Çekmeköy’de Bilişim Suçu Soruşturmasında Şüpheli Olmak: Haklar ve Süreç

Çekmeköy, ormanlık alanlar ve yeni yerleşim bölgeleriyle Anadolu Yakası’nın gelişen ilçelerinden biridir. Bilişim hukuku denince çoğu kişi mağduru düşünür; oysa dosyaların bir kısmında kişi, kendisi hakkında soruşturma yürütüldüğünü öğrenir. Eski bir işveren şikâyet etmiştir, bir banka hesabı hareketleri şüphe uyandırmıştır, ya da bir sosyal medya hesabından yapılan paylaşım suç iddiasına konu olmuştur. Av. Bilal Alyar bu sayfada, bilişim suçu soruşturmasında şüpheli konumunda olan kişilerin sahip olduğu hakları ve sürecin nasıl işlediğini anlatır.

Çağrı ya da gözaltı: ilk karşılaşma

Soruşturma, çoğu zaman kolluğa veya savcılığa çağrıyla başlar. Çağrı yazısında suçun adı ve soruşturma numarası yer alır. Şüpheli, ifade vermeden önce hakkındaki suç isnadının ne olduğunu öğrenme, susma hakkı ve müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir (CMK m.147). Müdafi, ifade alma sırasında hazır bulunabilir. Suçun cezasının üst sınırı belirli bir sınırı aşıyorsa veya şüpheli çocuksa müdafi zorunludur (CMK m.150). İfadeden önce müdafi ile görüşme, olayın hukuki nitelendirilmesini daha doğru yapmayı sağlar.

Cihaza el koyma ve kopyalama

Bilişim suçlarında en sık uygulanan tedbirlerden biri, bilgisayar, telefon veya depolama ünitesinde arama yapılması ve bunlara el konulmasıdır. Kural olarak bu tedbir hâkim kararıyla uygulanır (CMK m.134). Karar, cihazdaki verilerin kopyalanmasını, gerekirse şifrenin çözülmesini de kapsayabilir. Kişi, el koymaya karşı itiraz hakkına sahiptir; tedbire ilişkin karara iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.268). Cihazın iadesi, inceleme tamamlandıktan sonra talep edilebilir. Cihazın içindeki avukat-müvekkil yazışması veya sağlık bilgisi gibi korunan verilerin ayrıştırılması gerektiği de dosyada belirtilmelidir.

Dijital delil nasıl değerlendirilir?

Savcılığa sunulan dijital delilin bütünlüğü her zaman tartışılabilir. Cihazdan alınan görüntünün hash değerinin kayıt altına alınıp alınmadığı, adli kopyanın aslına uygun olup olmadığı, incelemeyi kimin yaptığı savunma açısından önemlidir. Bilirkişi raporunun tarafsızlığı, kullanılan yöntemin açıklığı ve sonuçların ikinci bir bilirkişi tarafından doğrulanabilirliği savunmanın dayanak noktalarıdır. Rapor eksik veya yanlış görülüyorsa ek rapor veya yeni bilirkişi talep edilebilir.

İsnat edilen suçun niteliği

• Bilişim sistemine girme (TCK m.243): Yetkisiz giriş ve sistemde kalmaya devam etme eylemlerini kapsar. Yetkinin kapsamı ve girişin hukuka aykırılığı çoğu zaman tartışma konusudur.
• Sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme (TCK m.244): Veri üzerindeki eylemin sonucu önemlidir.
• Bilişim sistemi aracılığıyla nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158/1-f): Eylemin dolandırıcılık bakımından hileli davranış içerip içermediği ayrıca incelenir.

Savunmada ilk soru, eylemin gerçekten bu suç tiplerinden birine uyup uymadığıdır. Yetkisiz giriş iddiasında, kişinin sisteme erişim yetkisinin bulunduğu veya yetkisinin sınırının belirsiz olduğu gösterilebilir.

Verileri silmek neden sorun yaratabilir?

Soruşturmayı öğrenen kişinin cihazındaki kayıtları silmesi doğal görünse de, hukuken sakıncalıdır. Silme işlemi sonradan adli incelemede ortaya çıkabilir ve şüpheyi artırabilir. Müdafi ile görüşmeden cihaz üzerinde değişiklik yapılmaması, bu bakımdan en doğru ihtiyatlı yoldur.

Kovuşturma aşaması ve savunma

İddianame kabul edilirse yargılama aşaması başlar. Bu aşamada duruşma hazırlığı, tanık ve bilirkişi taleplerinin yapılması, delillerin hukuka uygunluğunun tartışılması öne çıkar. Hukuka aykırı biçimde elde edilen delil hükme esas alınamaz. Yargılama sonunda mahkûmiyet kararı verilirse, kanun yoluna başvuru süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273, m.291).

Adli bilişim raporu üzerinde savunma kurmak

Raporun dayandığı cihazın hangi tarihte, kim tarafından, hangi tutanakla teslim alındığı kontrol edilmelidir. Teslim zincirinde boşluk varsa verinin sonradan değiştirilmiş olabileceği ileri sürülebilir. Raporun ekinde yer alan ekran görüntülerinin tam olup olmadığı, tarih damgalarının cihaz saatine mi yoksa sunucu saatine mi dayandığı ve yorumların teknik bulgu mu yoksa varsayım mı olduğu savunma dilekçesinde ayrı ayrı belirtilmelidir. Bilirkişiye yöneltilecek soruların önceden hazırlanması, duruşmada zaman tasarrufu sağlar.

Şikâyetçiyle uzlaşma ve zarar giderme

Bazı bilişim suçlarında zarar giderme veya şikâyetçiyle anlaşma, cezanın belirlenmesinde ya da dosyanın seyrinde etkili olabilir. Hangi suçta uzlaştırma veya etkin pişmanlık benzeri bir imkânın bulunduğu, suç tipine göre değişir; nitelikli dolandırıcılıkta uzlaştırma kapsamı dışında kalan hâller bulunduğundan her olay ayrıca incelenmelidir. Zararın giderilmesine ilişkin ödemeler, makbuz veya banka dekontuyla belgelenmeli ve dosyaya sunulmalıdır.

Sık sorulan sorular

İfadeye giderken avukat götürmek zorunlu mu?

Zorunlu değildir; ancak hak sahibi olarak müdafi talep edilebilir. Zorunlu müdafilik hâlleri ayrıca kanunda sayılmıştır.

Telefona el konuldu, şifreyi vermek zorunda mıyım?

Susma hakkı ve şifre verme yükümlülüğü ilişkisi, dosyanın somut durumuna göre değerlendirilir. Bu konuda ifade vermeden önce hukuki destek almak uygun olur.

Soruşturma ne kadar sürer?

Süre, dosyanın karmaşıklığına ve bilirkişi raporlarının ne zaman hazırlandığına bağlıdır. Kanunda sabit bir üst süre bulunmadığı için sürecin takibi önemlidir.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse ne olur?

Karar kesinleşirse dosya kapanır; şikâyetçi iki hafta içinde itiraz edebilir. Yeni delil çıkarsa soruşturma yeniden açılabilir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.