Fikri Mülkiyet Uyuşmazlıklarında İhtiyati Tedbir

İhtiyati tedbir, marka, patent, tasarım veya telif hakkı ihlallerinde hak sahibinin dava süresince geri dönülmez zararlara uğramasını önlemek için başvurulan en etkili hukuki araçlardan biridir. Fikri mülkiyet davalarının en belirleyici anı çoğu zaman dava açılmadan önceki tedbir talebidir: taklit ürünlerin piyasadan toplatılması, bir web sitesinin erişime kapatılması veya ihlalin durdurulması, esas dava yıllar sürerken bile derhâl sağlanabilir. Bu rehberde Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde ihtiyati tedbirin şartlarını, usulünü ve fikri mülkiyete özgü uygulamasını anlatıyoruz.

Son güncelleme: Eylül 2026 — HMK m.389-399 madde metinleri işlenerek içerik yenilendi.

İçindekiler

• Tedbir şartları
• Usul: talep, teminat, itiraz
• Tedbiri tamamlayan işlemler ve düşme
• Süreler tablosu
• Sıkça Sorulan Sorular

Tedbir şartları

HMK m.389/1 iki alternatif şart öngörür: “Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.” Fikri mülkiyet davalarında bu şart genellikle kolay karşılanır: taklit ürünlerin piyasada satılmaya devam etmesi, dava sonuna kadar hem maddi zararın büyümesine hem de markanın/telif eserinin ayırt ediciliğinin/itibarının aşınmasına yol açar — bu tür zararların sonradan tam olarak tazmini genellikle güçtür. Talep dilekçesinde dayanılan tedbir sebebi ve türü açıkça belirtilmeli, mahkeme davanın esasını incelemeden yaklaşık bir ispatla (üstün olasılık) hakkın varlığına kanaat getirmelidir.

Usul: talep, teminat, itiraz

Tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise davanın görüldüğü mahkemeden istenir (HMK m.390/1). Hakların derhâl korunmasında zorunluluk varsa hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir (m.390/2) — fikri mülkiyet ihlallerinde delillerin/malların ortadan kaldırılması riski nedeniyle bu yol sıkça kullanılır. Tedbir talep eden, haksız çıkması hâlinde doğacak zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır (m.392); ancak talep resmî belgeye veya kesin bir delile dayanıyorsa mahkeme gerekçe göstererek teminatsız da karar verebilir. Karşı taraf, dinlenmeden verilen tedbire itiraz edebilir; tedbirin uygulanmasından (hazır bulunuyorsa) veya tutanağın tebliğinden (bulunmuyorsa) itibaren bir hafta içinde itiraz süresi işler (m.394).

Tedbiri tamamlayan işlemler ve düşme

Dava açılmadan önce alınan tedbirlerde, tedbirin uygulanmasını takip eden iki hafta içinde esas davanın açılması ve bunu gösteren belgenin dosyaya sunulması zorunludur; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1). Ayrıca tedbir kararının bizzat uygulanması da tefhim/tebliğden itibaren bir hafta içinde talep edilmelidir (m.393/1) — bu süre kaçırılırsa dava açılmış olsa dahi tedbir düşer. Tedbire aykırı davranan taraf, HMK m.398 uyarınca altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılabilir; bu ceza şikâyete bağlıdır ve ihlalin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikâyet edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dava açmadan önce tedbir alabilir miyim?

Evet, HMK m.390/1 uyarınca dava açılmadan önce esas hakkında yetkili mahkemeden tedbir talep edilebilir; ancak uygulamadan itibaren iki hafta içinde esas davayı açmanız gerekir.

Karşı taraf dinlenmeden tedbir kararı verilebilir mi?

Evet, haklarınızın derhâl korunmasında zorunluluk varsa hâkim karşı tarafı dinlemeden tedbire karar verebilir; bu durumda karşı taraf sonradan itiraz edebilir.

Teminat göstermek zorunda mıyım?

Kural olarak evet; ancak talebiniz resmî bir belgeye veya kesin bir delile dayanıyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça belirterek teminat aranmamasına karar verebilir.

Tedbir kararına uymayan taraf ne ile karşılaşır?

HMK m.398 uyarınca altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılabilir; bu, şikâyete bağlı bir yaptırımdır.

Tedbir kararı ne kadar sürer?

Esas dava sonuçlanana kadar devam eder; durum ve koşullar değişirse (m.396) veya karşı taraf teminat gösterirse (m.395) değiştirilebilir ya da kaldırılabilir.

Haksız yere tedbir aldırırsam ne olur?

HMK m.399 uyarınca tedbir talebinde haksız çıktığınız anlaşılırsa, karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü olursunuz.

Gümrükte tespit edilen taklit ürünler için de tedbir istenebilir mi?

Evet, sınai mülkiyet mevzuatındaki özel hükümlerle birlikte HMK’nın genel tedbir usulü, gümrükte el konulan taklit ürünlerin imhası veya geri gönderilmemesi yönünde talepleri de destekler.

Tedbir kararına karşı istinaf yolu var mı?

HMK m.341 uyarınca tedbir taleplerinin reddi, karşı tarafın yüzüne karşı verilen tedbir kararları ve itiraz üzerine verilen kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

Tedbir talebimi tek bir ürün/eser için mi, tüm ihlaller için mi isteyebilirim?

Talebin kapsamı, dilekçede somut olarak belirlenen ihlal fiillerine göre şekillenir; kapsamı çok geniş tutulan talepler mahkeme tarafından daraltılabilir.

Yurt dışı menşeli ihlallerde Türk mahkemesinden tedbir alabilir miyim?

Türkiye’de gerçekleşen veya etkisini gösteren ihlaller bakımından Türk mahkemeleri yetkilidir; sınır ötesi unsurlar içeren dosyalarda yetki ayrıca değerlendirilmelidir.

İlgili Hizmet Alanlarımız

• Fikri mülkiyet hukuku ve marka/patent davaları danışmanlığı

Resmî Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu

Hazırlayan

Av. Bilal Alyar — İstanbul Barosu