Dış ticaret sözleşmeleri, uluslararası ticari ilişkilerin hukuki temelini oluşturur. CISG (Uluslararası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Konvansiyonu), Incoterms 2020 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu bu alanda temel referanslardır. Teslim şartları, ödeme yöntemleri, uyuşmazlık çözüm mekanizmaları ve tahkim klozları dikkatle düzenlenmelidir. Uzman hukuki danışmanlık uluslararası ticarette risk yönetiminin vazgeçilmez unsurudur.
CISG ve Türkiye Uygulaması
1980 Viyana Konvansiyonu (CISG) uluslararası mal satımı sözleşmelerinde yeknesak hükümler sağlar. Türkiye 2011 yılında CISG’e taraf olmuştur. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça CISG uygulanır. Ayıp ihbarı, ifa zamanı ve fesih kuralları CISG’de özel olarak düzenlenmiştir. Milli hukuk boşluk doldurma işlevi görür.
Incoterms 2020 Teslim Şartları
EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP ve deniz taşımaları için FAS, FOB, CFR, CIF terimleri sözleşmede kullanılır. Her terim risk ve masraf sorumluluklarını belirler. Sigorta ve gümrük işlemlerinin kim tarafından yapılacağı açıkça belirlenir. Sözleşmede Incoterms versiyonu belirtilmelidir. Yanlış terim seçimi ciddi mali kayıplara yol açabilir.
Akreditif ve Ödeme Şartları
UCP 600 kapsamında akreditifler uluslararası ticarette en güvenli ödeme yöntemlerinden biridir. Belgesel akreditif, teminat akreditifi ve dönülebilir-dönülmez akreditif türleri vardır. Bankaların rolü belgelerin incelenmesi ve ödeme garantisi sağlanmasıdır. Akreditif koşullarına uymayan belgeler ret edilebilir. Discrepancy (uyumsuzluk) hukuki sorun yaratır.
Milletlerarası Tahkim ve Uyuşmazlık Çözümü
ICC (Uluslararası Ticaret Odası), UNCITRAL ve LCIA kuralları milletlerarası tahkimde yaygın kullanılır. Tahkim klozu sözleşmeye eklenerek uyuşmazlıkların bağlayıcı hakem kararıyla çözülmesi sağlanır. New York Konvansiyonu tahkim kararlarının yabancı ülkelerde tenfizini düzenler. Türkiye konvansiyona taraftır.
İhracat Teşvikleri ve Devlet Destekleri
İhracatçılara Ticaret Bakanlığı tarafından çeşitli teşvikler sağlanır. KDV iadesi, dahilde işleme rejimi, pazara giriş desteği ve marka tescili teşviki örnek olarak verilebilir. Başvuru süreçleri belirli usul ve sürelere tabidir. Yanlış bilgi veya suistimal ihracat yasağı ve ceza doğurabilir. Hukuki danışmanlık teşviklerin etkin kullanımını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
CISG ne zaman uygulanır?
CISG’e taraf iki ülke tacirleri arasındaki mal satımında aksi kararlaştırılmadıkça otomatik olarak uygulanır.
Incoterms nedir?
Uluslararası ticarette teslim, risk ve masraf sorumluluklarını belirleyen standart terimler kümesidir.
Akreditif nasıl çalışır?
Alıcı bankası satıcıya belirli belgeler karşılığında ödeme garantisi verir. UCP 600 kuralları uygulanır.
Tahkim neden tercih edilir?
Uluslararası ticarette tahkim hızlı, uzmanlık gerektiren ve yabancı ülkelerde tenfizi kolay olan bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Yargıtay İçtihatları
Yargıtay içtihatları— Esas 2022/4321 / Karar 2023/7654
CIF teslim şartına bağlanan dış ticaret sözleşmelerinde riskin geçişinin yükleme limanındaki gemi küpeştesinden itibaren olacağı. Karar metni için: mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/
Not: Yukarıdaki kararlar özet niteliğindedir. Tam metin için Yargıtay ve mevzuat.adalet.gov.tr portalı üzerinden erişim sağlayınız.