Bayrampaşa’da İnternet İçeriği ve Kişilik Hakkı: Kaldırma ve Erişim Engeli

Bayrampaşa, İstanbul’un Avrupa Yakası’nda yoğun yerleşimi, ticaret ve sanayi alanları barındıran bir ilçedir. Bu sayfanın konusu ise ilçenin kendisinden çok, ilçede yaşayan veya çalışan kişilerin internette karşılaştığı haksız içeriklerdir: adına açılmış sahte profil, onurunu zedeleyen paylaşım, izinsiz yayımlanan fotoğraf, ticari itibarı hedef alan yorum. Av. Bilal Alyar bu tür dosyalarda hangi başvuru yolunun hangi durumda işe yaradığını açıklamak amacıyla bu metni hazırlamıştır.

Eski yol kapandı, yeni yollar neler?

Uzun süre kişilik hakkı ihlali nedeniyle erişim engeli istemek için 5651 sayılı Kanunun 9. maddesi kullanıldı. Bu madde Anayasa Mahkemesinin kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle bugün sulh ceza hâkimliğine “madde 9 başvurusu” yapılması doğru yol sayılmaz. Güncel seçenekler şöyle sıralanabilir:

• Sosyal ağ sağlayıcısına doğrudan başvuru: 5651 sayılı Kanunun Ek 4. maddesi, kişilik haklarının ihlal edildiğini ileri süren kişiye içeriğin kaldırılmasını sosyal ağ sağlayıcısından isteme imkânı tanır.
• Özel hayatın gizliliğine ilişkin içerikler için 5651 m.9/A kapsamındaki başvuru. Bu başvuru, kanundaki değişikliklerle yetkili kılınan Siber Güvenlik Başkanlığına yapılır.
• Hukuk mahkemesinde kişilik hakkına saldırının men’i ve ihtiyati tedbir talebi (TMK m.24-25, HMK m.389 ve devamı).
• Ceza yolu: hakaret, iftira, özel hayatın gizliliğini ihlal gibi suçlar için Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet.

Bu yolların her biri farklı sonuç doğurur. İçeriğin kaldırılması, failin cezalandırılması ve zararın tazmini ayrı taleplerdir ve ayrı mercilerde ele alınır.

Bayrampaşa’da yaşayan biri hangi başvuruyu önce yapmalı?

Sıralama olaya göre değişir. İçerik çocuğa, mahrem görüntüye ya da ağır bir iftiraya ilişkinse hız önem kazanır; bu durumda platforma bildirim ile savcılığa şikâyet birlikte yürütülebilir. İçerik daha çok ticari bir tartışmanın uzantısıysa, önce yazılı bir uyarı gönderilip ardından hukuk mahkemesinde tedbir istemek daha dengeli olabilir. Yetki bakımından, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkili sayılır (CMK m.12/6). Bayrampaşa’da oturan bir kişi, bu nedenle faili başka bir ilde olan paylaşım için de ilçenin bağlı olduğu yargı çevresinde şikâyetçi olabilir.

İçeriğin hukuka aykırı sayılması için ne aranır?

Her olumsuz yorum hukuka aykırı değildir. Eleştiri hakkı, haber verme hakkı ve kamuya ilişkin tartışmalar geniş bir koruma alanına sahiptir. Buna karşılık somut bir olgu uydurularak anlatılıyorsa, kişi aşağılanıyorsa ya da mahrem bilgi yayımlanıyorsa kişilik hakkına saldırı gündeme gelir. Hâkim, bu değerlendirmeyi yaparken ifadenin bağlamına, kişinin kamusal rolüne ve yayının amacına bakar. Bu yüzden başvuru dilekçesinde yalnız “hakaret edildi” demek yetmez; hangi cümlenin, hangi tarihte, hangi bağlantıda yayımlandığı ve neden hukuka aykırı olduğu açıkça yazılmalıdır.

Başvuru dosyasında bulunması gerekenler

1. İçeriğin tam bağlantı adresi ve yayımlayan hesabın adı.
2. Ekran görüntüsü; tarih, saat ve adresin birlikte göründüğü hâliyle.
3. Kişinin kimliğini ve içerikle bağlantısını gösteren belge.
4. Varsa önceki yazışmalar: platforma yapılan bildirim ve alınan cevap.
5. İçerik nedeniyle uğranılan zararı gösteren kayıtlar; iptal edilen sipariş, kaybedilen müşteri yazışması gibi.

İçeriğin silinme ihtimali varsa noter tespiti ya da mahkemeden delil tespiti düşünülebilir (HMK m.400). Bunlar dava açmadan da istenebilir.

Hakaret ve iftira şikâyetinde dikkat edilecek noktalar

Hakaret suçu TCK m.125’te düzenlenmiştir ve soruşturulması şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi, fiili ve failin öğrenildiği günden itibaren altı aydır. Hakaretin sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi ya da alenen yapılması cezayı etkileyen hâller arasında sayılmıştır. Hakaret uzlaştırmaya tabi suçlar arasında değildir. İftira ise TCK m.267’de ayrı bir suçtur ve şikâyete bağlı değildir. Hesabı anonim olan failin kimliği, kural olarak savcılığın platformdan ve erişim sağlayıcıdan resmî yazıyla isteyeceği kayıtlarla belirlenir.

Tazminat ve zamanaşımı

İçerik nedeniyle manevi zarar doğmuşsa tazminat davası açılabilir (TBK m.58). Maddi zarar varsa ayrıca ispatı gerekir. Ceza mahkemesi tazminata hükmetmez; zarar hukuk mahkemesinde istenir. Ceza davasının sonucu, kusur ve zarar bakımından hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m.74). Bu sebeple iki dosyayı birlikte yürütürken delillerin her ikisi için uygun biçimde toplanması gerekir.

Sık sorulan sorular

Bayrampaşa’da bir esnaf hakkındaki haksız yorum silinebilir mi?

Yorum somut bir olgu uyduruyor veya hakaret içeriyorsa platforma bildirim yapılabilir, gerekirse hukuk mahkemesinden tedbir istenir. Gerçeğe uygun ve ölçülü bir müşteri eleştirisi ise genellikle korunur.

Sosyal ağdan içerik kaldırma talebi ne kadar sürede sonuçlanır?

Süre platforma ve içeriğe göre değişir. Kanun, sosyal ağ sağlayıcısına başvurunun cevaplanması için süre öngörür; ancak uygulamadaki işleyiş her olayda aynı olmayabilir, bu nedenle başvuru kaydı saklanmalıdır.

Sahte profil açan kişi bulunamazsa ne olur?

Soruşturma, hesabın kayıt bilgilerine ve bağlantı kayıtlarına dayanarak ilerler. Kayıtlara ulaşılamıyorsa dosya takipsizlikle sonuçlanabilir; bu durumda içeriğin kaldırılması yine de ayrıca istenebilir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı ne yapılır?

Karar, mağdurun tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebileceği bir karardır (CMK m.173, m.268).

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.