Esenyurt’ta Şirket Payı, İşletme ve Memleket Tapusu Mirası

Esenyurt, İstanbul’un batısında yoğun nüfuslu, çok sayıda esnaf ve küçük işletmenin faaliyet gösterdiği bir ilçedir. İlçede yaşayan pek çok aile başka illerden gelmiştir; bu nedenle terekede hem Esenyurt’taki daire ya da dükkân hem de memleketteki tarla, ev ve hisseli arsa birlikte bulunabilir. Mirasçıların farklı şehirlerde yaşaması ve işletmenin sahibinin ölümüyle faaliyetin ne olacağı sorusu, ilçedeki miras dosyalarının ayırt edici yanlarıdır. Aşağıda bu başlıklar mevzuat çerçevesinde ele alınmıştır.

Mirasçılar farklı illerde yaşıyorsa yetki nasıl belirlenir

Miras davalarında yetkili mahkeme, murisin son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir (HMK m.11). Esenyurt’ta yaşayan bir kişinin ölümünde, mirasçılar başka illerde olsa bile paylaşma davası murisin son yerleşim yerinde açılır. Buna karşılık memleketteki taşınmaz için tapu iptali ve tescil davası, o taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde görülür (HMK m.12). Aynı terekede iki ayrı yetki söz konusu olabileceğinden, dava stratejisi baştan planlanmalıdır. Esenyurt’un bağlı olduğu adliye için resmî adliye sayfaları esas alınmalıdır; burada adliye adı yazılmamıştır.

Ticari işletme ve şirket payı murisin ölümüyle ne olur

Esnaf ve küçük ölçekli işletme sahibinin ölümünde, işletmenin devamı mirasçılar için ilk sorudur. Şahıs işletmesi murisin kişisel malvarlığı kapsamında olduğundan, işletmeye ait mal, alacak ve borçlar terekeye girer. Limited ya da anonim şirketteki ortaklık payı da terekenin parçasıdır; ancak payın mirasçıya intikali ve ortaklık sıfatı, şirket sözleşmesi ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre ayrıca incelenir. Esas sözleşmede mirasçılara ilişkin özel düzenleme varsa mutlaka okunmalıdır. Terekede ticari borç bulunuyorsa, mirasçıların mirası reddedip etmeyeceğine karar verirken şirket ve vergi borçlarını da hesaba katması gerekir.

Hesaplanması gereken tutarlar

Ticari terekelerde pay hesabı, mal varlığının değerinin belirlenmesine bağlıdır. İşletmenin stok, makine, alacak ve borç kalemleri bilirkişi aracılığıyla değerlendirilebilir; bu raporun hâkimi bağlamadığı unutulmamalıdır (HMK m.282). Sağ kalan eş varsa edinilmiş mallara katılma rejimi nedeniyle önce eşin katılma alacağı tasfiye edilir, kalan miktar mirasçılar arasında paylaştırılır; çünkü rejim ölümle sona erer (TMK m.225/1). Katılma alacağında zamanaşımı TBK m.146 uyarınca on yıldır.

Veraset ve intikal vergisi, hesaplar ve tapu

Mirasçılar kural olarak mirasçılık belgesi ile tapu müdürlüğünde intikal yaptırır; taşınmaz, banka hesabı, araç ve işletme kayıtları ayrı ayrı bildirilir. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nda beyanname verme süreleri murisin ölüm yerine göre belirlenir; süre kaçırılırsa ceza ve gecikme faizi gündeme gelir. Vergi dairesine yapılacak başvuruların takvimi bu nedenle ölümden hemen sonra çıkarılmalıdır.

Sağlıktaki devirler ve saklı pay

Esnaf ailelerinde dükkân ya da işletmenin sağlığında çocuklardan birine devredilmesi sık görülür. Devir bağış niteliğindeyse ve saklı payları zedeliyorsa, diğer mirasçılar tenkis davası açabilir (TMK m.560). Saklı pay oranları TMK m.506’da gösterilmiştir. Devir satış görünümünde ama gerçekte karşılıksızsa muris muvazaası da tartışılır. Süreler TMK m.571’de düzenlendiğinden, öğrenme tarihinin tespiti baştan önemlidir.

Esenyurt’ta örnek bir olay kurgusu

Esenyurt’ta bir bakkalın sahibi vefat etmiş, geride eşini ve iki çocuğunu bırakmış olsun. Terekede dükkân kirası, ticari borçlar, bir daire ve memleketteki bir arsa payı var. Mirasçılık belgesi alındıktan sonra önce borçlar ve alacaklar çıkarılır, daire ve arsa payı tapuda intikal ettirilir. Çocuklardan biri dükkânı devralmak isterse, değerin hesaplanması ve ödeme yöntemi kardeşiyle yazılı olarak belirlenebilir. Anlaşma yoksa paylaşma davası açılır (TMK m.642).

Terekenin borca batık olması ve ret

Ticari faaliyetin sürdüğü terekelerde borç fazlalığı ihtimali yüksektir. Murisin ölümü anında borçları malvarlığını aşıyorsa, mirasçılar mirası reddedebilir; terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse ret kendiliğinden gerçekleşmiş sayılır (TMK m.605/2). Aksi hâlde ret süresi üç aydır ve sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla kullanılır (TMK m.606, m.609). Ret kararı verilmeden önce, tüm borçlar ve alacaklar kayıt altına alınmalı, işletme defterleri ve vergi kayıtları incelenmelidir.

Belgeler

Ticari dosyalarda ölüm belgesi ve mirasçılık belgesine ek olarak ticaret sicil kaydı, vergi levhası, şirket esas sözleşmesi, ortaklar listesi ve varsa kira sözleşmeleri gerekir.

Sıkça sorulan sorular

Babamın şirketteki hissesi doğrudan bana geçer mi?

Hisse terekeye girer; ortaklık sıfatının kazanılması ise şirket sözleşmesine bağlıdır. Sözleşme okunmadan karar verilmemelidir.

Memleketteki tarla için dava nerede açılır?

Tapu iptali ve tescil davaları taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır; miras paylaşımı ise murisin son yerleşim yerinde görülür.

Esnaf borcu mirasçılara geçer mi?

Terekeye dahil borçlardan mirasçılar sorumludur. Borç fazlaysa mirasın reddi seçeneği süre içinde değerlendirilmelidir (TMK m.605-606).

Kardeşim dükkânı tek başına işletiyor, kira talep edebilir miyim?

Dükkân terekeye dahilse, kullanan mirasçıdan diğer paydaşların kullanım karşılığı istemesi mümkün olabilir; olay belgelerle incelenir.

Yurt dışında yaşayan mirasçı nasıl işlem yapar?

Vekâletname verilir; yabancı unsurlu mirasta uygulanacak hukuk MÖHUK m.20 uyarınca belirlenir.

İlgili rehberler: İstanbul miras avukatı rehberi, miras hukuku sözlüğü, İstanbul genelinde miras davaları.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.