Yurt Dışı Forex Ceza Dosyası: İfade Çağrısı ve Kişinin Sıfatı
Yurt dışı forex işlemleriyle bağlantılı bir ceza dosyasında ifade çağrısı geldiğinde, önce kişinin hangi sıfatla ve hangi işlem için çağrıldığını ayırmak gerekir. Yatırım yapmış olmak, para kaybetmek veya bir hesap hareketinin dosyada yer alması, çağrının kapsamını tek başına açıklamaz. Bu yazı, suçun oluşup oluşmadığına ilişkin değerlendirme yerine, ifade hazırlığında şüpheli hakları ile mağdur ve şikâyetçi haklarının birbirinden ayrılmasını ele alır.
Çağrının nedeni nereden anlaşılır?
CMK m.145, ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişinin davetiye ile çağrılmasını, çağrılma nedeninin açıkça belirtilmesini ve gelmezse zorla getirileceğinin yazılmasını düzenler. Bu nedenle belgeyi yalnız tarih ve saat bakımından okumak yeterli değildir; çağıran makam, dosya ve çağrının nedeni de kontrol edilmelidir.
“Yatırımcıyım, o hâlde mutlaka mağdur olarak dinleneceğim” veya “ifadeye çağrıldım, o hâlde suçlu sayılıyorum” biçimindeki varsayımlarla hazırlık yapılmamalıdır. Sıfat veya çağrının nedeni belirsizse bu belirsizlik, çağıran makam ve dosya bilgileri üzerinden açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu öneri, belirli bir dosyadaki çağrının geçerliliği hakkında sonuç içermez.
Şüpheli olarak ifade alınacaksa
CMK m.147 uyarınca şüpheli veya sanığın kimliği saptanır; kimliğine ilişkin soruları doğru cevaplandırmakla yükümlüdür. Kendisine yüklenen suç anlatılır. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu söylenir. Kimlik bilgilerine ilişkin yükümlülük ile suç isnadı hakkında açıklama yapmama hakkı birbirinden ayrıdır.
Müdafi seçme, onun hukuki yardımından yararlanma ve ifade veya sorguda hazır bulunmasını sağlama hakkı bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmayan ve yardımından yararlanmak isteyen kişi için baro tarafından müdafi görevlendirilmesi düzenlenmiştir.
Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme ve lehine olan hususları ileri sürme olanağı da tanınır. Forex işlemleri bakımından hazırlık yapılırken kişinin kendi gönderdiği ödeme, kendisine iletilen talimat ve bizzat yaptığı iletişim birbirine karıştırılmamalıdır. Bu çalışma bir ifade metni veya kabul beyanı değildir; kayıtları doğru olayla eşleştirmeye yarar.
İfade tutanağında neler bulunur?
M.147’ye göre işlem tutanağa bağlanır. Yer ve tarih; hazır bulunan kişilerin isim ve sıfatları; ifade verenin açık kimliği; kanundaki işlemlerin yerine getirilip getirilmediği ve yerine getirilmemişse nedenleri tutanakta gösterilir. Tutanak içeriğinin ifade veren ile hazır bulunan müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı da belirtilir. İmzadan çekinme varsa nedenleri yazılır.
Hazırlanan işlem çizelgesi ile tutanaktaki anlatımın aynı olayları ve tarihleri gösterip göstermediği kontrol edilmelidir. Kayıtların doğruluğu, kişinin bildiği olay ile başkasından duyduğu iddianın ayrılmasına da bağlıdır.
Mağdur veya şikâyetçi olarak soruşturmaya katılmak
CMK m.234, mağdur ve şikâyetçiye soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme hakkı tanır. Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme hakkı ise soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmama koşuluna bağlıdır.
Vekil aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan veya muhafazaya alınan eşyayı inceletme, m.153’e uygun olmak koşuluyla düzenlenmiştir. Bu nedenle mağdur sıfatı, her kayda koşulsuz erişim şeklinde açıklanmamalıdır. Mağdur ve şikâyetçinin haklarının kendisine anlatılıp açıklanması ve bunun tutanağa yazılması da m.234’te öngörülür.
Dosya hazırlığında ödemeyi gösteren kayıt, yatırım vaadi, çekim talebi ve buna verilen cevap ayrı başlıklar altında tutulabilir. Bunların varlığı tek başına suç vasfını, kişinin sıfatını veya paranın iade edileceğini belirlemez. Belge listesi, delil toplama talebinin hangi olaya ilişkin olduğunu açıklamak için hazırlanır.
Bu rehberin sınırı
Burada müdafi ile mağdur vekilinin dosyadaki farklı rolleri açıklanmaktadır. Zorunlu müdafilik ve mağdura avukat görevlendirilmesinin bütün koşulları, tanık olarak dinlenme, susma hakkının somut kullanımına ilişkin strateji, tutuklama, görevli mahkeme ve para iadesi ayrıca incelenmelidir. Şüpheli veya mağdur sıfatı, arşivdeki genel bir yazıdan değil, ilgili dosyadan belirlenmelidir.
