Hukuk Davasında Yargılamanın Yenilenmesi: HMK m.375-381 Rehberi 2026

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.375-381, kesinleşmiş hukuk mahkemesi kararlarına karşı başvurulabilen olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesini düzenler. Olağan kanun yolları (istinaf, temyiz) tükendikten sonra, hükmün dayandığı esaslı vakıaların hatalı olduğu ortaya çıktığında bu yola başvurulur.

Yargılamanın Yenilenmesinin Niteliği

Yargılamanın yenilenmesi, kesin hükmün etkisini istisnai olarak ortadan kaldıran bir davadır. Niteliği itibariyle yeni bir davadır; ancak konu önceki davanın yenilenmesi olduğundan, sonuçları kesin hükümle bağlantılıdır. Olağan kanun yollarından farklı olarak süre sınırları daha kısa, sebepleri ise sınırlı sayıda (numerus clausus) tutulmuştur.

Yenileme Sebepleri (HMK m.375)

Aşağıdaki dokuz sebepten biriyle yargılamanın yenilenmesi istenebilir:

• (a) Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemiş olması
• (b) Davaya bakması yasak olan veya hakkındaki ret talebi merciince kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermiş veya karara katılmış bulunması
• (c) Vekil veya temsilci olmayan kimselerin huzuruyla davanın görülmüş ve karara bağlanmış olması
• (ç) Yargılama sırasında, aleyhine hüküm verilen tarafın elinde olmayan nedenlerle elde edilemeyen bir belgenin, kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması
• (d) Karara esas alınan senedin sahteliğine karar verilmiş veya senedin sahte olduğunun mahkeme veya yetkili makam önünde belirlenmiş olması
• (e) İfadesi karara esas alınan tanığın, karardan sonra yalan tanıklık yaptığının sabit olması
• (f) Bilirkişi veya tercümanın hükme esas alınan görüş veya çevirisinin, gerçeğe aykırı olarak düzenlediğinin belirlenmesi
• (g) Lehine karar verilen tarafın, karara etkisi olan bir hile kullanmış olması
• (h) Bir hükmün, Anayasa Mahkemesi’nin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin verdiği bir kararla iptal edilmesi veya bir hak ihlalinin saptanması

Süreler (HMK m.376)

Yargılamanın yenilenmesi süresi, dayanılan sebebin türüne göre farklılaşır:

• Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi (a) ve davaya bakması yasak hâkim (b) sebepleri için: kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay
• Diğer sebepler için: yenileme sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay
• Her halde kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde (mutlak hak düşürücü süre)
• Anayasa Mahkemesi veya AİHM ihlal kararı sebebiyle yenilemede karar tebliğinden itibaren üç ay

Yetkili Mahkeme (HMK m.377)

Yargılamanın yenilenmesi davası, kararı veren mahkemede açılır. İstinaf veya Yargıtay tarafından bozma kararı verilmiş olsa bile, dava ilk derece mahkemesinde görülür. Eğer karar İstinaf Bölge Adliye Mahkemesi tarafından kesin olarak verilmişse, yenileme istemi de aynı dairede incelenir.

Davanın Şekli ve İçeriği

Dava, harca tabi bir dilekçeyle açılır. Dilekçede; dayanılan yenileme sebebi, sebebin öğrenilme tarihi, sebebi ispat edecek deliller, eski karar dosyası ve yenileme sonucunda istenen sonuç açıkça belirtilir. Dilekçeye, yenileme sebebine ilişkin belgeler, kesinleşme şerhi ve eski karar örneği eklenir.

Yenilemenin Hukuki Sonuçları (HMK m.379)

Yenileme istemi, kararın kesinleşmesini ve infazını kendiliğinden ertelemez. Ancak mahkeme, talep üzerine ve uygun teminat karşılığında infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Bu karar, geçici hukuki koruma niteliğindedir; haklı sebep var olmalı ve telafisi imkânsız zarar olasılığı bulunmalıdır.

Mahkeme İncelemesi ve Karar (HMK m.380)

Mahkeme, önce yenileme isteminin kabul edilebilirliğini inceler. Süre yönünden veya sebep yönünden uygun değilse istem reddedilir. Kabul edilebilirse, mahkeme yenileme sebebini araştırır ve gerekiyorsa delil toplar. Yenileme sebebi sabit görülürse, eski hüküm ortadan kaldırılır ve yeniden yargılama yapılarak yeni karar verilir.

Yenileme Reddi ve Cezai Şart (HMK m.378)

“Yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunan tarafın kötü niyetli olduğu ya da haklı bir sebebe dayanmadığı sonucuna ulaşılırsa, talep reddolunmakla beraber, kötü niyetle hareket eden taraf aleyhine 500 TL’den 5000 TL’ye kadar disiplin para cezasına hükmedilir.” Bu hüküm, yargılamanın yenilenmesi yolunun kötüye kullanılmasını engellemeye yöneliktir.

Yeni Karar Verme (HMK m.381)

Yenileme sebebi sabit görülürse mahkeme, davanın esasını yeniden inceler ve yeni karar verir. Yeni karar, eski kararın yerine geçer; tarafların hakları yeni karara göre belirlenir. Yeni karar yine olağan kanun yollarına (istinaf, temyiz) tabi tutulabilir.

Anayasa Mahkemesi ve AİHM İhlal Kararı Sonrası Yenileme

6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Kanunu m.50/2 uyarınca AYM ihlal kararı, yenileme sebebidir. AİHS m.46 ve HMK m.375/1-(h) hükümleri uyarınca AİHM ihlal kararı da yenileme sebebi sayılır. Her iki halde de ihlal kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde başvuru yapılmalıdır.

Boşanma ve Aile Davalarında Özel Durumlar

Boşanma kararı kesinleştikten sonra evlilik birliği yeniden kurulamayacağından, yargılamanın yenilenmesi sonucunda boşanma kararı kaldırılsa bile yeniden evlilik tesis edilmez. Ancak nafaka, tazminat, velayet gibi sonuç hükümler yenileme sonucunda değiştirilebilir.

İlgili Mevzuat

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.375-381 (yargılamanın yenilenmesi)
• 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Kanunu m.50 (ihlal kararı)
• AİHS m.46 (kararların uygulanması)
• 5271 sayılı CMK m.311-323 (ceza yargılamasında karşılığı)
• 6100 sayılı HMK m.303 (kesin hüküm)