Bir çalışanın işten ayrıldıktan sonra eski hesabıyla şirket sistemine girdiğinden şüpheleniliyorsa ilk soru, ekranda hangi kullanıcı adının göründüğüdür. İkinci ve ayrı soru, o hesabı olay anında kimin kullandığıdır. Girişin teknik olarak mümkün olması ile kişinin o anda ilgili bölüme erişme yetkisinin bulunması da ayrı ayrı incelenmelidir. Bu ayrımları yapmadan yalnız kullanıcı adından hareketle kişiyi sorumlu göstermek, olayı açıklamayı güçleştirir.
Önce yetkinin kapsamını tarif edin
Hesabı kimin açtığını ve çalışana hangi işi yapması için verdiğini yazın. Örneğin bir kişinin satış siparişlerini görebilmesi, aynı sistemdeki personel dosyalarını inceleme yetkisini de aldığı anlamına gelmeyebilir. Erişim izninin kapsamı yazılı bir görev tanımında, yöneticinin talimatında ya da teknik destek talebinde görülebilir. Hangi kayıtta ne bulunduğunu ayrı belirtin. İzin belgesi bulunamadıysa hiç izin verilmediğini söylemek için acele etmeyin.
İş değişikliği de bazen işten ayrılma kadar önemlidir. Çalışan aynı işyerinde başka bir birime geçmiş, eski görevini birkaç gün daha devretmiş olabilir. Devir sırasında hangi dosyalarla çalışması beklendiğini araştırın. Şirketin sonradan benimsediği erişim kuralını geçmişte de aynen uyguladığını varsaymayın. Olay gününde kullanılan işleyişe ışık tutan e-posta veya görev kaydı, daha sonra hazırlanmış genel açıklamadan farklı bilgi verir.
Kanunda geçen iki davranışı ayırın
Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesinin birinci fıkrası, bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmeyi ya da orada kalmaya devam etmeyi düzenler. (TÜRK CEZA KANUNU — Madde 243: Bilişim sistemine girme)
İlk girişin zamanı biliniyorsa çalışma çizelgesine yazın. Oturumun ne zaman sona erdiği bilinmiyorsa bu sütunu boş bırakın. Örneğin bir kullanıcı hesabının devre dışı bırakılma saati ile açık oturumun sonlanma saati her sistemde aynı biçimde kaydedilmeyebilir. Bilgi işlem ekibinin hangi gözlemi doğrudan yapabildiğini, hangisini elindeki kayıtlardan çıkardığını sorun. Erişim yetkisinin hukuki kapsamını belirlemek için bu teknik cevabın yanında verilen iş talimatına da bakın.
Bir dosyanın silindiği veya değiştirildiği yönünde ayrıca bildirim varsa, bu iddiayı ayrı bir satıra geçirin. Dosyanın en son hangi tarihte görüldüğünü, son sürümünü kimin açtığını ve eksikliğin kim tarafından fark edildiğini kaydedin. Sadece bir oturum kaydı bulunmasından hareketle belirli bir dosyada işlem yapıldığını söylemeyin. Böylece iddia edilen giriş ile sonradan fark edilen değişikliğin arasındaki zaman aralığı açık kalır.
Zaman çizelgesinde hangi tarihler yer almalı?
Önce iş veya görev değişikliği bildiriminin tarihini yazın. Altına sistem yöneticisine iletilen hesabı kapatma isteğini, teknik ekibin yaptığı işlemi ve inceleme konusu oturumun saatini ekleyin. İsteğin açıldığı zaman ile işlemin tamamlandığı zaman farklı olabilir. Sistemin saat dilimi ile işyerinin kullandığı yerel saati karşılaştırın. İnceleme kopyasında saati dönüştürdüyseniz ilk kayıtta görünen değeri yanında bırakın.
Örneğin yönetici cuma günü hesabın kapatılmasını istemiş, destek ekibi bu talebi pazartesi sonuçlandırmış olabilir. Hafta sonu için bir giriş kaydı varsa bunu talep ile kapanış arasına yerleştirin. Bu sıralama olayın nasıl gerçekleştiğini tek başına çözmez. Ancak “hesap kapandıktan sonra giriş yapıldı” şeklindeki bir anlatımın saatiyle birlikte sınanmasını sağlar. Tarihi kesinleşmeyen bir telefon görüşmesini belgelendirilmiş sistem işlemiyle aynı kesinlikte yazmayın.
İlk inceleme için kayıtları hazırlayın
Kendi sisteminizden elde ettiğiniz raporun hangi tarih aralığını içerdiğini not edin. Bir günlük raporda olayın önceki akşamına ait oturum görünmeyebilir. Kullandığınız yazılımın ekranda gösterdiği ad ile dışa aktarılan dosyadaki alan adı farklıysa bunu açıklayan kısa bir not yararlı olur. Raporu ilk aldığınız biçimiyle saklayın. Filtre uyguladığınız veya satırları işaretlediğiniz çalışma dosyasına başka bir ad verin.
Olayı anlatan kişiden yalnız gördüklerini kendi kelimeleriyle yazmasını isteyin. Bir ekip arkadaşından duyduğu bilgiyi kimin aktardığını da ekleyebilir. Sonra bu notu giriş raporuyla karşılaştırın. Görev devrinde birden fazla kişinin aynı cihazı kullandığı ortaya çıkarsa cihazı tek kişiye bağlayan ifadeyi yeniden gözden geçirin. Kayıtların hazırlanması hakkında dijital delil rehberi okunabilir. Başka bir kişinin adına yeni profil oluşturulması iddiası da varsa sahte hesap yazısı o konuyu ayrıca ele alır.
Sık sorulan sorular
Hesabın açık kalması izin verildiğini gösterir mi?
Açık kalan hesap teknik durumu gösterir. İşin kapsamını, yetkiyi veren kişinin talimatını, görev değişikliğini ve bunların tarihlerini ayrıca inceleyin. Hesabın neden açık kaldığına dair bilgi yoksa anlatımda bunu açıkça belirtin.
Aynı bilgisayarı birkaç kişi kullanıyorsa ne yazılır?
Cihazın nerede bulunduğunu, kimlerin kullandığını ve bu bilginin kimden geldiğini belirtin. Belirli bir oturumu kimin açtığını görmediyseniz kişinin adını kesinleştirmeyin. Kullanıcı adı ile cihaz başındaki kişinin kimliğini ayrı sütunlara yazabilirsiniz.
İşten ayrılma ve teknik kapanış belgeleri çelişirse hangisini saklamalıyım?
Her iki kaydı da kendi tarihiyle saklayın. Bu belgeler farklı işlemleri gösteriyor olabilir. Aradaki süre hakkında teknik açıklama alırsanız hangi kişinin hangi soruya cevap verdiğini ve açıklamanın tarihini ekleyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
