Haciz, alacaklının alacağının tahsili amacıyla borçlunun malvarlığı üzerinde icra dairesince tesis edilen resmî el koyma işlemidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.85 ve devamı haczin konusunu, sınırlarını ve uygulanma usulünü düzenler. Bu rehberde fiilî ve kaydî haciz yöntemleri, haczedilebilen ve haczedilemeyen mallar, haciz tutanağı, muhafaza ve e-haciz uygulamaları ele alınmaktadır.
Haczin Hukuki Niteliği ve Konusu
İİK m.85 uyarınca borçlunun kendi yedinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır-taşınmaz malları, alacak ve hakları, alacağı karşılayacak miktarda haczedilir. Haciz, icra memurunun yaptığı bir kamusal tasarruf işlemi olup alacaklıya rüçhan hakkı sağlar. Haczin konusuna giren başlıca değerler: (i) taşınır mallar (ev eşyası, ticari emtia, araçlar), (ii) taşınmazlar (tapuya haciz şerhi yoluyla), (iii) banka mevduatı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar (İİK m.89 haciz ihbarnamesi), (iv) ortaklık payları, (v) fikri mülkiyet hakları, (vi) ücret ve maaş (İİK m.83 sınırları içinde). Haciz miktarı takip konusu alacağı ve fer’ilerini aşamaz; alacağın çok üstünde mal haczedilmesi aşkın haciz olup şikayet konusu olur.
Haczedilemeyen Mallar (İİK m.82-83)
Sosyal ve insani gerekçelerle bazı mallar haczedilemez. İİK m.82 tam haczedilemeyenleri sayar: (i) devlet malları ve özel kanunlarla haczedilemeyen değerler, (ii) ekonomik faaliyeti zorunlu olmayan borçlu ve ailesinin yaşamına yetecek ölçüdeki ev eşyası, (iii) borçlunun ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin zorunlu giyim eşyaları, (iv) ekonomik faaliyeti sermayeden çok emeğine dayalı borçluların mesleğini sürdürmesi için gerekli aletler, (v) sözleşmeye dayanmayan nafaka hakkı, (vi) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı ödenekleri, (vii) manevi tazminat. İİK m.83 maaş ve ücret bakımından kısmi haciz öngörür: borçlunun aylık ücretinin en fazla dörtte biri haczedilebilir; nafaka alacakları bu sınırın dışındadır (İİK m.83/3).
Haczin Uygulanma Usulü
Kesinleşen takipte alacaklının haciz talebi üzerine icra memuru haczi uygular. Uygulama biçimleri: (i) Fiilî haciz: memur mahalle gider, haczedilecek malları tespit eder, haciz tutanağı düzenler; (ii) Kaydî haciz: tapu, trafik, banka, MERSİS gibi kayıtlarda elektronik şerh konur; (iii) Alacak haczi (İİK m.89): üçüncü kişiye birinci-ikinci-üçüncü haciz ihbarnamesi gönderilir; üçüncü kişi 7 gün içinde itiraz etmezse alacağı ödemekle yükümlü olur. Tutanakta malların cinsi, miktarı, tahmini değeri, muhafaza yeri ve yediemin gösterilir. Yedieminin sorumluluğu İİK m.358 ve TCK m.289 (muhafaza görevini kötüye kullanma) bakımından ceza yaptırımıyla desteklenmiştir.
E-Haciz ve UYAP Uygulamaları
2020’li yıllarda haciz uygulamaları büyük ölçüde UYAP ve elektronik altyapı üzerinden yürütülmektedir. E-haciz; banka hesapları, araç kayıtları, tapu siciline otomatik şerh yoluyla fiilî gidişe gerek kalmadan uygulanır. İcra memuru UYAP üzerinden sorgulamayı yapar, tespit ettiği değerlere haciz koyar. Banka hesap haczinde borçlunun tüm bankalardaki hesaplarına eşzamanlı şerh konulur; ancak İİK m.82/12 gereği SGK emekli aylığı ve İİK m.83 sınırındaki maaş, haczedilemeyen nitelik taşır. Aşkın e-haciz (alacakla orantısız miktarda bloke) şikayet konusudur (İİK m.16). UYAP e-satış modülü hacizli malların elektronik açık artırma ile satışını sağlar.
Aşkın Haciz, Şikayet ve İtiraz Yolları
Borçlu veya üçüncü kişi haciz işlemine karşı şu yollara başvurabilir: (i) İİK m.16 şikayeti – kanuna aykırı haciz işlemine 7 gün içinde icra mahkemesinde şikayet; (ii) Aşkın haciz itirazı – alacağı aşan miktarda haciz yapılmışsa şikayet konusu yapılır; (iii) Haczedilmezlik şikayeti – İİK m.82-83’teki sınırların ihlali hâlinde; (iv) İstihkak iddiası (İİK m.96 vd.) – haciz edilen malın kendisine ait olduğunu iddia eden üçüncü kişinin yolu; (v) Haciz tutanağındaki kıymet takdirine şikayet – satıştan önce yapılır. Şikayet süresi kural olarak 7 gün olup bazı hâllerde süre işlemez (İİK m.16/2 kamu düzenine aykırı haciz). İcra mahkemesi kararına karşı istinaf ve kanun yolları açıktır.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 2004 s. İİK | m.16 | İcra mahkemesine şikayet |
| 2004 s. İİK | m.32 | İlamlı icrada icra emri |
| 2004 s. İİK | m.58-60 | İlamsız takipte takip talebi ve ödeme emri |
| 2004 s. İİK | m.62 | Borca itiraz (7 gün) |
| 2004 s. İİK | m.67-68 | İtirazın iptali ve kaldırılması |
| 2004 s. İİK | m.72 | Menfi tespit ve istirdat davası |
| 2004 s. İİK | m.83 | Maaş ve ücret haczi sınırları |
| 2004 s. İİK | m.85-105 | Haciz uygulaması ve haczin konusu |
| 2004 s. İİK | m.96-99 | İstihkak iddiası ve davası |
| 2004 s. İİK | m.100-101 | Hacze iştirak (kesin ve geçici) |
| 2004 s. İİK | m.134 | İhalenin feshi davası |
| 2004 s. İİK | m.142 | Sıra cetveline itiraz |
| 2004 s. İİK | m.154-166 | İflas davası ve iflasın sonuçları |
| 2004 s. İİK | m.167-170 | Kambiyo senetlerine özgü takip |
| 2004 s. İİK | m.269 | Kira ilişkisinde tahliye takibi |
| 2004 s. İİK | m.277-284 | Tasarrufun iptali davası |
| 2004 s. İİK | m.285-308 | Konkordato başvurusu, mühlet ve tasdik |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- İcra Dairesi: Takip talebi, ödeme emri, haciz işlemleri, e-haciz ve e-satış (UYAP) işlemleri.
- İcra Mahkemesi: İİK m.16 şikayeti, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak davaları.
- Asliye Ticaret Mahkemesi: İflas davası (İİK m.154), konkordato (İİK m.285), iflasın ertelenmesi yerine konkordato başvurusu.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: İtirazın iptali (İİK m.67), menfi tespit (İİK m.72), tasarrufun iptali (İİK m.277).
- Sulh Hukuk Mahkemesi: İİK m.269 kira tahliye itirazın kaldırılması (İİK m.269/c).
- UYAP e-Satış Portalı: Hacizli mallarda elektronik açık artırma ile satış.
İlgili İçerikler
- İcra ve İflas Hukuku Avukatı İstanbul
- İlamsız İcra Takibi Rehberi
- İlamlı İcra Takibi
- Konkordato Süreci
Sıkça Sorulan Sorular
Maaşın ne kadarı haczedilebilir?
İİK m.83 uyarınca maaşın en fazla dörtte biri haczedilebilir. Nafaka alacakları bu sınırın dışında tutulur; nafaka için tam tahsilat yapılabilir.
Aşkın haciz ne demektir, nasıl kaldırılır?
Alacağın ve fer’ilerinin çok üstünde mal haczedilmesidir. Borçlu, İİK m.16 uyarınca 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet ederek aşkın kısmın kaldırılmasını isteyebilir.
Banka hesabına e-haciz konulunca ne olur?
Hesap bakiyesi alacak tutarı kadar bloke edilir. Borçlu, İİK m.82/12 ve m.83 kapsamında haczedilmezlik şikayetinde bulunabilir; emekli aylığı ve asgari ücretin dörtte üçü korunur.