Şişli’de Mağaza, Marka ve Franchise İlişkilerinde Ticaret Hukuku

Şişli; Mecidiyeköy, Esentepe, Nişantaşı ve Bomonti gibi yoğun ticari akslara sahip, mağaza, ofis, medya ve hizmet sektörlerinin bir arada bulunduğu bir ilçedir. Bu yoğunluk, ticari uyuşmazlıkları da bu alanlara özgü hâle getirir: mağaza kira bedelleri, marka kullanımı, bayilik ilişkileri, reklam ve ticari iletişim kuralları. Av. Bilal Alyar’ın bu sayfadaki çerçevesi, ilçede perakende ve hizmet işletmesi yürüten tacirlerin sıkça karşılaştığı durumlara dayanır.

Mağaza kirası ve işyeri devri

Kira bedeli, tahliye ve yenileme konuları, işletmenin sürekliliği bakımından en kritik başlıklardır. Kira ilişkisinin devri kiraya verenin yazılı rızasına bağlıdır; kiraya veren, işyeri kiralarında haklı sebep olmadıkça bu rızayı vermekten kaçınamaz ve devreden kiracı, sözleşmenin bitimine kadar ve en fazla iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır (TBK m.323). Alt kira ve kullanım hakkının devri ise TBK m.322 kapsamındadır; çatılı işyerlerinde bunun için de kiraya verenin yazılı rızası gerekir. Kira bedelinin ödenmemesi hâlinde ödeme için süre verilip ihtarla fesih yoluna gidilebilir. Beş yıllık dönemlerin sonunda kira bedelinin hakkaniyete göre belirlenmesi istenebilir (TBK m.344/3). İşyerini devrederken kira sözleşmesi, devredilen ticari işletmenin parçası olarak ayrıca düzenlenmelidir.

Marka kullanımı ve tecavüz

Marka hakkı tescille doğar ve Sınai Mülkiyet Kanunu ile korunur. Aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretin izinsiz kullanılması hâlinde hak sahibi tecavüzün tespitini, önlenmesini, ortadan kaldırılmasını ve tazminat ödenmesini isteyebilir. Mağaza tabelası, ambalaj ve çevrimiçi satış sayfalarındaki kullanım, ihlal incelemesinin başlıca konularıdır. Tescilsiz kullanımda ise haksız rekabet hükümleri gündeme gelir. Daha fazla bilgi için marka tescili sayfası okunabilir.

Franchise ve bayilik sözleşmeleri

Franchise ilişkisi, Türk hukukunda ayrı bir adlandırılmış sözleşme değildir; karma bir sözleşme olarak Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri ile ilgili özel sözleşme kuralları çerçevesinde değerlendirilir. Bu sebeple sözleşmede yer alan ilk yatırım bedeli, royalti, bölge sınırı, eğitim ve denetim hakkı, süre ve çıkış şartları ayrıntılı yazılmalıdır. Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda, uygulanacak hukuk ve yetkili merci hükmü de büyük önem taşır.

Reklam, tanıtım ve ticari iletişim

Mağaza kampanyalarında fiyat indirimi ve karşılaştırmalı reklam, haksız ticari uygulamalar bakımından denetlenebilir. Ticari reklam ve haksız ticari uygulama kuralları 6502 sayılı Kanun ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde yer alır. Reklam Kurulu cezasına karşı dava açma süresi otuz gündür ve dava açılması cezanın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

Uyuşmazlıkta izlenecek yol

Sözleşme, kira bedeli, marka tescil belgesi ve yazışmaların toplanması
Taleplerin ihtarname ile karşı tarafa bildirilmesi
Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava şartı arabuluculuk (TTK m.5/A)
Marka ihlalinde delil tespiti ve ihtiyati tedbir olanaklarının incelenmesi
Mahkemede dava ve gerekirse bilirkişi incelemesi

Perakende işletmelerinde sorumluluk ve sigorta

Mağaza zararı, hırsızlık, yangın veya su baskını gibi olaylarda işletmenin sigorta teminatı ile kiraya verenin sorumluluğu arasındaki ilişki tartışmalı olabilir. Kira sözleşmesinde yer alan sorumluluk paylaşımı hükümleri ve poliçedeki istisnalar bu aşamada incelenir. Zarar sonrası ilk 24 saatte alınan fotoğraf, tutanak ve itfaiye veya zabıta kayıtları, sigortacıya yapılacak başvurunun dayanağıdır.

Ticari işletme alım satımı

İşletme satışında devralan, devredenin borçlarından devir ve ilanla başlayan müteselsil sorumluluğa girer (TBK m.202). Sözleşmeye konu olan marka, alan adı, müşteri listesi, stok ve işyeri kirası gibi unsurların tek tek sayılması, sonradan bu unsurlardan hangisinin devrin parçası olduğu tartışmasını önler. Devirden sonra eski sahibin yeniden aynı faaliyete başlaması, ancak rekabet yasağı yazılıysa engellenebilir.

E-ticaret ve çok kanallı satış

Mağaza ile aynı anda çevrimiçi satış yapan işletmeler, tüketicilere karşı mesafeli satış kuralları bakımından da yükümlüdür. Platform üzerinden satış yapanlar için platformla yapılan sözleşme şartları ve komisyon uyuşmazlıkları ayrı bir ticari dava konusu olabilir. Ticari uyuşmazlıkta tarafların her ikisinin tacir olması çoğunlukla belirleyicidir; tüketici ilişkisi bulunan kısım ise farklı bir mevzuata tabidir.

Ticari uyuşmazlıklarda süre ve yetki

Ticari davalarda göreve asliye ticaret mahkemesi, yetkiye ise genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi bakar; sözleşmenin ifa yeri ve tacirler arasındaki yazılı yetki şartı da dikkate alınır. Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A); bu davalarda süreler arabuluculuk başvurusuna göre planlanmalıdır. Konusu para olmayan ticari davalar bu hükmün kapsamı dışındadır; kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda ise ilamsız icra yoluyla tahliye hariç ayrıca arabuluculuk dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B).

Şişli’de sık sorulanlar

Mağaza kirasını ödeyemezsem kısa sürede tahliye edilir miyim?

Ödeme gecikmesinde kiraya veren önce kiracıya yazılı süre verir; sürenin sonunda ödeme yapılmazsa fesih ve tahliye süreci başlayabilir. Süre ve içerik kanunda belirtilen şartlara uymalıdır.

Benzer isimli rakip mağaza ne zaman haksız rekabet sayılır?

Ad veya işaretin müşterileri karıştıracak ölçüde benzerlik taşıması gerekir; iyi niyet, kullanım süresi ve tescil durumu birlikte değerlendirilir.

Franchise sözleşmesini erken feshedersem ne olur?

Sonuç, sözleşmedeki fesih şartlarına ve cezai şarta bağlıdır; haklı sebep varsa fesih cezasız yapılabilir.

Reklamda karşılaştırma yapmak yasak mıdır?

Doğru, kanıtlanabilir ve yanıltıcı olmayan karşılaştırmalar belirli şartlarda mümkündür; yanıltıcı ifadeler idari yaptırıma yol açar.

Hem kira hem alacak uyuşmazlığı varsa ayrı dava mı açılır?

Kira davaları ile ticari alacak talepleri çoğunlukla farklı görevli mahkemelere tabidir; bu yüzden dosya ayrı yürütülebilir. Bu konuda İstanbul ticaret hukuku sayfası genel bir çerçeve sunar.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.