Bayrampaşa’da Boşanma: Esnaf Aileleri, Nafaka ve Mal Paylaşımı

Bayrampaşa, yoğun yerleşimi, küçük ve orta ölçekli işletmeleri, ticaret ve depolama alanları ile İstanbul’un ticari hayatında dikkat çeken bir ilçedir. Birçok ailede geçim, bir dükkân, atölye veya ortaklıkla sağlanır. Bu nedenle ilçede yaşayan eşler için boşanma, yalnız evlilik birliğinin sona ermesi değil; aynı zamanda işletmenin, ticari borçların ve düzensiz gelirin hukuki sonuçlarını belirleme meselesidir. Aşağıdaki bilgiler genel niteliktedir ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez.

Gelir belirsizliği ve nafaka

Esnaf ve serbest çalışan eşlerde gelir çoğu zaman bordroya bağlı değildir. Tedbir nafakası (TMK m.169) ve iştirak nafakası (TMK m.182) hesaplanırken hâkim tarafların sosyal ve ekonomik durumunu, çocuğun ihtiyaçlarını ve ödeme gücünü dikkate alır. Vergi levhası, SGK kayıtları, banka hareketleri ve işyeri kira sözleşmesi bu değerlendirmede kullanılan başlıca belgelerdir. Yoksulluk nafakası (TMK m.175) ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla talep edebileceği bir nafakadır. Gerçek gelirin gizlendiğinden şüphelenilen durumlarda mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılması istenebilir.

İşletme ve ortaklık payı mal rejiminde nasıl ele alınır?

Yasal rejim olan edinilmiş mallara katılmada (TMK m.202, m.218 vd.) evlilik süresince çalışmanın karşılığı olarak edinilen mallar edinilmiş maldır (TMK m.219). Evlilik içinde kurulan ya da büyütülen işletmenin değeri, bu çerçevede tasfiyeye girebilir. Şirket payı, ticari defterlerdeki değer ve maddi olmayan unsurlar (müşteri çevresi, ticari ad) bilirkişi incelemesinde ayrı ayrı gözden geçirilir. Rejim dava tarihinde sona erer (TMK m.225/2); artık değerin yarısı katılma alacağını oluşturur (TMK m.236). Eşin evlenmeden önce kurduğu işletme kişisel mal (TMK m.220) sayılabilir, fakat diğer eşin emeği ve ekonomik katkısı sonradan ortaya çıkan değer artışı bakımından ayrıca ileri sürülebilir. Katılma alacağında zamanaşımı on yıldır (TBK m.146).

Anlaşmalı mı, çekişmeli mi?

Esnaf ailelerinde sorun çoğu zaman boşanmanın kendisinden çok mali sonuçlardadır. İşletmenin kimde kalacağı, karşı tarafa nasıl bir ödeme yapılacağı ve borçların kimde kalacağı protokolde açıkça yazılabiliyorsa anlaşmalı yol daha kısa ve öngörülebilir olur. Bu konularda uzlaşma sağlanamıyorsa dava çekişmeli yürür ve mali talepler delillerle ispatlanır. Bir eş yalnızca boşanmayı kabul edip mali talepleri ayrı bırakmak istiyorsa, bunun hâkim tarafından protokol olarak onaylanıp onaylanmayacağı baştan değerlendirilmelidir.

Mal kaçırma endişesi

Boşanma davası açılmadan önce veya dava sırasında işletmenin devri, mal varlığının üçüncü kişilere aktarılması gibi işlemler uyuşmazlıkta öne çıkabilir. TMK m.229 çerçevesinde bazı karşılıksız kazandırmalar tasfiyede mal varlığına eklenebilir; üçüncü kişilere karşı açılacak davalarda süre sınırlıdır (TMK m.241: bir yıl ve her hâlde beş yıl). Delillerin hukuka uygun biçimde toplanması gerektiğinden, belge ve bilgi edinme yolları mahkeme aracılığıyla seçilmelidir.

Dava nerede ve nasıl açılır?

• Dava, TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır.
• Bayrampaşa’nın bağlı olduğu adliyeyi ve güncel yargı çevresini adalet.gov.tr üzerinden kontrol etmek gerekir.
• Anlaşmalı boşanmada evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı ve hâkim tarafları bizzat dinlemelidir (TMK m.166/3).
• Çekişmeli davada tedbir, delil toplama ve tanık dinleme aşamaları sırayla ilerler.
• Hükme karşı istinaf süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.345).

Çalışan ebeveyn ve çocuğun düzeni

Dükkân veya işyerinde uzun saat çalışan ebeveynlerde, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi sırasında çocuğun bakımını kimin ne kadar üstlenebildiği tartışma konusu olur. Hâkim kararını çocuğun yararına göre verir; ebeveynin iş yoğunluğu tek başına velayeti belirlemez ancak somut bakım düzeni araştırılır. Kişisel ilişki günleri, işyerinin çalışma saatleri düşünülerek gerçekçi biçimde belirlenirse sonradan icra sorunları azalır (TMK m.323).

Borçlar ve kefaletler

İşletme sahibi eşin kredi, kefalet veya ticari borçları boşanma ile otomatik olarak ortadan kalkmaz. Alacaklıya karşı sorumluluk, borcun kime ait olduğuna ve sözleşmeye göre belirlenir. Kefalet sözleşmesi için eşin rızası aranır (TBK m.584), bu nedenle kefalete ilişkin belgeler tasfiyenin başında gözden geçirilmelidir. Mal rejimi tasfiyesinde borçlar, edinilmiş malla ilişkisine göre hesaba katılır.

Delil ve belgeler

Gelir ve mal varlığı uyuşmazlıklarında en güçlü dayanak resmî kayıtlardır: tapu müdürlüğü kayıtları, vergi dairesi ve SGK dökümleri, ticaret sicil gazetesi ve banka hesap ekstreleri. Taraflar bu belgeleri dilekçeyle sunabileceği gibi, bilgi edinemedikleri hâllerde mahkemeden ilgili kuruma müzekkere yazılmasını talep edebilir. Hukuka aykırı biçimde elde edilen kayıt ve görüntüler dava dosyasında sorun yaratabileceğinden, delil toplama yolları önceden hukuki açıdan değerlendirilmelidir.

6284 sayılı Kanun

Aile içi şiddet veya tehdit söz konusuysa mülkî amir koruyucu tedbir kararı (m.3), aile mahkemesi hâkimi önleyici tedbir kararı (m.5) verebilir. Önleyici tedbirler ilk defasında en çok altı ay için verilir (m.8). Ortak işyerinde çalışan eşlerde, tedbirin işyeri ile ilişkisi de başvuruda açıkça belirtilmelidir.

Sık sorulan sorular

Eşim dükkânı üçüncü kişiye devretti. Ne yapılabilir?

Devrin zamanı, bedeli ve karşılığı incelenir. Karşılıksız veya düşük bedelli kazandırmalar tasfiyede hesaba eklenebilir; ayrıca mahkemeden tedbir istenmesi mümkündür.

Kayıt dışı gelir nafakayı etkiler mi?

Hâkim ödeme gücünü yaşam biçimi, harcama kalemleri ve resmî kayıtların bütününe bakarak değerlendirir; tek bir belge belirleyici değildir.

Ortak olduğumuz şirketten ayrılmak zorunda mıyım?

Boşanma tek başına ortaklık ilişkisini sona erdirmez. Şirket esas sözleşmesi ve ortaklar arasındaki ilişki ayrıca incelenir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde işletme nasıl yazılır?

İşletmenin kimde kalacağı, karşı tarafa yapılacak ödeme, ödeme zamanı ve borçların paylaşımı açık yazılmalıdır; belirsiz ifade hâkimin protokolü onaylamamasına yol açabilir.

İlgili rehberler: mal rejimi tasfiyesi, boşanmada mal kaçırma, nafaka artırım davası, velayet davası, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.