Sözleşmenin Devri ve Sözleşmeye Katılma: TBK 205–206

Sözleşmenin devrinde mevcut tarafın sözleşmedeki yerini başka bir kişi alır. Sözleşmeye katılmada ise yeni kişi, mevcut taraflardan birinin yanında sözleşmeye dahil olur. TBK m. 205 ve 206 bu iki işlemi ayrı düzenler. İşlemin adı kadar, kimin sözleşmeden ayrıldığı, kimin kaldığı ve hangi hak ve borçların üstlenildiği önemlidir.

Sözleşmenin devrinde kimlerin anlaşması gerekir?

TBK m. 205, devralan, devreden ve sözleşmede kalan taraf arasında yapılan anlaşmayı esas alır. Devir, devredenin taraf olma sıfatıyla birlikte sözleşmeden doğan bütün hak ve borçlarını devralana geçirir.

Devreden ile devralanın yaptığı anlaşma, sözleşmede kalan tarafın önceden verdiği izne dayanıyor veya bu tarafça sonradan onaylanıyorsa da sözleşmenin devri hükümlerine tabidir. Bu nedenle incelemede yalnız devir protokolü değil, asıl sözleşmedeki izin hükmü ve varsa sonradan verilen onay da görülmelidir. Genel bir devir hükmünün somut işlemi kapsayıp kapsamadığı, hükmün metni üzerinden değerlendirilir.

Devir anlaşmasının şekli

TBK m. 205/3 uyarınca devrin geçerliliği, devredilen sözleşmenin şekline bağlıdır. Her sözleşmenin devri için tek tip bir şekil kuralı bulunduğu söylenemez. Önce asıl sözleşmeye uygulanacak şekil ve varsa özel düzenleme belirlenmelidir. Madde 205, kanundan doğan halefiyet hallerini ve diğer özel hükümleri ayrıca saklı tutar.

Sözleşmeye katılmada mevcut taraf ayrılır mı?

TBK m. 206 uyarınca katılma anlaşması, katılan ile mevcut sözleşmenin tarafları arasında yapılır. Katılan, taraflardan birinin yanında yer alır ve onunla birlikte hak ve borçlara sahip olur. Bu yönüyle katılma, mevcut tarafın yerini başka birinin aldığı devirden ayrılır.

Anlaşmada aksi kararlaştırılmamışsa, katılan ile yanında yer aldığı taraf, sözleşmenin diğer tarafına karşı müteselsilen alacaklı ve borçlu olurlar. Kanundaki bu düzenleme, yalnız borç üstlenilmesini değil, hakların da birlikte sahiplenilmesini içerir. Anlaşmadaki farklı düzenlemeler incelenmeden her katılma işlemine aynı sonuç bağlanmamalıdır.

Katılmanın geçerliliği de katılma konusu sözleşmenin şekline bağlıdır. Devirde olduğu gibi katılmada da asıl sözleşmenin ve yapılacak anlaşmanın şekli birlikte kontrol edilmelidir.

Kira ilişkisinde özel hüküm neden önemlidir?

TBK m. 323, kiracının kira ilişkisini devretmesini özel olarak düzenler: kiraya verenin yazılı rızası gerekir. İşyeri kiralarında kiraya veren, haklı sebep olmadıkça bu rızayı vermekten kaçınamaz.

Yazılı rızayla kira ilişkisini devralan kişi kiracının yerine geçer; devreden kiracı kiraya verene karşı borçlarından kurtulur. Ancak işyeri kiralarında devreden kiracı, sözleşmenin bitimine kadar ve en fazla iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu olur. Bu özel düzenleme nedeniyle, devreden kişinin her durumda bütün sorumluluktan hemen kurtulduğu şeklinde genel bir sonuç kurulamaz.

Anlaşma hazırlanırken hangi belgeler birlikte okunmalı?

Asıl sözleşme, ekleri ve değişiklikleri; tarafların kimliğini, devrin kapsamını ve şekil koşulunu belirlemenin başlangıç noktasıdır. Devir için ayrıca sözleşmede kalan tarafın katıldığı anlaşma, önceden verdiği izin veya sonradan onay kaydı incelenmelidir. Özel hükme tabi bir sözleşmede yalnız TBK m. 205 üzerinden işlem hazırlamak yeterli olmayabilir.

Bu yazı, devir ve katılmanın genel yapısı ile kira ilişkisindeki özel hükmü açıklar. Geçmiş dönem borçlarının somut paylaşımı, teminatların durumu, dava veya icra dosyasındaki taraf değişikliği ve kanuni halefiyet işlemleri ayrıca incelenmelidir.

0534 636 19 19 WhatsApp alyarlaw@gmail.com