Patent Tecavüzü ve Faydalı Model Davası: SMK m.141-150 Rehberi 2026

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.141-150, patent ve faydalı model belgesi sahibinin haklarına yönelik tecavüzleri ve bunlara karşı açılabilecek davaları düzenler. Patent, yenilik içeren, buluş basamağı bulunan ve sanayiye uygulanabilir buluşlara verilen sınai mülkiyet belgesidir; faydalı model ise patent korumasının daha kısa süreli ve kolay alınabilen alternatifidir.

Patent Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller (SMK m.141)

Aşağıdaki fiiller patent hakkına tecavüz oluşturur:

Patent sahibinin izni olmaksızın patentli buluşu üretmek, kullanmak, satmak, dağıtmak, ithal/ihraç etmek veya ticari amaçla bulundurmak
Patentli ürünleri taklit etmek
Patent koruma kapsamındaki buluşa konu yöntem ile elde edilen ürünleri kullanmak, satmak, ithal etmek
Patent veya faydalı model lisans hakkını yetkisiz olarak başkasına devretmek veya genişletmek
Yukarıdaki fiillere katılma, yardım veya teşvik niteliğinde davranışlarda bulunmak

Patent Sahibinin Münhasır Hakları (SMK m.85)

Patent sahibinin, üçüncü kişilerin izni olmaksızın aşağıdaki fiilleri yapmalarını yasaklama hakkı vardır:

Konusu bir ürün olan patentlerde, ürünü üretmek, kullanmak, satmak, kullanım amacıyla bulundurmak veya ithal etmek
Konusu bir usul olan patentlerde, usulü kullanmak veya bu fiilin patent ihlali oluşturduğunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişiler tarafından kullanılmasını engellemek
Patent konusu usulle doğrudan elde edilen ürünleri satmak, kullanmak, ithal etmek

Patentli Yöntem Ürünlerinde İspat Yükü Tersine Çevrilmesi (SMK m.85/3)

Konusu yeni bir ürün elde edilmesini sağlayan bir usul olan patentlerde, davalı tarafından üretilen aynı ürünün patent konusu usulden farklı bir usulle elde edildiğini ispat etme yükümlülüğü davalıya aittir. Bu hüküm, biyoteknoloji ve kimya patentlerinde davacıyı korur.

Patent Korumasının Kapsamına Girmeyen Haller (SMK m.85/4)

Aşağıdaki fiiller patent tecavüzü oluşturmaz:

Sınai veya ticari amaç taşımayan ve özel kapsamda yapılan fiiller
Patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller
İlaç ruhsatı için yapılan ar-ge çalışmaları (Bolar istisnası)
Eczacılar tarafından reçete üzerine yapılan tek seferlik hazırlamalar
Patentin geçerliliğinden önce iyiniyetle Türkiye’de buluşu kullanan veya kullanma için ciddi hazırlıklarda bulunan kişilerin önceki kullanımları (önceden kullanma hakkı, m.87)

Hukuk Davaları (SMK m.149-152)

Patent sahibi tecavüz halinde tespit, men, ref’i, tazminat (maddi ve manevi), imha ve hükmün ilanı davalarını açabilir. Yoksun kalınan kazanç hesabı, marka tecavüzünde olduğu gibi üç alternatif yöntemle yapılır (SMK m.151): hak sahibinin elde edemediği gelir, ihlalcinin elde ettiği net kazanç veya lisans bedeli.

Patent Tecavüzünün Cezai Yaptırımı (SMK m.30 Kapsamı Dışı)

Patent ve faydalı model tecavüzü, marka tecavüzünden farklı olarak cezai yaptırıma tabi değildir. SMK m.30 yalnızca marka, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı suçlarını düzenler; patent ihlalleri yalnızca hukuk davalarına konu edilir. Bu nedenle patent uyuşmazlıkları daha uzun ve teknik bir süreç gerektirir.

Patent Verilebilirlik Şartları (SMK m.82-83)

Bir buluşun patentle korunabilmesi için üç temel şart gerekir:

Yenilik (m.83): Tekniğin bilinen durumuna dahil olmamak
Buluş basamağı (m.83/4): Tekniğin bilinen durumundan, ilgili teknik alandaki uzman bir kişi tarafından açıkça çıkarılamayacak nitelikte olmak
Sanayiye uygulanabilirlik (m.83/6): Tarım dahil herhangi bir sanayi dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olmak

Patent Korumasının Süresi (SMK m.101)

Patent koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 20 yıldır. Faydalı model koruma süresi ise başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır (SMK m.142). Süre uzatılamaz; süre sonunda buluş kamuya mal olur.

Yıllık Ücret (SMK m.101)

Patent ve faydalı model belgesinin yürürlükte kalabilmesi için her yıl yıllık ücret ödenmek zorundadır. Ödenmediği takdirde patent düşer; bu düşme telafi sürelerine konu olabilir (m.101/2). Düşmüş patentin yeniden yürürlüğe girmesi mümkün değildir.

Patentin Hükümsüzlüğü Davası (SMK m.138-140)

Üçüncü kişiler, patentin verilmesinin SMK m.82-90 hükümlerine aykırı olduğunu ileri sürerek hükümsüzlük davası açabilir. Hükümsüzlük sebepleri sınırlı olup; yenilik bulunmaması, buluş basamağı içermemesi, kanunda sayılan korunmayacak konularda olması (matematik yöntemleri, iş yöntemleri, biyolojik yöntemler), yeterli açıklama bulunmaması gibi sebeplerdir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Patent davaları, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde görülür (SMK m.156). Bu mahkemelerin bulunmadığı yerde Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Yetki için davacı yer, davalı yer, fiilin gerçekleştiği yer veya ihlalin etkilerinin görüldüğü yer mahkemeleri yetkilidir.

Faydalı Model ve Patent Karşılaştırması

Faydalı model belgesi, patente göre daha hızlı ve düşük maliyetli alınabilen, ancak buluş basamağı şartı aranmayan koruma türüdür. Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik aranır. Süre 10 yıldır; küçük teknik geliştirmeler ve mekanik buluşlarda tercih edilir. Faydalı model tecavüzleri için de SMK m.141 hükümleri uygulanır.

Zorunlu Lisans (SMK m.129-137)

Patent sahibinin patenti yeterince kullanmaması, kamu sağlığı tehlikesi veya bağımlı patent ilişkileri gibi sebeplerle, mahkeme veya idare tarafından zorunlu lisans verilebilir. Bu lisans, patent sahibine uygun bir bedel ödenerek, üçüncü kişilerin patenti kullanmasına izin verir; özellikle ilaç patentlerinde önemli bir kamu yararı kurumudur.

İlgili Mevzuat

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.82-101 (patent)
6769 sayılı SMK m.85 (münhasır haklar)
6769 sayılı SMK m.141 (tecavüz)
6769 sayılı SMK m.142-145 (faydalı model)
6769 sayılı SMK m.149-152 (hukuk davaları, tazminat)
6769 sayılı SMK m.129-137 (zorunlu lisans)
6769 sayılı SMK m.138-140 (hükümsüzlük)