Ümraniye’de Ticari Sözleşmeler, Bayilik ve Şirket Yönetimi

Ümraniye, Alemdağ Caddesi çevresindeki yoğun ticaret aksı, Dudullu Organize Sanayi Bölgesi’ndeki üretim tesisleri ve çok sayıda ofis ile ticari merkezi bir arada barındıran Anadolu yakası ilçelerinden biridir. Bu karma yapı, şirket hukukunda dağıtım, bayilik ve imalat sözleşmelerinin öne çıkmasına yol açar. Perakende zincirleri, sanayi ürünleri satıcıları ve hizmet şirketleri; bayi, distribütör, acente veya franchise gibi ilişkilerle çalışır. Aşağıdaki bölümler bu sözleşme ilişkilerinin ve şirket yönetiminin temel hukuki yönlerini genel hatlarıyla anlatır.

Bayilik, distribütörlük ve acentelik

Bu üç ilişki sık karıştırılır, ancak hukuki sonuçları farklıdır. Acente, müvekkil adına ve hesabına sözleşme yapılmasına aracılık eder; acentelik ilişkisi sona erdiğinde, kanunda belirtilen şartlar gerçekleşmişse acente denkleştirme isteminde bulunabilir (TTK m.102 vd., m.122). Distribütör ya da bayi ise malı kendi adına ve hesabına satın alıp satar; bu sözleşme tipi kanunda ayrıca düzenlenmediği için sözleşme hükümleri ve genel hükümler belirleyicidir.

Sözleşmede münhasırlık, rekabet yasağı, asgari satış hedefi ve fesih bildirim süresi gibi şartlar açık yazılmalıdır. Haklı sebep olmadan yapılan fesih, tazminat sorumluluğu doğurabilir. Sözleşme sona erdikten sonra rekabet yasağı uygulanacaksa süre, yer ve konu açısından makul sınırlarda olmalıdır.

Genel kurul ve yönetim kurulu uygulaması

Anonim şirketlerde genel kurul, esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu seçimi, finansal tabloların onayı ve kâr dağıtımı gibi konularda karar alır. Toplantı ve karar nisapları TTK m.418’de, esas sözleşme değişikliğine ilişkin ağırlaştırılmış nisaplar TTK m.421’de düzenlenmiştir. Karar nisabına uyulmaması veya çağrı usulüne aykırılık, kararın iptalini gündeme getirir (TTK m.445). İptal davası için üç aylık süre kaçırılmamalıdır.

Pay devri ve ortaklık yapısındaki değişiklik

Ortaklık yapısı değişirken devir sözleşmesinin şekli, devir bedeli, devir sonrası temsil yetkisi ve şirket borçlarına etkisi birlikte ele alınmalıdır. Limited şirkette pay devri, noter huzurunda yapılan yazılı sözleşme ile geçerlidir (TTK m.595). Anonim şirkette nama yazılı pay devrinde ciro ve pay defterine kayıt gerekir; bağlı nama yazılı paylar için şirketin onayı aranır.

Ticari uyuşmazlıkta usul

Asliye ticaret mahkemesi, ticari davaların görevli mahkemesidir.
Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya sözleşme ifa yerine göre belirlenir (HMK m.6, m.10).
Para alacağı ve tazminat taleplerinde dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).
Ümraniye’nin bağlı olduğu adliye bilgisi, dava dilekçesi hazırlanmadan önce resmî kaynaktan kontrol edilir; bu sayfada adliye adı yazılmamıştır.
Delil olarak sözleşme, fatura, e-posta yazışmaları ve ticari defterler kullanılır.

Dudullu ve Alemdağ hattında işletme tipleri

Organize sanayi bölgesindeki imalat şirketleri çoğunlukla yurt içi ve yurt dışı müşterilere seri üretim yapar; bu sebeple fason üretim sözleşmeleri, teknik şartname uyuşmazlıkları ve gecikme cezaları sık görülen başlıklardır. Fason üretimde hammaddenin kime ait olduğu, fire oranı, kalite kontrol usulü ve teslim şekli sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Caddedeki ticarethaneler ise franchise, bayilik ve zincir mağaza modeliyle çalıştığından, marka kullanımı ve kira şartları öne çıkar.

Hizmet sektöründe faaliyet gösteren şirketler bakımından ise çalışan verileri, müşteri bilgileri ve ticari iletişim izinleri hukuki risk alanıdır. Kişisel verilerin korunması mevzuatı gereği aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi (KVKK m.10) ve verilerin güvenliğinin sağlanması (KVKK m.12) gerekir.

Süreler ve zamanaşımı

Ticari davalarda zamanaşımı süresi, talebin niteliğine göre değişir. Genel zamanaşımı süresi on yıldır; haksız fiil nedeniyle tazminat taleplerinde ise iki yıllık ve on yıllık süreler uygulanır (TBK m.72). Senet ve çek gibi kambiyo belgelerinden doğan başvuru haklarında kısa zamanaşımı süreleri bulunur. Bu nedenle uyuşmazlık fark edilir edilmez alacak veya tazminat talebinin hangi süre içinde ileri sürülebileceği belirlenmelidir.

Bu sürelerin başlangıcı ve kesilmesi, talebin dayanağına göre değişir. Takip veya dava açılmadan önce yazılı ihtarın zamanaşımını kesip kesmediği de ayrıca değerlendirilmelidir.

Sözleşme ilişkisinin sonunda karşılıklı hesaplaşma yapılması, stok iadesi, marka ve ruhsat devri gibi konular yazılı protokolle kapatılırsa sonraki dava riski azalır.

Sıkça sorulan sorular

Bayilik sözleşmesi sona erdiğinde bayi tazminat isteyebilir mi?

Bayilik ayrıca düzenlenmediğinden, tazminat hakkı sözleşme hükümlerine ve haksız fesih iddiasına bağlıdır. Acentelikte ise denkleştirme tazminatı özel şartlarla talep edilebilir.

Franchise sözleşmesinde verilen bilgiler gizli kalır mı?

Gizlilik hükümleri sözleşmede açıkça düzenlenmişse karşı taraf bu yükümlülükle bağlıdır. Ticari sır ve haksız rekabet kuralları da gizliliğin ihlalinde ayrıca uygulanabilir (TTK m.54 vd.).

Genel kurulda oy hakkı payla doğru orantılı mıdır?

Anonim şirkette oy hakkı, kural olarak sahip olunan payın itibari değeri ile orantılıdır; ancak imtiyazlı paylar ve esas sözleşme düzenlemeleri farklı bir sonuç doğurabilir. Her pay sahibinin en az bir oyu vardır.

Sözleşmedeki cezai şart fahiş görünüyorsa ne yapılabilir?

Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı indirebilir (TBK m.182/3). Ancak tacirler arasında cezai şartın indirilmesi konusunda, TTK m.22/2 uyarınca farklı bir kural bulunur ve indirim yapılamaz; bu sebeple somut olayda sözleşmenin tarafları dikkatle incelenmelidir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.