mirasbırakanın ölümü) tarihten itibaren işlemeye başlar.
Faiz ve Semereler (TMK m.673)
İade konusu malın semereleri (kira geliri, ürünleri) iade tarihine kadar kazandırma alana aittir. Değer iadesinde, kazandırma değerine miras açıldığı tarihten itibaren yasal faiz işletilir.
Taraf Olmayanların Etkisi
İade kararı, davaya taraf olmayan mirasçıların haklarını etkilemez. Tüm mirasçılar arasında genel paylaşım ve iade için, miras paylaşma davası (TMK m.642) çerçevesinde tüm mirasçıların davaya katılması veya birlikte davalı/davacı olarak yer alması gerekir.
İlgili Mevzuat
- 4721 sayılı TMK m.669-675 (mirasta iade)
- 4721 sayılı TMK m.642-647 (miras paylaşma)
- 4721 sayılı TMK m.560-571 (tenkis davası — saklı pay)
- 6098 sayılı TBK m.146 (genel zamanaşımı)
- 6100 sayılı HMK m.11 (yetkili mahkeme)