Beyoğlu’nda Sanat ve Medya Çalışanları İçin Dijital Telif İhlalleri
Beyoğlu, İstanbul’un kültür ve sanat hayatıyla en çok anılan ilçelerinden biridir; müzik mekânları, galeriler, yayınevleri ve fotoğraf stüdyoları bu çevrede faaliyet gösterir. Bu tür işlerin ortak noktası, ürünün bir eser olması ve çoğu zaman internet üzerinden hızla çoğaltılabilmesidir. Bir fotoğrafın izinsiz bir sitede yayımlanması, bir şarkının kayıtsız bir reklamda kullanılması, bir sahne performansının izinsiz yayın yapılması gibi olaylar sık yaşanır. Av. Bilal Alyar bu sayfada, dijital ortamdaki telif ihlallerinde hak sahibinin hangi adımları izleyebileceğini anlatır.
Önce hak sahipliğini göstermek
Telif uyuşmazlığında ilk soru, davacının eser sahibi veya hak sahibi olup olmadığıdır. Eser, meydana getirildiği anda korunur; tescil zorunlu değildir. Ancak kimin ne zaman ürettiği ispat edilmelidir. Ham fotoğraf dosyaları, proje dosyaları, taslaklar, ilk yayım tarihini gösteren kayıtlar ve varsa sözleşmeler bu aşamada işe yarar. Eser sahibi olduğuna dair kayıt isteyenler için bazı kurumlarda eser kaydı yapılabilir; bu kayıt hak doğurmaz, ispatı kolaylaştırır.
İhlal sayılan başlıca durumlar
- Eserin hak sahibinin izni olmadan çoğaltılması, yayılması veya internette umuma iletilmesi.
- Fotoğrafın kırpılıp filigran silinerek başkasının adıyla yayımlanması.
- Müziğin, video içeriklerinde veya reklam filmlerinde lisanssız kullanılması.
- Canlı performansın izinsiz çekilip yayımlanması.
- Eser sahibinin adının belirtilmemesi veya eserin eser sahibinin onayı olmadan değiştirilmesi, yani manevi hakların ihlali.
Kanun bu fiiller için cezai yaptırım öngörür; izin almadan işleyen, çoğaltan, dağıtan veya umuma ileten kişi hakkında hapis ya da adli para cezası verilebilir (FSEK m.71). Ceza soruşturması başlatmak, tazminat davasına engel değildir; iki yol birlikte yürütülebilir.
Platformdan içerik kaldırma
Pek çok platform, telif ihlali bildirimleri için kendi başvuru mekanizmasını işletir. Bildirimde hak sahibinin adı, eserin bilgisi, ihlal eden içeriğin bağlantısı ve izin verilmediğine dair beyan bulunur. Bu yolun avantajı hızdır; dezavantajı, platformun kararının bağlayıcı bir yargı kararı olmamasıdır. Karşı bildirim yapıldığında içerik yeniden yayımlanabilir. Bu nedenle ihlalin ticari boyutu büyükse, platform başvurusu ile eş zamanlı olarak mahkemeden tedbir istemek daha etkili olabilir.
Mahkeme yolu ve görevli mahkeme
Telif uyuşmazlıklarında hem hukuk hem ceza davaları, Sınai Mülkiyet Kanunu m.156’da belirtilen fikri ve sınai haklar mahkemelerinde görülür (FSEK m.76). Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde, kanunda belirlenen mahkemeler görev yapar. Hukuk davasında ihlalin tespiti, durdurulması, önlenmesi ve zararın giderilmesi istenebilir. Delil kaybolacaksa dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti talep edilebilir (HMK m.400). Fotoğraf veya müzik gibi eserlerin hangi sitede, hangi tarihte ve hangi hâliyle yayımlandığı bilirkişi aracılığıyla belirlenebilir.
Kişilik hakkı ve telif birlikte olduğunda
Bazı olaylarda hem eser hem kişi korunur. Bir sanatçının portresinin izinsiz reklamda kullanılması, hem telif hem kişilik hakkı bakımından değerlendirilir. Bu durumda Medeni Kanun’un kişilik hakkına saldırıya karşı koruma hükümleri de ileri sürülebilir (TMK m.24-25). Taleplerin aynı dilekçede mi yoksa ayrı davalarda mı açılacağı, delillerin ve görevli mahkemenin niteliğine göre belirlenir.
Mekân işletmecileri açısından
Müzik yayını yapan mekân işletmecisi, kullandığı eserler için ilgili meslek birliğinden lisans alma yükümlülüğü altında olabilir. Lisans bulunmadan yapılan yayın, hak sahipleri tarafından ihlal olarak değerlendirilebilir. İşletmeci ihtara cevap verirken, kullanılan eserin kapsamını ve lisans durumunu ayrıntılı biçimde belgelemelidir. Haksız bir talep söz konusuysa, itiraz gerekçesini yazılı ve ayrıntılı bildirmek önemlidir.
Uyarı mektubundan davaya giden sıra
İhlal fark edildiğinde çoğu zaman doğrudan dava yerine yazılı bir uyarı gönderilir. Uyarıda hak sahipliğini gösteren belgeler, ihlal edilen içeriğin bağlantısı, kaldırma süresi ve talep edilen ödeme açıkça belirtilir. Cevap gelmezse veya ihlal sürerse mahkeme yolu açıktır. Uyarının noter aracılığıyla ya da kayıtlı elektronik posta ile gönderilmesi, tebliğ tarihini ispatlar. Karşı taraf içeriği kaldırıp eski paylaşımların kayıtlarını silerse, silinmeden önce alınmış delillerin önemi artar.
Zamanaşımı ve süre disiplini
Telif ihlali nedeniyle tazminat istemek için hak sahibinin zararı ve faili öğrenmesinden itibaren işleyen süreler vardır; bunlar olayın niteliğine göre değişebilir. Ceza soruşturması bakımından şikâyete bağlı suçlarda altı aylık şikâyet süresi göz önünde bulundurulmalıdır. İhlalin sürekli bir yayın biçiminde devam etmesi sürelerin hesabını etkileyebilir; bu yüzden ilk öğrenme tarihi ve ekran görüntüsünün tarihi kayda geçirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Fotoğrafım başka bir sitede kullanılıyor, doğrudan ödeme isteyebilir miyim?
Önce hak sahipliğini belgelemek ve yazılı uyarı göndermek gerekir. Anlaşma sağlanamazsa tazminat ve ceza yolu birlikte değerlendirilir.
Kaynak gösterilmişse kullanım serbest mi?
Kaynak göstermek tek başına izin yerine geçmez. Kanundaki istisnalar sınırlı sayılmıştır ve ayrıca değerlendirilir.
Yapay zekâ ile üretilmiş çalışmam kopyalandı, hak sahibi sayılır mıyım?
Bu konu hâlâ tartışmalıdır; insan emeğinin ve katkısının ne ölçüde bulunduğu önem taşır. Dosyada üretim sürecini gösteren kayıtlar saklanmalıdır.
Delil tespiti için noter yeterli mi?
İçeriğin görünür hâli için noter tespiti yeterli olabilir. Teknik inceleme gerektiren durumlarda mahkemeden bilirkişili tespit istenir.
Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.