Bayrampaşa’da Ticari İşletme ve Konut Mirası
Bayrampaşa’da ticaret, sanayi siteleri, küçük üretim atölyeleri ve yoğun konut bir arada bulunur. Dolayısıyla bir kişinin ölümü sonrasında mirasa konu olan varlık çoğu zaman yalnızca bir daire değil, aynı zamanda işleyen bir dükkân, bir atölye ya da ortaklığı olan bir ticari yapıdır. Bu sayfada ağırlık, ticari faaliyetin mirasa karıştığı durumlara verilmiştir; çünkü bu dosyalarda miras hukuku, ticaret hukuku ve vergi hukuku kesişir.
Hangi adliye ve hangi mahkeme
İstanbul Adliyesi’nin resmî sayfasında Cumhuriyet Başsavcılığının yargı alanı olarak Bayrampaşa, Beşiktaş, Beyoğlu, Fatih, Kağıthane, Şişli ve Sarıyer ilçeleri sayılmıştır. Bayrampaşa ile ilgili ceza şikâyetleri, örneğin sahte vasiyetname veya belge düzenleme iddiaları, bu başsavcılığa yapılır. Hukuk davalarında ise yetki, HMK m.11 uyarınca murisin son yerleşim yerine göre belirlenir. Bu kural kesindir; taraflar anlaşmayla değiştiremez.
Ticari işletme mirasçılara nasıl geçer
Muris şahıs işletmesi sahibiyse işletmenin mal varlığı, tereke içine girer. Mirasçılar işletmeyi birlikte sürdürebilir, bir mirasçı devralabilir ya da işletme tasfiye edilebilir. Karar verilene kadar işletmenin işleyişi, çalışanların ücretleri, kiralar ve vergi beyanları sorun olmaya devam eder. Mirasçılar arasında bir yetkili belirlenmediğinde, işletmenin hesapları ve kasası konusunda belirsizlik doğar. Bu belirsizlik, sonradan hesap verme taleplerine yol açar.
Murisin bir şirketin ortağı olması hâlinde ise pay sahipliği mirasçılara geçer; ancak şirket sözleşmesinde ya da esas sözleşmede mirasçıların şirkete girmesini sınırlayan hükümler bulunabilir. Bu hükümler, mirasçıların alacak hakkını kaldırmaz ama ortaklık sıfatını etkileyebilir.
Ticari borçlar ve mirasın reddi
Tacir murisin banka ve tedarikçi borçları, terekenin pasifini oluşturur. Mirasçılar için ret süresi, mirasın geçtiğini öğrenmeden itibaren üç aydır (TMK m.606). Ret sulh hukuk hâkimine beyan edilerek yapılır (m.609). Borca batık terekede hükmen ret söz konusu olabilir (m.605/2). Hangi borcun mirasçılara geçeceği, hangisinin şirketin sorumluluğunda kalacağı dosyadaki belgelere göre ayrıştırılır; bunun için ticari defterler ve banka kayıtları incelenir.
Paylaşım ve ortaklığın giderilmesi
Mirasçılar anlaşırsa yazılı taksim sözleşmesi yapılır (TMK m.676/3). Anlaşma olmazsa terekenin paylaşılması için dava açılır; mirasın paylaşılması TMK m.640 vd. hükümlerinde düzenlenir. Paylı mülkiyete dönmüş bir iş yerinde, hissedarlardan biri ortaklığın giderilmesini isterse mahkeme satış yoluyla sonuçlandırmayı değerlendirir; işletmenin faaliyette olması bu değerlendirmede göz önünde bulundurulur.
Saklı pay ve ticari devirler
Muris sağlığında işletmesini bir çocuğuna devretmişse, bu devrin bedeli ve gerçek mahiyeti diğer mirasçıların saklı paylarını ilgilendirir. TMK m.506 saklı pay oranlarını belirler, m.560 ise tenkis davasını düzenler. Devrin ticari ilişkilere uygun bir bedelle yapıldığı kanıtlanırsa tenkis tartışması farklı bir yönde ilerleyebilir; bedelin gerçekten ödenip ödenmediği banka kayıtlarıyla araştırılır.
Vergi ve idari yükümlülükler
Ölümle birlikte esnaf ve tacir kaydının kapatılması, vergi levhasının devri ve işletmenin kapanış beyannamesi gündeme gelir. Mirasçılar yasal sürede bildirimde bulunmazsa ceza ve gecikme faizi doğabilir. Veraset ve intikal vergisi beyanı ise ayrı bir yükümlülüktür.
Çalışanlar ve kiracılar bakımından sonuçlar
Muris işveren ise iş sözleşmeleri kendiliğinden sona ermez; işletme devam ediyorsa mirasçılar işveren sıfatını devralır. İşletme kapatılacaksa çalışanlara bildirim, kıdem ve ihbar tazminatı gibi yükümlülükler gündeme gelir. Bu borçlar terekenin pasifini artırdığı için mirasın kabul ya da reddi kararında hesaba katılmalıdır. Murisin kiracı olduğu iş yerlerinde kira sözleşmesi mirasçılara geçer; kiraya veren ise belirli şartlarda sözleşmeyi sonlandırabilir.
Bu aşamada mirasçıların ortak bir temsilci belirlemesi, bankalara ve kamu kurumlarına tek bir muhatap göstermesi açısından yararlıdır. Temsilcinin yetkileri yazılı olarak belirlenmeli, yaptığı işlemler için mirasçılara düzenli bilgi vermesi sağlanmalıdır.
Bayrampaşa’daki dosyalar için yararlı belgeler
- Ticaret sicil gazetesi veya esnaf sicili kayıtları.
- Son iki yıla ait vergi beyanları ve muhasebe kayıtları.
- Kira sözleşmeleri ve işyeri ruhsatı.
- Banka hesap dökümü ve kredi belgeleri.
- Çalışanlara ait iş sözleşmeleri.
Bayrampaşa’da sık sorulanlar
Baba ölünce dükkânı ağabeyim işletmeye devam ediyor, ben hak talep edebilir miyim?
Mirasçı olarak dükkânın değerindeki payınız saklıdır. Dükkânı işleten mirasçıdan hesap istenebilir; kâr payı veya kira bedeli talebi doğabilir.
Şirket ortağı olan babamın payı otomatik bize geçer mi?
Pay mirasçılara geçer; ancak şirket sözleşmesindeki sınırlamalar ve ortaklık türü sonucu etkiler. Esas sözleşme incelenmeden kesin bilgi verilemez.
Mirası kabul ettikten sonra borç çıkarsa ne olur?
Kabul edilen mirasta mirasçı borçlardan sorumlu olur. Bu nedenle ret süresi dolmadan terekenin borç durumu araştırılmalıdır.
Muris sağlığında dükkânı oğluna sattıysa diğer çocuklar itiraz edebilir mi?
Devrin gerçek satış mı yoksa gizli bağış mı olduğu incelenir. Bağış niteliğindeyse saklı pay ihlali varsa tenkis davası söz konusu olabilir.
Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.