Cinsel Taciz Tazminat Davası

Cinsel taciz, mağdurun yalnızca ceza hukukunu ilgilendiren bir yarası değildir. Aynı eylem kişilik haklarını da zedeler ve bu nedenle mağdura, ceza şikâyetinden bağımsız olarak, uğradığı manevi ve maddi zararın giderilmesini isteme imkânı verir. Bu yazıda cinsel taciz nedeniyle açılacak tazminat davasının dayanakları, ceza süreciyle ilişkisi, işyerindeki tacizde işverenin sorumluluğu ve dikkat edilmesi gereken süreler ele alınmaktadır.

Cinsel tacizin hukuki tanımı

Türk Ceza Kanunu m.105, bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişinin mağdurun şikâyeti üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adlî para cezası ile, fiil çocuğa karşı işlenmişse altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını düzenler. Maddenin ikinci fıkrasında teşhir ve elektronik haberleşme araçlarıyla işlenme hâllerinin ayrıca sayılması, eylemin yüz yüze gerçekleşmesinin şart olmadığını gösterir.

Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre suç; kamu görevinin, hizmet ilişkisinin ya da aile içi ilişkinin sağladığı kolaylıktan yararlanılarak, aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak, posta veya elektronik haberleşme araçlarıyla ya da teşhir suretiyle işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Mağdur bu fiil nedeniyle işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmışsa verilecek ceza bir yıldan az olamaz. Bu ağırlaştırıcı hâller, tazminat davasında da olayın ağırlığını ve mağdurun yaşadığı sarsıntıyı gösteren önemli olgulardır.

Tazminat davasının dayanağı

Tazminat isteminin temeli Türk Borçlar Kanunu’ndaki haksız fiil hükümleridir. TBK m.49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Cinsel taciz, kişinin cinsel özgürlüğüne ve vücut dokunulmazlığına ilişkin kişilik haklarına yönelmiş hukuka aykırı bir eylemdir.

TBK m.58 kişilik hakkı zedelenen kişinin, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebileceğini öngörür. Hâkim, para yerine ya da paraya ek olarak başka bir giderim biçimine, örneğin saldırının kınanmasına ve bu kararın yayımlanmasına da karar verebilir. Manevi tazminatın miktarı kanunda sabit bir tutar olarak belirlenmemiştir; hâkim olayın özelliklerini, eylemin ağırlığını, tarafların durumunu ve mağdur üzerindeki etkisini birlikte değerlendirir.

Taciz nedeniyle tedavi gideri, psikolojik destek masrafı ya da gelir kaybı doğmuşsa bunlar maddi tazminat olarak ayrıca talep edilebilir. Maddi zararın belge ve kayıtlarla ortaya konması gerekir.

İşyerinde cinsel taciz ve işverenin sorumluluğu

Taciz işyerinde gerçekleşmişse sorumluluk yalnız faille sınırlı kalmayabilir. TBK m.417, işverene hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini koruma ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlama yükümlülüğü yükler; özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve tacize uğrayanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almak bu yükümlülüğün açık bir parçasıdır. Aynı maddenin son fıkrasına göre işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

İş Kanunu m.24/II, iki durumda işçiye iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden feshetme hakkı tanır: işverenin işçiye cinsel tacizde bulunması (b bendi) ve işçinin başka bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğrayıp bunu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması (d bendi). Bu nedenle tacizin işverene yazılı ve tarihli biçimde bildirilmesi, sonradan işverenin önlem alıp almadığının ispatı açısından belirleyicidir. İş Kanunu m.26 uyarınca bu fesih hakkı, olayın öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden başlayarak bir yıl geçtikten sonra kullanılamaz.

Ceza süreci ile tazminat davasının ilişkisi

Cinsel taciz suçu şikâyete bağlıdır. TCK m.73 uyarınca şikâyet hakkı, fiili ve faili öğrenme tarihinden başlayarak altı ay içinde kullanılmalıdır; bu süre geçirilirse ceza soruşturması başlatılamaz. Şikâyet süresinin kaçırılması ise hukuk davası açma hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; tazminat davası kendi zamanaşımı kurallarına tabidir.

Ceza dosyasında alınan ifadeler, tanık beyanları, bilirkişi raporları ve dijital inceleme sonuçları hukuk davasında delil olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte eylemin varlığı ve zarar, hukuk davasında da davacı tarafından ortaya konmalıdır.

Zamanaşımı ve yetkili mahkeme

TBK m.72 uyarınca haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılda ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır. İşverenin TBK m.417’den doğan sorumluluğuna dayanan taleplerde, sözleşmeye aykırılık hükümleri esas alındığından zamanaşımı ayrıca değerlendirilmelidir.

Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6). Haksız fiilden doğan davalarda ayrıca fiilin işlendiği ya da zararın meydana geldiği yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16). Bu seçenek, mağdurun faille aynı şehirde bulunmadığı durumlarda pratik kolaylık sağlar.

Delillerin korunması

Bu tür davalarda en güç konu ispattır; eylemler çoğu zaman tanıksız ortamlarda gerçekleşir. Bu nedenle mesajların, e-postaların ve sosyal medya yazışmalarının tarih ve gönderen bilgisi görünecek biçimde saklanması, olaydan hemen sonra güvenilen kişilere anlatılan durumun tanık olarak değerlendirilebilmesi, işyerinde yapılan bildirimlerin yazılı tutulması ve varsa sağlık kuruluşu kayıtlarının alınması önem taşır. Kamera kayıtları belirli bir süre sonra silinebildiğinden, bunların korunması için yetkili makamdan ya da kayıt sahibinden gecikmeden talepte bulunulması gerekir.

Koruyucu ve önleyici tedbirler

Taciz bir şiddet ya da şiddet tehlikesine dönüşmüşse, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir talep edilebilir. Kanunun 8. maddesine göre tedbir kararı hâkimden, mülki amirden veya kolluktan istenebilir, ilk defasında en çok altı ay için verilir ve koruyucu tedbirler için delil veya belge aranmaz. Bu tedbirler tazminat davasının yerine geçmez; mağdurun güvenliğini sağlamaya yöneliktir.

Sıkça sorulan sorular

Ceza davası sonuçlanmadan tazminat davası açılabilir mi?

Evet. Manevi tazminat talebi TBK m.49 ve m.58’e dayanan bağımsız bir hukuk davasıdır; ceza soruşturmasının ya da kovuşturmasının bitmesi beklenmek zorunda değildir. Ancak ceza dosyasında toplanan deliller hukuk davasında da kullanılabileceğinden iki süreç çoğu zaman birlikte izlenir.

Tazminat davası için ne kadar süre vardır?

Haksız fiile dayanan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılda ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımı öngörülen bir suç oluşturuyorsa bu süre uygulanır (TBK m.72).

İşyerinde tacize uğrayan işçi işten ayrılırsa hak kaybına uğrar mı?

İşverenin kendisinin tacizde bulunması ya da başka bir çalışan veya üçüncü kişinin tacizi bildirildiği hâlde önlem almaması, İş Kanunu m.24/II-b ve d uyarınca işçiye sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshetme hakkı verir. Bu fesih, olayın öğrenilmesinden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilden başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş Kanunu m.26).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için güncel mevzuat ve uzman görüşü esas alınmalıdır.

0534 636 19 19 WhatsApp alyarlaw@gmail.com