Avcılar’da Velayet Davası ve Çocuğun Üstün Yararı

Avcılar, Marmara kıyısında yer alan, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa’nın kampüsüne ve Ambarlı Limanı çevresindeki lojistik faaliyetlere ev sahipliği yapan yoğun bir ilçedir. Vardiyalı ve düzensiz çalışma saatlerinin yaygın olduğu bölgelerde, boşanan ebeveynlerin çocuğun bakımını paylaşması özel bir planlama gerektirir. Bu sayfada Avcılar’da velayet davası düşünen veya karşı taraftan velayet talebi alan kişiler için çocuğun üstün yararı ilkesi, çocuğun dinlenmesi ve sosyal inceleme süreci anlatılmaktadır. Dosyalarda Av. Bilal Alyar vekil olarak görev alır.

Velayetin Ölçütü: Çocuğun Üstün Yararı

Velayet, ana ve babanın çocuğa ilişkin bakım, eğitim ve temsil yetkisidir. Evlilik devam ederken velayet birlikte kullanılır; boşanmada ise hâkim velayeti ebeveynlerden birine bırakır ve diğerinin kişisel ilişkisini düzenler (TMK m.182, 323). Hâkimin ölçütü çocuğun üstün yararıdır; ebeveynlerin suçluluğu ya da kusuru bu değerlendirmede tek başına belirleyici değildir. Kusurlu bulunan eşe de, çocuğun yararına uygunsa velayet verilebilir.

Çocuğun yararını belirlerken mahkemenin dikkate aldığı başlıca hususlar şunlardır:

• Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi; küçük çocuklarda bakım ihtiyacının önemi.
• Çocuğun her iki ebeveynle bağı ve bugüne kadar bakımı kimin üstlendiği.
• Ebeveynlerin çocuğa vakit ayırabilme imkânı, çalışma düzeni ve yaşam koşulları.
• Çocuğun okul, çevre ve kardeşleriyle bağlarının korunması.
• Çocuğun yaşı elverdiğinde kendi görüşü.

Çocuğun Dinlenmesi

Çocuğun kendisini ilgilendiren konularda görüşünü ifade edebilmesi, Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 12. maddesinde de güvence altına alınmıştır. Aile mahkemelerinde çocuk, yaşı ve olgunluğu elverdiği ölçüde, pedagog ya da psikolog gibi bir uzmanın yanında dinlenebilir. Çocuğun beyanı tek başına bağlayıcı değildir; çünkü çocuklar üzerinde baskı, yönlendirme ya da bir ebeveynin lehine tutum oluşabilir. Bu nedenle hâkim beyanı diğer delillerle birlikte değerlendirir.

Ebeveynin çocuğa dava hakkında bilgi vermemesi ve çocuğu diğer ebeveyn aleyhine yönlendirmemesi, dava açısından da önemlidir. Çocuğun duruşma öncesinde tanık gibi hazırlanması, mahkemece olumsuz değerlendirilebilir.

Sosyal İnceleme Raporu

Velayet davalarında mahkeme çoğunlukla sosyal inceleme raporu ister. Sosyal çalışmacı, tarafların oturduğu eve gider, çocukla ve ebeveynlerle görüşür, çocuğun bakım koşullarını gözlemler. Raporda ev düzeni, çocuğun odası, günlük program, okul ilişkisi ve ebeveynlerin çocuğa yaklaşımı yer alır. Rapor hâkimi bağlamaz; ancak velayet kararında önemli bir dayanak olur.

1. Sosyal incelemenin yapılacağı adres güncel ve doğru bildirilmelidir.
2. İncelemeye gelen görevlilere çocuğun okul, sağlık ve günlük bakım belgeleri gösterilebilir.
3. Rapora itiraz gerektiğinde, süresi içinde gerekçeli dilekçe verilir.

Vardiyalı Çalışma ve Kişisel İlişki

Ebeveynin vardiyalı çalıştığı durumlarda, standart hafta sonu düzeni uygulanamayabilir. Dilekçede, çalışma çizelgesine uygun alternatif bir görüşme düzeni önerilebilir: örneğin hafta içi belirli akşamlar ya da hafta sonlarının dönüşümlü paylaşımı. Mahkeme, çocuğun yararına uygunsa bu tür özel düzenlemeleri kabul edebilir. Kişisel ilişki hükmünün uygulanmaması hâlinde icra yoluna başvurulur; çocuk teslimi ve görüşmenin uygulanması 4 Ağustos 2022 tarihli yönetmelik çerçevesinde yürütülür.

Velayetin Sonradan Değiştirilmesi

Kesinleşen velayet hükmü, koşullar çocuğun yararını ciddi biçimde etkileyecek şekilde değişirse yeniden ele alınabilir (TMK m.183). Çocuğun bakımının ihmal edilmesi, ebeveynin ortadan kaybolması veya çocuğun sağlığını tehlikeye atan bir ortamın doğması gibi olgular bu kapsamdadır. Çocuğun yaşı ilerledikçe ihtiyaçlarının ve görüşünün değişmesi de dikkate alınır.

Velayet Davasında Ebeveynin Dikkat Etmesi Gerekenler

Velayet davası süresince ebeveynin davranışları da mahkemenin gözünde değerlendirmeye alınır. Çocukla düzenli ve sakin iletişim kurmak, diğer ebeveynle görüşmeyi engellememek, çocuğun okul ve sağlık işlerini aksatmamak ve nafaka yükümlülüğünü yerine getirmek olumlu sonuç doğurur. Buna karşılık çocuğu diğer ebeveynden uzak tutmak, görüşmeleri keyfî olarak engellemek veya çocuğun yanında karşı tarafı küçük düşürmek, ileride velayetin değiştirilmesi için dayanak oluşturabilir.

• Çocuğun okul karnesi, devamsızlık kayıtları ve sağlık belgeleri düzenli saklanmalıdır.
• Duruşma ve sosyal inceleme tarihleri çocuğun programına göre planlanmalıdır.
• Tanıkların çocuğun bakımına ilişkin doğrudan gözlemleri olmalıdır.
• Gerekli hâllerde çocuk için psikolojik destek alınması, çocuğun yararı bakımından olumlu değerlendirilir.

Velayet ile İştirak Nafakası Arasındaki İlişki

Velayet kendisinde olmayan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak üzere iştirak nafakası öder (TMK m.182/2). İştirak nafakası, ebeveynin kişisel ilişki hakkından vazgeçmesi ya da bu hakkın kısıtlanması sebebiyle kalkmaz; iki konu birbirinden bağımsızdır. Nafakanın ödenmemesi hâlinde ilamlı icra takibi yapılabilir. Çocuğun ihtiyaçları değiştikçe nafaka miktarının artırılması istenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk kaç yaşında kimin yanında kalacağını seçebilir?

Kanunda kesin bir yaş sınırı yoktur. Çocuğun görüşü dinlenir; ancak karar çocuğun yararına göre mahkemece verilir.

Çalışan anne velayeti alabilir mi?

Evet. Çalışıyor olmak velayeti engellemez. Mahkeme, çocuğun bakımının nasıl sağlanacağına ve ebeveynin çocukla ilgilenme imkânına bakar.

Velayeti almayan ebeveyn çocuğun okul kararlarına katılabilir mi?

Velayet hakkı olmayan ebeveynin okul ve sağlık kararlarında karar yetkisi sınırlıdır; ancak çocuğun durumu hakkında bilgi isteme hakkı korunur.

Velayet davası ne kadar sürer?

Süre; tarafların sayısı, delil toplama, sosyal inceleme ve bilirkişi aşamalarına göre değişir. Kesin bir süre öngörmek doğru olmaz; dava sırasında çocuğun durumu için geçici önlem talep edilebilir (TMK m.169).

Çocuk yurt dışına götürülmek isteniyorsa ne yapılır?

Çocuğun yurt dışına çıkarılmasında velayet düzeni ve çıkış izinlerine ilişkin kurallar birlikte değerlendirilir. Kişisel ilişkiyi fiilen ortadan kaldıran bir taşınma uyuşmazlık doğurabilir; böyle bir risk varsa mahkemeden tedbir talep edilebilir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.