Hava Taşımacılığı Hukuku Rehberi

Hava taşımacılığı hukukunun temel çerçevesi 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’dur. Kanunun 120. maddesi yolcunun ölümü veya cismani zarara uğraması hâlinde taşıyıcının sorumluluğunu, 122. maddesi ise gecikmeden doğan zararı düzenler. Uluslararası taşımalarda bu hükümlerin yerini büyük ölçüde Türkiye’nin taraf olduğu Montreal Konvansiyonu alır.

Son güncelleme: Eylül 2026 — yolcu/bagaj/yük sorumluluğu madde numaralarıyla ve Montreal Konvansiyonu ilişkisiyle güncellendi.

Hava taşımacılığında taşıyıcı sorumluluğunun temeli

2920 sayılı Kanun’un 120. maddesi açık bir kural koyar: “Yolcunun ölümü veya herhangi bir cismani zarara uğraması halinde, bu zarara sebebiyet veren kaza hava aracında veya iniş veya biniş sırasında meydana geldiği takdirde, taşıyıcı sorumludur.” Bu, taşıyıcının kusursuz sorumluluğa yakın, ağırlaştırılmış bir sorumluluk rejimine tabi olduğu anlamına gelir — yolcunun taşıyıcının kusurunu ispatlaması aranmaz, kazanın uçuşla bağlantılı zaman diliminde gerçekleşmiş olması yeterlidir.

Gecikmeden doğan zarar (m.122)

Madde 122, “taşıyıcı, havayolu ile yolcu, bagaj veya yükün taşınmasındaki gecikmeden doğan zarardan sorumludur” der. Bu hüküm, uçuş iptali değil doğrudan gecikme hâllerini kapsar; taşıyıcı, gecikmenin kendi kusuru dışındaki bir sebepten (hava koşulları, havalimanı kısıtlaması vb.) kaynaklandığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Uygulamada yolcu hakları yönetmelikleri (SHY-Yolcu gibi ikincil düzenlemeler), gecikme sürelerine göre asgari ikram, konaklama ve bilgilendirme yükümlülükleri de ayrıca öngörür.

Montreal Konvansiyonu ile ilişki

Türkiye’nin taraf olduğu 1999 tarihli Montreal Konvansiyonu, uluslararası hava taşımalarında (kalkış ve varışın farklı taraf devletlerde olduğu taşımalarda) 2920 sayılı Kanun’un yerine geçen özel bir uluslararası sözleşmedir. Konvansiyon, yolcu ölüm/yaralanmasında belirli bir tutara kadar taşıyıcının kusursuz sorumlu olduğu, bu tutarın üzerinde ise kusuru ispat edilmedikçe sorumluluğun sınırlı kaldığı iki kademeli bir rejim öngörür. Anayasa m.90/5 uyarınca usulüne göre onaylanmış milletlerarası antlaşma hükmünde olan Konvansiyon, iç hukuktaki 2920 sayılı Kanun ile çelişen noktalarda uluslararası taşımalar bakımından öncelikle uygulanır.

Birden çok taşıyıcı ile yapılan taşımalar

TTK’daki taşıma hükümlerine paralel olarak, 2920 sayılı Kanun m.129 aktarmalı (transfer) uçuşları düzenler: ilk taşıyıcı taşımanın tümü için açıkça sorumluluk üstlenmedikçe, yolcu veya yük sahipleri yalnızca kaza veya gecikmenin meydana geldiği bacağı işleten taşıyıcıya karşı talepte bulunabilir. Bagaj taşımalarında yolcu ilk taşıyıcıya, teslim almaya yetkili kişi ise son taşıyıcıya karşı talep hakkına sahiptir.

İhbar ve talep süreleri

Zorunlu mali mesuliyet sigortası

2920 sayılı Kanun m.132, yurt içi veya yurt dışı yolcu, yük ve posta taşıması yapan taşıyıcılara, taşıma sözleşmelerinden doğabilecek zararların teminatı olarak, m.124’e göre saptanan sorumluluk sınırları çerçevesinde mali mesuliyet sigortası yaptırma zorunluluğu getirir. Bu sigorta, taşıyıcının adamlarının (personelinin) kanunda öngörülen sorumluluğunu da kapsar.

Sıkça Sorulan Sorular

Uçuşum iptal edildi, tazminat hakkım var mı?

2920 sayılı Kanun doğrudan iptali değil gecikmeyi düzenler (m.122); iptal hâlinde yolcu hakları genellikle ilgili SHY-Yolcu yönetmeliği ve varsa Montreal Konvansiyonu çerçevesinde değerlendirilir; somut olayda uçuşun iç hat mı dış hat mı olduğu önemlidir.

Bagajım kayboldu, kaç gün içinde bildirimde bulunmalıyım?

Yük dışındaki (yolcu) bagaj kayıplarında teslim edilmeme durumunda süre başlangıcı farklılık gösterebilir; hasarlı teslimde 7 günlük süre uygulanır, kayıp bagajda ise makul sürede taşıyıcıya bildirimde bulunulması önerilir.

Uçakta yaralanırsam taşıyıcının kusurunu ispat etmem gerekir mi?

Hayır; m.120 uyarınca kaza hava aracında veya iniş-biniş sırasında meydana gelmişse taşıyıcı sorumludur, yolcunun kusur ispatlaması aranmaz — taşıyıcı ancak kendi kusursuzluğunu veya yolcunun kusurunu ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.

Yurt içi ve yurt dışı uçuşlarda uygulanan kurallar farklı mı?

Evet; yurt içi taşımalarda esas olarak 2920 sayılı Kanun uygulanırken, uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu’nun özel sorumluluk rejimi devreye girer.

Kargo/yük taşımasında taşıyıcının sorumluluk sınırı var mı?

Evet; kanun m.124 ve ilgili hükümler çerçevesinde ağırlık başına belirlenen sorumluluk sınırları uygulanır; bu sınırlar taşıyıcının kastı veya pervasızca davranışı ispatlanırsa aşılabilir.

Hava yolu şirketi iflas ederse tazminatımı nasıl alırım?

Zorunlu mali mesuliyet sigortası (m.132) tam bu tür durumlar için öngörülmüştür; sigorta şirketine karşı doğrudan talepte bulunmak mümkün olabilir.

Aktarmalı uçuşta hangi taşıyıcıya dava açmalıyım?

Kaza veya gecikmenin hangi uçuş bacağında meydana geldiği tespit edilerek o bacağı işleten taşıyıcıya karşı talepte bulunulması esastır (m.129); ilk taşıyıcı tüm taşıma için sorumluluk üstlenmişse ona karşı da talep mümkündür.

Kaptan pilotun uçuş sırasında yolcuyu indirme yetkisi var mı?

Evet; m.101 uyarınca sorumlu kaptan pilot, emniyet ve düzenin sağlanması için gerektiğinde yolcuları hava aracından çıkarmaya yetkilidir.

İlgili Hizmet Alanlarımız

Bürommuz uçuş gecikmesi/iptali, bagaj kaybı-hasarı ve uçak kazası kaynaklı tazminat taleplerinde yolcu ve yük sahiplerine destek vermektedir.

ResmÞ Kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu — mevzuat.gov.tr

Hazırlayan

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu