Ceza Davalarında İstinaf — CMK m.272 vd. Şartlar ve Süreç 2026

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.272-285, ceza davalarında istinaf kanun yolunu düzenler. 20 Temmuz 2016 tarihinde Bölge Adliye Mahkemeleri faaliyete geçtiğinden bu yana ceza yargılamasında istinaf kanun yolu kullanılmaktadır. Bu rehberde istinaf hakkı, süreler, başvuru usulü ve karar türleri açıklanmaktadır.

İstinaf Kanun Yolu — CMK m.272

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı başvurulabilen genel kanun yoludur. İstinaf incelemesi:

Hem maddi olay (vakıa) yönünden
Hem hukuki yönden (hukuk uygulaması ve usul)
Yeniden inceleme yapılabilir nitelikte

Bu özelliği ile temyizden farklıdır; temyiz sadece hukuki denetim yapar.

İstinafa Tabi Kararlar

Asliye Ceza Mahkemesi’nin nihai kararları
Ağır Ceza Mahkemesi’nin nihai kararları
Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi kararları
Sulh Ceza Hâkimliği’nin (sınırlı) bazı kararları
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı (CMK m.231)
Beraat, mahkumiyet, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, davanın reddi/durması kararları

İstinaf Edilemeyen Kararlar — m.272/3

Yalnızca 3.000 TL’ye kadar adli para cezası mahkumiyet kararı (kanunda belirlenen ve her yıl yeniden değerlemeyle güncellenen tutar)
Suçun unsurlarına bağlı olmaksızın salt para cezasına çevrilen alt sınırı 500 günü aşmayan kısa süreli hapis cezası mahkumiyet kararları
Belirli sınır altındaki kararlar kesin nitelik taşır

İstinaf Hakkına Sahip Olanlar — m.273

Cumhuriyet savcısı — sanık lehine veya aleyhine
Sanık ve müdafii
Katılan ve vekili (suçtan zarar gören)
Mağdur ve vekili (katılmamış olsa da)
Şikayetçi (şikayete bağlı suçlarda)
Suçtan zarar gören tüzel kişiler temsilcileri aracılığıyla

Süre — m.273

Hükmün tefhiminden veya tebliğinden itibaren 7 gün
Tefhim: tarafların yüzüne karşı okunması
Tebliğ: yokluğunda verilen kararın yazılı olarak duyurulması
Süre hak düşürücü niteliktedir
Eski hâle getirme talebi mücbir sebep halinde mümkün (m.40-43)

Başvuru Şekli — m.273

Yazılı dilekçe veya tutanak imzası
Hükmü veren mahkemeye verilir
İstinaf nedenleri açıkça belirtilebilir; ancak belirtilmemiş olması başvuruya engel değildir
Sözlü başvuru tutanağa geçirilir
İstinaf dilekçesi tarafa tebliğ edilir; karşı tarafın 7 gün içinde cevap hakkı var (m.276)

İstinaf Sebepleri — m.275, m.289

1. Mutlak Hukuka Aykırılıklar — m.289

Aşağıdaki haller istinafta hukuka kesin aykırılık sayılır ve sonuç başka türlü olmuş olabilir veya olmamış olabilir denilemez:

Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması
Hâkimlik görevini yapmaktan yasaklı olan hâkimin karara katılması
Mahkemenin kararsız (yetkisiz veya görevsiz) olması
Mahkemenin alenen yapılması gereken duruşmayı kapalı yapması
Hükmün hukuki gerekçeden yoksun olması
Kovuşturma evresinde hâkimin yer almaması
Müdafiin atanmasının veya görevlendirilmesinin yapılmamış olması
Soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmediği halde hüküm verilmesi

2. Diğer Hukuka Aykırılıklar

Maddi olay (vakıa) tespiti hatalı
Delil değerlendirme hatası
Cezayı belirlemede hata (TCK m.61 ölçütleri)
Suç tipinin yanlış nitelendirilmesi
HAGB, erteleme, infaz hesabı hataları
Müsadere kararı hataları

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İncelemesi

Ön İnceleme — m.279

Başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı, başvuru hakkının olup olmadığı
İstinafa konu olabilecek bir karar olup olmadığı
Eksiklikler tamamlatılır; aksi halde reddedilir

Esas İnceleme — m.280

BAM iki şekilde karar verebilir:

(a) Duruşma Açmadan Karar — m.280/1-a

Hukuka aykırılık tespit edildi ancak başka inceleme gerekmez
Doğrudan düzelterek esastan karar verilir
Düzeltme veya istinaf konusu hükmün ortadan kaldırılması

(b) Duruşma Açarak Karar — m.280/1-b

Maddi olayın yeniden incelenmesi gerektiğinde
BAM önünde sanık, tanıklar, bilirkişiler dinlenir
Yeni deliller değerlendirilebilir (m.280/3)
Daha kapsamlı yargılama; yeniden hüküm

İstinaf Kararı Türleri

Esastan ret: İlk derece kararı yerinde bulunur
Düzeltilerek ret: Hukuka aykırılık var ancak basit düzeltmeyle giderilir
İstinafa konu kararın ortadan kaldırılması: Yeniden hüküm kurulur
İlk derece mahkemesine gönderme: Yargılamanın baştan yapılması gerekiyorsa

Aleyhe Bozmama (Reformatio in Pejus) — m.283

Sanık veya sanık lehine başvurulması halinde BAM, sanığın aleyhine bozma yapamaz. Yalnızca savcı veya katılan, sanık aleyhine başvurmuşsa aleyhe değişiklik mümkündür.

Temyiz Yolu — m.286

BAM kararına karşı temyiz mümkündür. Temyiz Yargıtay tarafından sadece hukuki denetim ile yapılır.

Temyize Tabi Kararlar — m.286

BAM ceza dairelerinin bozma kararları
BAM’ın ilk derece sıfatıyla verdiği belirli kararlar
Ağır cezalık suçlarda esastan verilen kararlar
5 yıl ve daha fazla hapis cezası kararları

Temyize Tabi Olmayan Kararlar

BAM’ın esastan ret kararları (kararın hukuka uygun bulunması halinde) — kanunda belirtilen şartlar dahilinde kesinleşir
Suç vasfının değişmediği belirli düzeltmeler
Bazı kısa süreli hapis ve adli para cezası mahkumiyet kararları

İnfazın Durması

İstinaf başvurusu, hapis cezasının infazını durdurur (m.275/3)
Tutuklu sanık tutuklu kalmaya devam eder; istinaf süreci hızlandırılır
HAGB kararına istinaf — denetim süresi durmaz (m.231/12)

Karar Düzeltme Yolu Kalkması

2014 değişiklikleriyle ceza yargılamasında karar düzeltme yolu kaldırılmıştır. Kesinleşen karara karşı:

Yargılamanın yenilenmesi (m.311) — sınırlı sebepler
Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu — 30 gün
AİHM bireysel başvurusu — 4 ay (AYM sonrası)

İlgili Mevzuat

5271 sayılı CMK m.272-291
5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun
5271 sayılı CMK m.231 (HAGB)
5237 sayılı TCK m.61 (cezayı belirleme)
Anayasa m.36 (adil yargılanma)
AİHS m.6, 7. Protokol m.2 (cezada iki dereceli yargılama)