Adalar’da Miras Hukuku: Ada Taşınmazları ve Paylaşım Süreci

Adalar, ulaşımı deniz yoluyla sağlanan, ahşap köşkleri, yazlık konutları ve küçük ölçekli işletmeleriyle diğer ilçelerden ayrılan bir yerleşimdir. Miras hukuku açısından bu farklılık, uyuşmazlıkların konusunu da belirler: ada üzerindeki taşınmazlar çoğu zaman birden çok kuşağa geçmiş, hissedar sayısı artmış, bazı mirasçılar ise adadan ve hatta yurt dışına taşınmıştır. Aşağıda Adalar bağlamında miras sürecinin hukuki iskeleti, sıradan bir sıralamayla değil, uyuşmazlıkların pratikte ortaya çıkış sırasına göre anlatılmıştır.

Adliye ve görevli mahkeme

İstanbul Anadolu Adliyesi’nin resmî sayfasında, Adalar Adliyesi’nin Anadolu Adalet Sarayı’na bağlı mülhakat adliye olduğu ve Büyükada’da bulunduğu belirtilmektedir. Dava dosyalarının hangi mahkemede görüleceği ise adliye binasının konumundan çok görev ve yetki kurallarına bağlıdır. Mirasçılık belgesi, mirasın reddi ve terekenin korunması gibi çekişmesiz işler sulh hukuk mahkemesinin görevindedir. Tenkis, muris muvazaası ve vasiyetnamenin iptali gibi uyuşmazlıklar genel görevli asliye hukuk mahkemesinde görülür. Miras davalarında yetki bakımından HMK m.11 uyarınca murisin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Ölüm sonrası ilk günler: tereke ve koruma

Mirasbırakanın ölümü ile tereke mirasçılara geçer. Ancak mirasçıların kim olduğu, borç durumu ve malların nerede bulunduğu başlangıçta belli olmayabilir. Mahkeme, TMK m.589 çerçevesinde terekenin korunması için önlemler alabilir; mal varlığının resmî defterinin tutulması da bu önlemlerden biridir. Ada yaşamında kapıların komşuluk ilişkileriyle açıldığı ve anahtarların birden fazla kişide bulunduğu hâllerde bu önlemlerin değeri artar.

Mirasın reddi ve süre

Mirasçılar, murisin borçlarının malvarlığını aştığını düşünüyorsa mirası reddedebilir. Gerçek ret için süre, mirasçının mirasın kendisine geçtiğini öğrendiği tarihten itibaren üç aydır (TMK m.606). Ret beyanı sulh hukuk hâkimine yapılır (m.609). Terekenin borca batık olduğu açıkça belli ise hükmen ret söz konusu olur (m.605/2). Süre hak düşürücüdür; bu nedenle ölümün öğrenildiği tarih ve borç durumuna ilişkin belgeler baştan toplanmalıdır. Mirasçı, murisin mal varlığına ait bir şeyi satar veya kullanırsa mirası zımnen kabul etmiş sayılabileceğinden, ret düşünen kişi tereke mallarına dokunmamalıdır.

Ada taşınmazlarında paylı mülkiyet ve ortaklığın giderilmesi

Köşk veya bina birden çok mirasçıya geçtiğinde, taşınmaz genellikle mirasçıların elbirliği mülkiyetinde kalır. Paylaşma gerçekleştiğinde, hisseler paylı mülkiyete dönüşür. Mirasçılardan biri taşınmazın satılmasını, diğeri ise korunmasını istediğinde ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası gündeme gelir. TMK m.698 vd. bu yolu düzenler ve sulh hukuk mahkemesi, imkân varsa aynen taksimi, yoksa satış yoluyla ortaklığın giderilmesini hükme bağlar. Adalar’daki yapıların korunması gereken tarihî doku niteliği, aynen taksimin pratikte nadiren mümkün olmasına yol açabilir; bu değerlendirme dosya bazında yapılır.

Dava açmadan önce 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A uyarınca arabuluculuk başvurusunun dava şartı olup olmadığı da ayrıca gözden geçirilir.

Tenkis ve saklı pay

Muris sağlığında ya da vasiyetle saklı pay sahibi mirasçıların haklarını zedeleyecek tasarruflarda bulunmuşsa tenkis davası açılabilir (TMK m.560). Saklı pay oranları TMK m.506’da düzenlenir: altsoy için yasal payın yarısı, ana ve baba için dörtte biri, sağ kalan eş için ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payının tamamı veya dörtte üçüdür. Tenkis için süreler m.571’de yer alır; öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde belirli bir üst süre vardır. Bu süreler hak düşürücü olduğundan geciktirilmemelidir.

Yurt dışındaki mirasçılar

Adalar’da evi olup yurt dışında yaşayan mirasçılar, miras sürecini çoğunlukla vekâlet yoluyla yürütür. Yabancılık unsuru taşıyan miras ilişkilerinde uygulanacak hukuku 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20 belirler; kural olarak miras, ölenin millî hukukuna tabidir, taşınmazlar bakımından ise bulundukları yer hukuku uygulanır.

Köşk, işletme ve kira ilişkileri

Adalar’da mirasa konu olan bir taşınmaz çoğu zaman kiraya verilmiş bir pansiyon, dükkân veya sezonluk konuttur. Muris ölünce kira sözleşmesi kendiliğinden sona ermez; mirasçılar kiraya veren sıfatını devralır, kira gelirinin paylaşımı ise mirasçılar arasında ayrı bir tartışma konusu olabilir. Bu gelirin hesabı için tek bir mirasçıya yetki verilmesi veya ortak bir hesap açılması, ilerideki anlaşmazlıkları azaltır.

Süreç adımları

1. Ölüm kaydı ve nüfus kayıtlarıyla mirasçılık belgesinin alınması.
2. Tapu, banka ve araç kayıtlarına göre terekenin ortaya çıkarılması.
3. Borç-alacak durumuna göre kabul veya ret kararı verilmesi.
4. Mirasçılar arasında anlaşma ya da dava yoluyla paylaşım.
5. Veraset ve intikal vergisi bildiriminin yasal sürelerde yapılması.

Adalar’da sık sorulanlar

Ada üzerindeki bir ev birden fazla mirasçıya kaldıysa tek başına satış yapılabilir mi?

Elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Paylaşım gerçekleşmişse hissedar kendi payını devredebilir, ancak diğer hissedarların önalım hakkı doğabilir.

Mirasçılardan biri yurt dışında ve ulaşılamıyorsa dava açılabilir mi?

Evet; tebligat adresi tespit edilir, gerekirse yurt dışı tebligat yoluna gidilir. Bu durum yargılamayı uzatabilir fakat dava hakkını engellemez.

Veraset ve intikal vergisi nasıl hesaplanır?

Vergi, mirasçının payına düşen değer üzerinden ve Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’ndaki tarifeye göre hesaplanır. Beyan süreleri aynı kanunda düzenlenmiştir ve kaçırılması vergi cezası doğurur.

Vasiyetname bulunduğunu sonradan öğrenirsem ne yapabilirim?

Vasiyetname resmî makamlara sunulup açılır (TMK m.595 ve m.596). İçeriğin saklı payı ihlal ettiği düşünülüyorsa tenkis, geçerlilik şartlarına uymadığı düşünülüyorsa iptal davası değerlendirilir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.