Zorunlu (dava şartı) arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun genel çerçevesi üzerine kurulmuştur: işçi-işveren uyuşmazlıklarında 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, ticari davalarda 6102 sayılı TTK m.5/A, tüketici uyuşmazlıklarında 6502 sayılı Kanun m.73/A ve 2023’ten bu yana kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında 6325 sayılı Kanun m.18/B. Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
- Temel düzenleme: 6325 sayılı Kanun (genel çerçeve) + 7036 m.3 (iş), TTK m.5/A (ticari), 6502 m.73/A (tüketici).
- Kimi bağlar: İşçi-işveren alacak/tazminat/işe iade davaları, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları.
- Somut kural: Arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; son tutanak dava dilekçesine eklenmezse mahkeme 1 haftalık kesin süre verir, sunulmazsa dava usulden reddedilir.
- Süre: Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde en fazla 1 hafta uzatılabilir.
- Yaptırım: İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine hükmedilecek vekâlet ücreti yarıya indirilir.
Son güncelleme: Eylül 2026 — dava şartı arabuluculuk kapsamı üç ayrı kanun temelinde madde numaralarıyla güncellendi.
Zorunlu arabuluculuk nedir, ihtiyari arabuluculuktan farkı ne?
İhtiyari arabuluculukta taraflar dava açmadan önce arabulucuya başvurup başvurmamakta serbesttir. Zorunlu (dava şartı) arabuluculukta ise kanun, belirli uyuşmazlık türlerinde arabulucuya başvurmayı davanın görülebilmesinin ön koşulu (dava şartı) hâline getirir. Başlıca uygulama alanları: iş hukuku (7036 sayılı Kanun m.3), ticari davalar (TTK m.5/A), tüketici uyuşmazlıkları (6502 sayılı Kanun m.73/A) ile kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (6325 sayılı Kanun m.18/B). Bu düzenlemeler temel usul kurallarını 6325 sayılı Kanun’dan alır; kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi 18/B kapsamı dışındadır.
Hangi uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuk kapsamında?
| Alan | Dayanak | Kapsam / istisna |
|---|---|---|
| İş hukuku | 7036 sayılı Kanun m.3 | İşçi/işveren alacak-tazminat ve işe iade davaları; iş kazası/meslek hastalığı tazminat davaları İSTİSNADIR (arabuluculuk şart değil) |
| Ticari davalar | 6102 sayılı TTK m.5/A | Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalar |
| Tüketici uyuşmazlıkları | 6502 sayılı Kanun m.73/A | Tüketici mahkemelerinde görülen ve değeri Tüketici Hakem Heyeti parasal sınırının üzerindeki uyuşmazlıklar |
| Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşu hakkı | 6325 sayılı Kanun m.18/B | Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç), taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, 634 sayılı Kanundan ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar |
Süreç nasıl işler? (7036 m.3 özelinde)
Başvuru, karşı tarafın (birden fazlaysa bunlardan birinin) yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro arabulucuyu komisyon listesinden belirler; taraflar ortak bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez — bu, tarafların süre kaybı endişesi taşımadan sürece katılmasını sağlar.
İlk toplantıya katılmamanın yaptırımı
7036 sayılı Kanun m.3/12, taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması hâlinde önemli bir yaptırım öngörür: bu taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki taraf da katılmazsa yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır. Bu kural, tarafları süreç ciddiyetle yaklaşmaya zorlar.
Dava şartı eksikliğinin sonucu
Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu onaylı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmezse mahkeme, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması gerektiği ihtarını içeren bir davetiye gönderir; süre içinde sunulmazsa dava, karşı tarafa tebliğ dahi edilmeden usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde de mahkeme, herhangi bir işlem yapmaksızın davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder.
Arabuluculuk ücreti kim tarafından karşılanır?
| Sonuç | Ücret kim öder |
|---|---|
| Taraflar anlaşırsa | Aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır; en az Tarifenin 2 saatlik tutarı |
| Anlaşamama / katılmama (2 saate kadar) | Adalet Bakanlığı bütçesinden |
| 2 saati aşan görüşme sonucu anlaşamama | Aşan kısım taraflarca eşit karşılanır |
Sıkça Sorulan Sorular
İşe iade davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
Evet; 7036 sayılı Kanun m.3 işe iade taleplerini açıkça kapsar. Arabulucuya başvurulmadan açılan işe iade davası usulden reddedilir.
İş kazası tazminatı davasında arabuluculuk şart mı?
Hayır; 7036 sayılı Kanun m.3/3 iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi/manevi tazminat davalarını ve bunlarla ilgili tespit, itiraz, rücu davalarını açıkça istisna tutmuştur — bu davalar doğrudan mahkemede açılabilir.
Ticari davalarda hangi uyuşmazlıklar arabuluculuğa tabi?
TTK m.5/A, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davaları kapsar; ayni hak taleplerini, tespit davalarını veya para talebi içermeyen ticari davaları kapsamaz.
Karşı taraf arabuluculuk bürosunun yetkisine itiraz ederse ne olur?
Karşı taraf, en geç ilk toplantıda yerleşim yeri/iş yeri belgelerini sunarak büronun yetkisine itiraz edebilir; dosya ilgili sulh hukuk mahkemesine gönderilir ve mahkeme harç almadan, dosya üzerinden yetkili büroyu kesin olarak belirler.
Arabuluculuk görüşmelerine avukat olmadan katılabilir miyim?
Evet, taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir; işveren, yazılı yetkilendirdiği bir çalışanı da temsilci olarak gönderebilir.
Anlaşma sağlanırsa bu belge doğrudan icra edilebilir mi?
Taraflar ve avukatları (varsa) ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alınmak kaydıyla ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir.
Arabuluculuk sürecinde söylenenler dava dosyasında delil olarak kullanılabilir mi?
Hayır; 6325 sayılı Kanun m.5 uyarınca arabuluculuk sürecinde açıklanan beyan ve belgeler, sonraki bir yargılamada taraflardan biri aleyhine delil olarak kullanılamaz.
Tüketici uyuşmazlıklarında hangi tutarın üzerinde arabuluculuk zorunlu?
Tüketici Hakem Heyetlerinin görev alanına giren (parasal sınırın altındaki) uyuşmazlıklar heyette çözülür; bu sınırı aşan ve tüketici mahkemesinde açılacak davalarda dava şartı arabuluculuk uygulanır — güncel parasal sınır her yıl yeniden belirlenir.
Zorunlu arabuluculukta avukatlık ücreti nasıl hesaplanır?
Anlaşma sağlanırsa Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi uygulanır; İxe iade görüşmelerinde anlaşma hâlinde işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti toplamı, üzerinde anlaşılan miktar olarak Tarifenin ikinci kısmına göre değerlendirilir.
İlgili Hizmet Alanlarımız
Bürommuz iş, ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk başvurularının hazırlanması, arabuluculuk görüşmelerinde temsil ve anlaşma sağlanamaması hâlinde dava sürecine geçiş konularında destek vermektedir.
Resmî Kaynaklar
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3 — mevzuat.gov.tr
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.5/A — mevzuat.gov.tr
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m.73/A — mevzuat.gov.tr
Hazırlayan
Av. Bilal ALYAR