Yargılamanın Yenilenmesi Ceza Davasında: CMK m.311-323 Rehberi 2026

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.311-323, kesinleşmiş ceza mahkemesi kararlarına karşı başvurulabilen olağanüstü kanun yollarından biri olan yargılamanın yenilenmesini düzenler. Olağan kanun yolları (istinaf, temyiz) tükendikten sonra, hükmün dayandığı esaslı maddi vakıaların yanlış olduğu ortaya çıktığında bu yola başvurulur.

Yargılamanın Yenilenmesinin Niteliği

Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş hükmün bağlayıcılığını istisnai olarak ortadan kaldıran olağanüstü kanun yoludur. Süreye tabi değildir; her zaman talep edilebilir. Hükümlünün ölümü dahi bu yola başvurmaya engel değildir; mirasçılar veya yakınları talep edebilir.

Hükümlü Lehine Yenileme Sebepleri (CMK m.311)

Aşağıdaki sebeplerle hükümlü lehine yenileme istenebilir:

• (a) Sahte belge: Hükmün dayandığı belgenin sahteliğine kesinleşmiş hükümle veya somut delillerle ulaşılması
• (b) Yalan tanıklık veya bilirkişilik: Tanığın veya bilirkişinin kasten gerçek dışı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesi
• (c) Görevin kötüye kullanılması: Karar veren hâkim veya hâkimlerden birinin, görevini yaparken kasten ihlal ettiği bir suç işlediği anlaşılması
• (d) Yeni vakıa veya delil: Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya çıkarılarak bunların yalnız başına veya önceden sunulanlarla birlikte göz önüne alındığında sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasıyla mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olması
• (e) Yeni hakikat ve delil: AİHM kararıyla, ihlal hükmünün ceza yargılamasını sona erdiren bir karar nedeniyle gerçekleştiğinin saptanması
• (f) Anayasa Mahkemesi ihlal kararı: Anayasa Mahkemesi’nce verilen ihlal kararı, yargılamanın yenilenmesi sebebidir (Anayasa m.148, 6216 s.K. m.50)

Hükümlü Aleyhine Yenileme Sebepleri (CMK m.314)

Hükümlü aleyhine yenileme şu sebeplerle olabilir:

• Hükümlünün lehine olmak üzere kabul edilen veya beraat kararı verilen ana esasa ilişkin sahte bir belgeye dayanılması
• Hükümlünün lehine yapılan tanıklığın veya yalan yere yemin verilmiş olduğu bilirkişiliğin yalan olduğunun belirlenmesi
• Hükümlünün suçtan beraatine veya daha az ceza almasına neden olan görevini ihlal eden hâkim hakkında suçun belirlenmesi
• Hükümlünün, suçun işlediğini mahkeme önünde veya mahkeme dışında inandırıcı şekilde itiraf etmesi

Yenileme İsteminin Hukuki Sonucu (CMK m.312)

Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmün infazını kendiliğinden ertelemez; ancak mahkeme infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Tutuklu hükümlü için bu kural önem taşır; mahkeme, somut olayın özelliklerine göre tutukluluğun devamı veya tahliye yönünde karar verebilir.

Yetkili Mahkeme (CMK m.318)

Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye yapılır. Bu mahkeme yenileme istemini önce kabul edilebilirlik yönünden inceler. İstem kabul edilebilir bulunursa, hükmü veren mahkeme veya yargılamanın yenilenmesi prosedürüne uygun olarak görevli olan mahkeme yargılamayı yeniler.

Yenileme İstemi Hakkında Karar (CMK m.319)

Yenileme istemi yasaya aykırı şekilde yapılmış veya yenileme sebepleri yasada açıkça gösterilmiş hallere dayandırılmamış ise istem reddolunur. Reddedilmeyen istem hakkında, Cumhuriyet savcısı ve karşı tarafın görüşleri alınır; gerekiyorsa delil toplanır. İstemi inceleyen mahkeme, deliller doğrulukları açısından yeterli ölçüde anlaşılırsa duruşma açmaksızın da karar verebilir.

Yenilemeden Sonra Yargılama (CMK m.321-322)

Yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi halinde, kovuşturma yeniden başlar. Yeni yargılamada hükümlü lehine olabilecek tüm deliller toplanır. Yargılama sonunda yeni hüküm verilir. Yeni hükümle önceki ceza ortadan kaldırılabilir, hafifletilebilir veya beraat kararı verilebilir.

AYM ve AİHM İhlal Kararları Sonrası Yenileme

Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru üzerine verdiği ihlal kararı, ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmak için yargılamanın yenilenmesi sebebidir (6216 s.K. m.50/2). AYM kararı tebliğinden itibaren üç ay içinde yenileme başvurusu yapılır; yargılamayı yapan mahkeme yenilemeye karar vererek ihlalin giderilmesini sağlar. Aynı kural AİHM ihlal kararları için CMK m.311/1-f hükmüyle paralel uygulanır.

Beraat Kararı ve Tazminat

Yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat kararı verilirse, hükümlü 5271 sayılı CMK m.141-144 kapsamında haksız yere mahkûm edilen veya tutuklanan kişinin tazminatını talep edebilir. Tazminat davası, beraat kararının kesinleşmesinden itibaren üç ay ve her halde karar tarihinden itibaren bir yıl içinde Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır.

Yenilemenin Sınırları

Bir kez sonuçlandırılmış yenileme talebi, aynı sebebe dayanarak tekrar yapılamaz; ancak yeni bir sebep ortaya çıkarsa yeni yenileme talebi mümkündür (CMK m.317). Yenileme istemi reddedildiğinde itiraz yolu açıktır.

İlgili Mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.311-323 (yargılamanın yenilenmesi)
• 5271 sayılı CMK m.141-144 (haksız mahkumiyet/tutukluluk tazminatı)
• 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Kanunu m.50 (ihlal kararı sonrası yenileme)
• AİHS m.46 (kararların uygulanması)