Çocuğun Cinsel İstismarına İlişkin Özel CMK Hükümleri — TCK m.103 2026
Kısa cevap: Çocuğun cinsel istismarı TCK 103’te düzenlenir; temel hâlde 8-15 yıl, sarkıntılık düzeyinde 3-8 yıl hapis öngörülür. Soruşturma kural olarak şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma uygulanmaz; mağdur çocuğun dinlenmesi sırasında uzman bulundurulur, psikolojisi bozulmuş çocuk ise tanık olarak bir defa dinlenebilir.
Son güncelleme: 11 Kasım 2026
Bu yazı, çocuğun cinsel istismarı iddiasıyla başlayan bir ceza dosyasında hem mağdur çocuğun ailesinin hem de hakkında soruşturma yürütülen kişinin bilmesi gereken temel kuralları özetler. Her dosyanın olgusu farklıdır; aşağıdaki bilgiler kanun metnine dayanır ve somut olay hakkında görüş yerine geçmez.
Suçun tanımı: TCK 103
Kanun, “cinsel istismar” deyimini iki gruba ayırır (TCK 103/1):
- On beş yaşını tamamlamamış ya da tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış,
- Diğer çocuklara (15-18 yaş) karşı yalnız cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı olarak gerçekleştirilen cinsel davranışlar.
Bu ayrım önemlidir: 15 yaşını doldurmuş ve algılama yeteneği gelişmiş bir çocuk bakımından suçun oluşması için cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen bir nedenin bulunması gerekir. Hangi grubun söz konusu olduğu somut dosyadaki delillere göre belirlenir.
Ceza sınırları ve nitelikli hâller
- Temel hâl: 8 yıldan 15 yıla kadar hapis (TCK 103/1).
- Sarkıntılık düzeyinde kalma: 3 yıldan 8 yıla kadar hapis.
- Mağdur 12 yaşını tamamlamamışsa: ceza istismarda 10 yıldan, sarkıntılıkta 5 yıldan az olamaz.
- Vücuda organ veya sair bir cisim sokulması: 16 yıldan aşağı olmamak üzere hapis; mağdur 12 yaşını tamamlamamışsa 18 yıldan az olamaz (TCK 103/2).
Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte; toplu yaşam ortamlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılarak; üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısmına karşı ya da üvey ana, üvey baba, üvey kardeş veya evlat edinen tarafından; vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile, sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü olan kişilerce; kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK 103/3).
Ayrıca 15 yaş altı (veya algılama yeteneği gelişmemiş) çocuğa karşı cebir ya da tehditle, 15-18 yaş grubuna karşı silah kullanılarak işlenmesi hâlinde ceza yine yarı oranında artırılır (TCK 103/4). Cebir ve şiddetin kasten yaralamanın ağır neticelerine yol açması hâlinde ayrıca yaralama hükümleri uygulanır; suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis öngörülmüştür (TCK 103/5-6).
Soruşturma nasıl başlar ve yürür?
Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir yolla suç işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez araştırmaya başlar (CMK 160). TCK 103’te genel olarak şikâyet şartı yoktur; tek istisna, sarkıntılık düzeyinde kalan fiilin failinin de çocuk olmasıdır. Bu durumda soruşturma ve kovuşturma mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyetine bağlıdır (TCK 103/1).
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK 253/3). Bu nedenle taraflar arasında “anlaşma” yapılması dosyayı kapatmaz.
Mağdur çocuğun beyanının alınması
CMK 236, çocuğun yeniden yıpranmasını önlemeye yönelik özel kurallar içerir:
- Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk, tanık olarak bir defa dinlenebilir; maddi gerçeğin ortaya çıkması için zorunlu hâller saklıdır (236/2).
- Dinleme sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında bir uzman bulundurulur (236/3).
- Savcı veya hâkim, beyanın özel ortamda alınması gerektiğini ya da şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğunu değerlendirirse, beyan özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır (236/4).
- TCK 103/2 kapsamındaki suçlarda soruşturma evresindeki beyan, çocuklara hizmet veren merkezlerde savcının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır ve kayda alınır; kovuşturmada yeniden beyan ancak zorunluluk varsa yine bu merkezlerde alınır (236/5).
- Kayıtlar dosyada saklanır, kimseye verilmez; talep eden tarafa yazılı tutanak verilir, kayıt ise makamların gözetiminde izletilebilir (236/7-8).
Mağdur çocuğun ve ailesinin hakları
- Mağdur 18 yaşını doldurmamışsa ve vekili yoksa, istem aranmaksızın bir vekil görevlendirilir (CMK 234/2).
- Soruşturmada delillerin toplanmasını isteme ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı kanuni usulle itiraz hakkı vardır (CMK 234/1-a).
- Kovuşturmada duruşmadan haberdar edilme, tanık davetini isteme ve kamu davasına katılma hakları bulunur (CMK 234/1-b).
- Katılma, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar dilekçeyle veya duruşmada sözlü beyanla istenebilir; kanun yolu aşamasında yeni katılma istenemez (CMK 237-238).
Ailenin yapabileceği en önemli şey, çocuğa olayı tekrar tekrar anlattırmamak, mevcut belge ve kayıtları korumak ve beyan sürecinin kanundaki güvencelerle yürümesini takip etmektir.
Hakkında soruşturma yürütülen kişi yönünden
Soruşturma açılması suçun sabit olduğu anlamına gelmez; masumiyet karinesi her aşamada geçerlidir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda, müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığa istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK 150/2-3); temel hâlin alt sınırı sekiz yıl olduğundan bu kural çoğu dosyada uygulanır. Şüpheli çocuksa, suç tipi ne olursa olsun aynı güvence vardır (CMK 150/2).
Savunmada genellikle şu konular incelenir: mağdurun yaş grubu ve algılama yeteneği, beyanın CMK 236’daki usule uygun alınıp alınmadığı, beyanlar arasındaki tutarlılık ve beyanı destekleyen ya da çürüten diğer deliller. Somut olayda hangi noktanın belirleyici olduğu dosya okunmadan söylenemez.
Zamanaşımı
Dava zamanaşımı, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir ve nitelikli hâller de dikkate alınır (TCK 66/3-4). Örneğin üst sınırı 15 yıl olan temel hâlde süre 15 yıldır (TCK 66/1-d). Çocuğa karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerce işlenen suçlarda zamanaşımı, çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK 66/6).
Sıkça sorulan sorular
TCK 103’te ceza ne kadar?
Temel hâlde 8-15 yıl, sarkıntılıkta 3-8 yıl hapis öngörülür. Organ veya cisim sokulması hâlinde ceza 16 yıldan az olamaz; mağdurun 12 yaş altında olması ve nitelikli hâller cezayı artırır.
Aile şikâyetini geri alırsa dava düşer mi?
Kural olarak hayır; suç şikâyete bağlı değildir. Yalnız sarkıntılık düzeyinde kalan ve faili de çocuk olan olaylarda soruşturma şikâyete bağlıdır (TCK 103/1).
Çocuğun cinsel istismarında uzlaştırma yapılır mı?
Hayır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK 253/3).
Mağdur çocuk duruşmada ifade vermek zorunda mı?
İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk tanık olarak bir defa dinlenebilir; dinleme sırasında uzman bulundurulur (CMK 236/2-3). TCK 103/2 kapsamındaki suçlarda beyan soruşturmada merkezlerde kayda alınır; kovuşturmada yeniden beyan ancak zorunluluk varsa yine bu merkezlerde alınır (CMK 236/2, 236/5).
Çocuk istismarında zamanaşımı ne zaman başlar?
Fail üstsoy ya da çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan biriyse, zamanaşımı çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden itibaren işler (TCK 66/6). Diğer hâllerde suçun işlendiği gün esas alınır.
Bu tür dosyalarda hem mağdur hem şüpheli yönünden ilk ifadeler ve delillerin toplanma biçimi sonucu doğrudan etkiler. Hangi hakların nasıl kullanılacağı için somut dosyanın incelenmesi gerekir.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.
