Kartal’da İşletmelerin Banka İlişkilerinde Hukuki Çerçeve

Kartal, Anadolu Yakası’nda sahil şeridi, ticaret merkezi ve geniş konut alanlarını barındıran bir ilçedir; İstanbul Anadolu Adliyesi de ilçedeki adalet sarayında hizmet verir. Bu bileşim, ilçede bankacılık uyuşmazlıklarının hem esnaf ve küçük işletmelerin ticari kredileri hem de bireylerin konut finansmanı çevresinde yoğunlaşmasına yol açar. Av. Bilal Alyar’ın bu sayfadaki odağı işletmelerin banka ilişkisidir: genel kredi sözleşmesi, kefalet, teminat, hesap blokesi ve icra.

Genel kredi sözleşmesi ve kefalet

İşletmeler bankayla çoğunlukla bir genel kredi sözleşmesi imzalar; bu sözleşme çeşitli kredi türlerini tek çatı altında toplar. Sözleşmeye eklenen kefalet şartları, ortakların ve yakınların kişisel malvarlığını doğrudan ilgilendirir. Kefalet sözleşmesi yazılı olmalı, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet türü sözleşmede belirtilmelidir; kefilin evli olması hâlinde eşin yazılı rızası gerekir (TBK m.581 ve devamı). Bu şartlardan biri eksikse kefalet geçersiz olabilir. Ayrıntılı çerçeve için kefalet sayfasına bakılabilir.

Sözleşme imzalanmadan önce şu sorular açıklığa kavuşturulmalıdır:

Kefalet müteselsil mi, adi mi?
Kefilin sorumluluğu hangi azami tutarla sınırlı?
Sözleşmede faiz, komisyon ve masraf kalemleri tek tek yazılı mı?
Bankanın kredi limitini tek taraflı azaltma veya hesabı kat etme hakkı var mı?

Teminat mektubu ve rehin

Ticari ilişkilerde banka teminat mektubu, bir tarafın edimini yerine getirmemesi hâlinde ödenecek tutarı güvence altına alır. Mektubun içeriği, süresi ve tazmin koşulları belirleyicidir. Mektup süresi dolduktan sonra iade edilmemişse ilişkiyi yürüten tarafların ayrıca yazışması gerekir. Rehin ve ipotek, kredinin teminatı olarak taşınmaz, araç veya ticari işletme üzerinde kurulur. Rehinli alacaklarda takip yolu ayrıdır; rehin konusu mal satıldığında bedelin paylaştırılmasında rehin hakkı sahibinin sırası dikkate alınır. Genel bankacılık sayfası bu başlıkları kısaca özetler.

Hesap bloke ve haciz

Bir işletmenin banka hesabında bloke olması, tahsilat ve ödemeleri doğrudan etkiler. Bloke ya mahkeme veya icra dairesinin kararına, ya vergi dairesi ya da SGK gibi kamu alacaklısının haciz müzekkeresine, ya da banka ile müşteri arasındaki sözleşme hükmüne dayanır. Kamu alacağı hacizlerinde ödeme emrine karşı on beş gün içinde vergi itiraz komisyonuna itiraz edilir (6183 sayılı Kanun m.58). Haczin kaldırılması için sebep haciz türüne göre farklıdır; bu yüzden bloke kaydının hangi merciden geldiği ilk iş olarak öğrenilir. Elektronik haciz sayfası bu başlığa ilişkin yolları anlatır.

Banka alacağı için takip ve itiraz

Krediyi kullanan işletme ödemeyi aksattığında banka ilamsız icra takibi başlatabilir. İtiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür (İİK m.62). Ticari alacaklarda kredi borcunun bakiyesi hesap kat ihtarnamesiyle belirlendiyse, ihtarnamenin usulüne uygun tebliği ve borç tutarının sözleşmeye uygunluğu incelenir. İtirazın ardından banka itirazın iptali davası (m.67) açabilir; işletme ise borcun bulunmadığını ya da fazla gösterildiğini düşünüyorsa menfi tespit davası açma imkânına sahiptir (m.72). Ticari davalarda dava öncesi arabuluculuk zorunludur (TTK m.5/A); bunun dışında kalan özel yollar için ticari dava sayfası ayrıca okunabilir.

Esnaf ve şahıs işletmeleri için dikkat noktaları

Kredi sözleşmesindeki faiz türü ve değişim koşulları not edilmeli.
Ödeme planı değiştiyse yazılı teyit istenmeli.
Hesaba gelen bloke bildirimleri saklanmalı.
Kefil olan yakınlara sözleşmenin sonuçları açıkça anlatılmalı.
Vergi ve SGK borcu bulunan işletmede banka hesabının kamu alacağına karşı korunması için önceden hukuki değerlendirme yapılmalı.

Kartal’da dava ve takip yeri

Banka ile işletme arasındaki sözleşmede yetki şartı bulunabilir. Tüketici işlemlerinde bu şart tüketiciyi bağlamaz; tüketici mahkemesi ve hakem heyeti yönünden tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer yetkili kabul edilir (TKHK m.68, m.73/5). Ticari işlemlerde ise yetki sözleşmesi geçerli olabilir, fakat taraflardan birinin tacir olmaması hâlinde HMK m.17 sınırları uygulanır. İcra takibinde yetki ise İİK m.50 ve devamı hükümlerle, borçlunun yerleşim yeri esas alınarak belirlenir. Bu nedenle sözleşmede yazılı yetki şartı ve borçlunun adresi, takip açılmadan önce birlikte incelenir.

İşlemin türü hâlâ belirsizse

Bazı dosyalarda işlemin tüketici işlemi mi, ticari işlem mi sayılacağı tartışmalıdır. Esnafın ticari faaliyeti dışında kullandığı kredi tüketici kredisi olabilirken, aynı esnafın dükkân için kullandığı kredi ticari sayılır. Bu ayrım, hem başvurulacak merci (tüketici hakem heyeti, tüketici mahkemesi veya asliye ticaret mahkemesi) hem de uygulanacak koruyucu hükümler açısından önemlidir. Hakem heyeti kararına itiraz iki haftadır (TKHK m.70/3).

Sık sorulan sorular

Kartal’daki dükkânım için aldığım kredi ticari mi sayılır?

Evet, işletme faaliyetine dönük kredi ticari işlem sayılır ve tüketici hükümleri uygulanmaz. Yine de sözleşmedeki haksız şartlar, genel işlem şartları denetimiyle ayrıca incelenebilir.

Kefil olarak imzaladığım belgede miktar yazmıyor; geçerli mi?

Kefalet sözleşmesinde azami miktar ve kefalet türünün yazılı olması şarttır. Bu şart yoksa geçersizlik tartışması gündeme gelir.

Hesabım bloke edildi, nereden öğrenebilirim?

Önce banka şubesinden bloke kaydının dayanağı yazılı olarak istenir. Kaydın mahkeme, icra dairesi veya kamu alacaklısından geldiği öğrenildikten sonra ilgili merciye itiraz edilir.

Banka ihtarnamesi geldi; zamanaşımı işler mi?

İhtarname tek başına zamanaşımını kesmez (TBK m.154). Sürelerin gerçekte ne zaman başladığı sözleşmeye ve borcun doğum tarihine göre hesaplanır.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.