Beyoğlu’nda Yabancı Unsurlu ve Yerli Boşanma Davaları

Beyoğlu; turizm, sanat, ticaret ve yoğun kentsel yaşamın bir arada bulunduğu, çok sayıda yabancı uyruklu sakini ve ziyaretçisi olan bir ilçedir. Bu çeşitlilik boşanma davalarına da yansır. Eşlerden birinin yabancı uyruklu olması, evliliğin yurt dışında kıyılmış olması ya da çocuğun iki ülke arasında yaşaması halinde uyuşmazlık “yabancılık unsuru” taşır ve Türk hukukunun yanı sıra Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) devreye girer. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir; evrak ve uyruk durumuna göre değerlendirme değişir.

Yabancı unsur varsa hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.14/1 uyarınca boşanma sebepleri ve sonuçlarında önce eşlerin müşterek millî hukuku, bu yoksa müşterek mutat mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Bir Türk vatandaşı ile yabancı uyruklu eşin evliliğinde eşlerin ortak millî hukuku bulunmadığından, ortak mutat meskenin (birlikte yaşanan ülke) neresi olduğu önem taşır. Hâkim, uygulanacak yabancı hukukun içeriğini resen araştırır; ancak taraflar bu konuda belge ve bilgi sunarak yardımcı olabilir. Dava dilekçesinde uyruk, evlilik yeri, ikamet geçmişi ve çocukların bulunduğu ülke bilgileri eksiksiz yer almalıdır.

Yetki ve dava yeri

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK’un ilgili hükümlerinde, yerel yetki ise TMK m.168’de düzenlenir. Beyoğlu’nda yerleşim yeri bulunan eş için dava, bağlı olunan adliyedeki aile mahkemesinde açılır; Beyoğlu’nun bağlı olduğu adliye ve yargı çevresi dava öncesinde adalet.gov.tr’den kontrol edilmelidir. Hem Türkiye’de hem yurt dışında dava açılmış olması hâlinde, paralel yargılamanın sonuçları ayrıca düşünülmelidir.

Yurt dışındaki eşe tebligat

Davalı eşin adresi yurt dışındaysa tebligat, Tebligat Kanunu m.25 ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde yapılır. Bu süreç zaman alabilir; adresin doğru ve eksiksiz yazılması gecikmeyi azaltır. Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerektiğinden (TMK m.166/3), yurt dışında yaşayan eşin duruşmaya katılma imkânı baştan düşünülmelidir. Yurt dışı belgelerin tercüme ve onay (apostil veya konsolosluk) şartları da ayrıca incelenir.

Yabancı mahkeme kararı varsa

Eşlerden biri veya her ikisi yabancı bir ülkede boşanma kararı almışsa, bu kararın Türkiye’de hüküm doğurması için tanıma veya tenfiz davası gerekebilir (MÖHUK m.50 vd.). Kararın kesinleştiğini gösteren belge, tercüme ve ilgili şartların varlığı aranır. Tanıma sonrası nüfus kaydına işlenmesi ayrı bir işlem olarak yürütülür.

Mal rejimi ve yurt dışındaki varlıklar

Eşlerin mal rejimi sözleşmesi yoksa uygulanacak mal rejimi MÖHUK’taki bağlama kurallarına göre belirlenir; Türk hukuku uygulanacaksa edinilmiş mallara katılma esastır (TMK m.202). Rejim dava tarihinde sona erer (TMK m.225/2); artık değerin yarısı katılma alacağıdır (TMK m.236). Yurt dışındaki hesap ve taşınmazların tasfiyeye konu edilmesi, bu varlıkların bulunduğu ülkenin kuralları ve belge erişimi nedeniyle ayrıca planlanmalıdır.

İşletme, kira geliri ve nafaka

Beyoğlu’nda eşlerden birinin kafe, atölye, galeri veya kısa süreli kiralamaya konu konut gibi bir işletmesi ya da gelir getiren taşınmazı olabilir. Bu varlıkların edinilmiş mal mı kişisel mal mı olduğu, hangi gelirle alındığı ve evlilik içinde kimin emek verdiği ayrıca incelenir. Nafaka bakımından hâkim tarafların gelirini ve yaşam düzenini değerlendirir; yurt dışından elde edilen veya döviz cinsinden gelirler de belgeleniyorsa hesaba katılır. Yurt dışında yaşayan eşin nafaka borcunun tahsili ayrıca planlanmalıdır.

Çocuklar ve ikamet izni

Çocuğun velayeti ve kişisel ilişkisi, çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Ebeveynlerden biri çocuğu izinsiz yurt dışına götürmek ya da geri getirmemekle tehdit ediyorsa, Türkiye’nin taraf olduğu Çocukların Uluslararası Kaçırılmasının Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi gündeme gelebilir. Yabancı uyruklu eşin ikamet izni evlilik temeline dayanıyorsa, boşanmanın izin durumuna etkisi YUKK hükümleri çerçevesinde ayrıca incelenmelidir (örneğin aile ikamet izni, m.34).

Dilekçede bulunması gereken bilgiler

Yabancılık unsuru taşıyan davalarda dilekçenin başında tarafların uyruğu, pasaport veya kimlik numarası, evlilik tarihi ve yeri, çocukların doğum yeri ve vatandaşlığı açıkça gösterilmelidir. Yurt dışında düzenlenen evlenme belgesi için tercüme ve gerekli onay işlemleri baştan tamamlanırsa mahkemede eksiklik yazısı beklenmez. Bu eksikliklerin giderilmemesi duruşmaların ertelenmesine yol açabilir.

Süreç

1. Uyruk, evlilik ve ikamet belgeleri ile çocuklara ilişkin kayıtların toplanması.
2. Uygulanacak hukukun ve yetkinin belirlenmesi.
3. Anlaşma varsa protokol; yoksa dava dilekçesi ve tedbir talepleri.
4. Yurt dışı tebligat ve belgelerin tamamlanması.
5. Hüküm ve istinaf yolu (HMK m.345, iki hafta).

Sık sorulan sorular

Eşim Türkiye’de değil. Boşanma davası açabilir miyim?

Beyoğlu’nda yerleşim yeriniz varsa Türk mahkemelerinde dava açmanız mümkün olabilir; ancak somut uyruk ve ikamet durumu incelenmelidir. Davalının adresi yurt dışında ise tebligat süreci uzayabilir.

Yabancı mahkemede boşandım. Türkiye’de de dava gerekir mi?

Kararın Türkiye’de geçerli sayılması için tanıma veya tenfiz süreci gerekebilir. Karar, ilgili şartları taşıyorsa nüfus kaydı bu sürecin ardından düzenlenir.

Çocuğu yurt dışına çıkarmak için diğer ebeveynin izni gerekir mi?

Velayet kararı ve çocuğun yaşına göre gereken izin belgeleri değişir. Ebeveyn arasında uyuşmazlık varsa mahkemeden izin veya tedbir talep edilebilir.

Yabancı hukuk uygulanırsa boşanma sebepleri değişir mi?

Evet; uygulanacak hukuk, sebeplerin ve sonuçların kapsamını etkileyebilir. Hâkim bu hukuku araştırır, taraflar da belge sunarak katkıda bulunabilir.

İlgili rehberler: boşanma davalarında yetkili aile mahkemesi, yurt dışında yaşayanlar için miras ve boşanma, velayet davası, mal rejimi tasfiyesi.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.