Tuzla’da Sanayi ve Denizcilik Şirketlerinin Hukuki Gündemi

Tuzla; tersaneler bölgesi, deri ve kimya sanayisine ayrılmış organize sanayi alanları, liman ve lojistik bağlantılarıyla İstanbul’un Anadolu yakasındaki yoğun sanayi ilçelerinden biridir. Bu yapıda faaliyet gösteren şirketler, büyük üreticilere ve armatörlere hizmet veren alt yüklenicilerden, ihracat odaklı imalatçılara kadar geniş bir yelpazededir. Şirket hukuku sorularının önemli bir bölümü, bu şirketlerin birbirleriyle ve ana yüklenicilerle yaptığı sözleşmelerde, ortaklık yapısında ve alacak-borç ilişkilerinde toplanır.

Alt yüklenici ve taşeron ilişkilerinde sözleşme

Tersane ve fabrika ortamında iş, çoğu zaman ana yüklenici tarafından alt yüklenicilere bölünür. Eser sözleşmesi niteliğindeki bu işlerde, işin kapsamı, teslim tarihi, kabul usulü ve ödeme planı sözleşmede açık yazılmalıdır. Eserin ayıplı çıkması hâlinde yüklenicinin sorumluluğu Türk Borçlar Kanunu’nun eser sözleşmesi hükümlerine tabidir; ayıp ihbarı ve zamanaşımı süreleri (TBK m.478) kaçırılmamalıdır. Teslim sonrası ödeme gecikirse alacaklı alt yüklenici icra takibi veya dava yolunu seçebilir.

İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri bakımından ana yüklenici ile alt yüklenicinin sorumlulukları ayrı bir boyuttur. İşyerinde yaşanan iş kazalarında, asıl işveren ve alt işveren birlikte sorumlu tutulabilir; bu yüzden sözleşmelerde rücu ve sigorta düzenlemeleri önceden belirlenmelidir.

Sanayi bölgesindeki şirketin ortaklık yapısı

Üretim şirketlerinde ortaklar çoğunlukla mali, teknik ve ticari sorumlulukları paylaşır. Ortaklardan birinin teknik bilgisi, diğerinin finans ya da müşteri bağlantısı üzerinden katkı vermesi yaygındır. Bu katkıların sermaye payına yansıtılıp yansıtılmadığı, esas sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Ortaklıktan ayrılma, çıkarma ve haklı sebeple fesih gündeme geldiğinde (anonim şirkette TTK m.531, limited şirkette TTK m.636) mahkemenin bakış açısı, şirketin faaliyetine devam edip edemeyeceğidir.

İhracat, tedarik ve ödeme güvenceleri

Yurt dışı müşterilerle yapılan sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri belirlenmelidir.
Akreditif ve teminat mektubu gibi araçların şartları, ödemenin zamanında alınmasını doğrudan etkiler.
Hammadde tedarikinde fiyat endeksleme ve kur farkı hükümleri açık yazılmalıdır.
Sevkiyat belgelerinin ve fatura uyumunun korunması, ihtilaf hâlinde temel delildir.

Hizmet kapsamı

Şirket kuruluşu, esas sözleşme düzenlemesi, pay devri, genel kurul işlemleri (TTK m.445 vd.), ticari sözleşmelerin incelenmesi, alacak takibi, haksız rekabet iddiaları (TTK m.54 vd.), tasfiye ve birleşme işlemleri (TTK m.136 vd.) ile kişisel veri uyumu hizmet kapsamındadır.

Mahkeme ve arabuluculuk

Ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Yetki, davalının yerleşim yeri veya şirket merkezine göre belirlenir (HMK m.6); sözleşme ifa yeri de yetkiyi belirleyebilir (HMK m.10). Tuzla’nın bağlı olduğu adliye bilgisi dava açılmadan önce resmî kaynaktan doğrulanır. Para alacağı ve tazminat içeren ticari davalarda arabuluculuk başvurusu dava şartıdır (TTK m.5/A).

Tersane ve sanayi tesislerinde kira, ruhsat ve taşınmaz

Tersane ve sanayi alanındaki işletmelerin önemli bir kısmı arsa veya tesisi kiralamış durumdadır. Kira sözleşmesinde sanayi tesisinin kullanım amacı, ruhsat sorumluluğu, sigorta yükümlülüğü ve sözleşme sonunda tesisin iade şekli açık biçimde belirlenmelidir. Kiracının makine ve ekipman için yaptığı yatırımların kira süresi dolmadan kaybolmaması için bedelin iadesi veya süre uzatımı gibi hükümler sözleşmeye eklenebilir.

Sanayi bölgelerinde ayrıca arsa tahsisi, yatırım teşvikleri ve organize sanayi bölgesi yönetimiyle ilişkiler söz konusu olabilir. Bu ilişkilerden doğan bazı uyuşmazlıklar idari yargının görev alanına girerken, özel hukuk niteliğindeki talepler adli yargıda görülür; hangi yolun izleneceği talebin hukuki niteliğine göre belirlenir.

Şirketin finansman ve teminat işlemleri

Büyük yatırımlar gerektiren sektörlerde şirketler banka kredisi, ipotek ve kefalet gibi teminatlara başvurur. Ortakların şahsi kefaleti ve şirket adına verilen teminatlar, ortaklık ilişkisi bozulduğunda ek bir uyuşmazlık kaynağı olabilir. Kefalet sözleşmesinin geçerliliği, kefil olan kişinin eşinin rızası ve kefalet miktarının yazılı olması gibi şekil şartlarına bağlıdır (TBK m.583, m.584). Bu şartlara aykırı kefaletler geçersiz sayılır.

Ödeme güçlüğü ortaya çıktığında yeniden yapılandırma seçenekleri, konkordato ya da iflasın ertelenmesi gibi yollar değerlendirilebilir (İİK m.285 vd.). Bu süreçlerde mevcut sözleşmelerin ve çalışan haklarının nasıl etkileneceği ayrıca incelenmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Alt yüklenici işi teslim etti ama ana yüklenici ödeme yapmıyor; hangi yol izlenir?

Önce yazılı ihtarla ödeme talep edilir. Sonuç alınamazsa icra takibi veya ticari dava yolu denenir. Davada işin tamamlandığına dair teslim tutanağı, hakediş belgeleri ve yazışmalar belirleyici olur.

Tersane faaliyetinde ortak sayısının kısıtlaması var mı?

Limited ve anonim şirketlerin ortak sayısı kanun ile belirli sınırlara bağlıdır; sektöre özgü ruhsat ve izin şartları ise ayrıca ilgili mevzuata göre aranır.

Şirket, ihracat alacağı için hangi hukuk uyarınca dava açabilir?

Uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme sözleşmedeki seçime ve uluslararası özel hukuk kurallarına göre belirlenir. Tahkim şartı varsa dava yerine tahkim yoluna gidilir.

Eser sözleşmesinde ayıp ihbarı için süre var mı?

Evet. Eserin ayıplı olduğu anlaşıldığında yüklenici gecikmeden bilgilendirilmelidir; ayıp için zamanaşımı süresi eserin niteliğine göre iki, beş veya ağır kusur hâlinde yirmi yıl olabilir (TBK m.478).

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.