Factoring (Faktoring) Hukuku Rehberi
Factoring (Faktoring) Hukuku Rehberi, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun 38. maddesinde tanımlanan, fatura ile tevsik edilmiş ticari alacağın devri esasına dayanan bir finansman yöntemidir. Bu rehberde faktoring sözleşmesinin unsurları, faktoring şirketinin rücu hakkı, tahsil edememe riski ve izinsiz faktoring faaliyetinin cezai sonuçları ele alınmaktadır.
- Düzenleme: 6361 sayılı Kanun m.38 (Faktoring sözleşmesi) ve m.46 (İzinsiz faaliyet); yetkili kurum BDDK, gözetim organı Finansal Kurumlar Birliği (m.40-41).
- Kimi bağlıyor: BDDK’dan faaliyet izni almış faktoring şirketleri ve bu şirketlerle sözleşme kuran müşteri/borçlu üçlüsü.
- Somut kural: faktoring şirketi, ancak mal veya hizmet satışını tevsik eden fatura veya benzeri belge ibraz edilmeden devraldığı alacağı takip edemez (Yargıtay HGK, aşağıda).
- Yaptırım: izinsiz faktoring faaliyeti 2-5 yıl hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası (m.46/1); işyeri 1 ay-1 yıl, tekerrürde süresiz kapatılabilir.
- Risk paylaşımı: sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça faktoring şirketi devraldığı alacağın tahsil edilememesi riskini üstlenir mi üstlenmez mi, sözleşmenin “rücu edilebilir/edilemez” niteliğine göre değişir — bu ayrım en çok ihtilaf çıkan noktadır.
Son güncelleme: Eylül 2026 — 6361 sayılı Kanun m.38 ve m.46 madde metinleri işlendi.
İçindekiler
- Faktoring Sözleşmesi Nedir?
- Üç Fonksiyon: Tahsilat, Finansman, Garanti
- Rücu Hakkı ve Fatura Şartı
- Yaptırımlar: İzinsiz Faktoring Faaliyeti
- Dava, İtiraz ve Süreler
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
- Sıkça Sorulan Sorular
- 6361 sayılı Kanun m.38 (Faktoring sözleşmesi), m.44 (İdari para cezaları), m.46 (İzinsiz faaliyette bulunmak), m.9 (Şirketin yapamayacağı iş ve işlemler)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — alacağın temliki hükümleri (m.183 vd.), faktoring sözleşmesinde tamamlayıcı hukuk olarak uygulanır
- Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik
Faktoring Sözleşmesi Nedir?
6361 sayılı Kanun’un 38. maddesine göre faktoring sözleşmesi, mal veya hizmet satışından doğmuş ve fatura ile tevsik edilen alacakları (veya Kurulca belirlenen usulle tevsik edilebilen alacakları) devralmak suretiyle, faktoring şirketinin müşterisine sağladığı; tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulması ile finansman veya faktoring garantisi fonksiyonlarından birini ya da tümünü içeren sözleşmedir. Tanımın kritik unsuru “fatura ile tevsik” şartıdır — kambiyo senedine (çek, bono) dayalı bir alacak bile, altında mal/hizmet satışını gösteren fatura veya eşdeğer belge yoksa faktoring konusu olamaz.
2020’de 7247 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle sözleşmenin uzaktan iletişim araçlarıyla, elektronik kimlik doğrulama yöntemleriyle de kurulabileceği açıkça düzenlendi; yazılı şekil artık tek yol değildir.
Üç Fonksiyon: Tahsilat, Finansman, Garanti
Faktoring sözleşmesi tek bir hizmet değil, üç ayrı fonksiyonun bir veya birkaçının bir araya gelmesinden oluşur:
- Tahsilat fonksiyonu: Faktoring şirketi, devraldığı alacağı borçludan tahsil eder; müşteri tahsilat işini dışarıya devretmiş olur.
- Finansman fonksiyonu: Faktoring şirketi, alacağın vadesini beklemeden müşteriye peşin ödeme yapar (iskonto); müşteri işletme sermayesi ihtiyacını erken tahsilatla karşılar.
- Garanti fonksiyonu: Faktoring şirketi, borçlunun ödeme yapmaması riskini üstlenir (gayrikabilirücu/rücu edilemez faktoring). Bu fonksiyon sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa var sayılmaz.
Sözleşmenin hangi fonksiyonları içerdiği, uyuşmazlık anında kimin hangi riski taşıdığını belirleyen en önemli unsurdur; bu nedenle faktoring sözleşmesi imzalanmadan önce rücu hakkının açıkça düzenlenmesi önerilir.
Rücu Hakkı ve Fatura Şartı
Uygulamada en sık çıkan uyuşmazlık, borçlunun ödeme yapmaması halinde faktoring şirketinin müşteriye (alacağı devreden tarafa) rücu edip edemeyeceğidir. Sözleşme “rücu edilebilir” (recourse) nitelikteyse, borçlu ödemezse faktoring şirketi ödediği bedeli müşteriden geri isteyebilir. Sözleşme “rücu edilemez” (non-recourse/gayrikabilirücu) nitelikteyse, tahsil edememe riski faktoring şirketinde kalır — ancak bu durumda dahi fatura veya eşdeğer belge ibraz edilmeden devralınan bir alacak takip edilemez; bu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun aşağıdaki kararında da vurgulanmıştır.
Yaptırımlar: İzinsiz Faktoring Faaliyeti
| Fiil | Yaptırım |
|---|---|
| İzinsiz finansal kiralama/faktoring/finansman faaliyeti (m.46/1) | 2-5 yıl hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası |
| İzinsiz olarak şirket gibi faaliyet gösterdiği izlenimi yaratmak (m.46/2) | 3 ay-1 yıl hapis + 1.000 güne kadar adli para cezası |
| Suçun bir işyeri bünyesinde işlenmesi | İşyerinin 1 ay-1 yıl, tekerrürde süresiz kapatılması |
| İnternet ortamında izinsiz faaliyet reklamı (m.46/4) | İçeriğin çıkarılması / erişimin engellenmesi kararı |
| Denetim organlarına bilgi/belge vermemek (m.47) | İdari para cezası |
| Gerçeğe aykırı beyan (m.48) | İdari para cezası |
Dava, İtiraz ve Süreler
| Aşama | Süre / Kural |
|---|---|
| Faktoring şirketinin borçluya karşı alacağı takibi | Alacağın kendi vadesine ve genel zamanaşımı sürelerine (TBK m.146 vd.) tabidir |
| Rücu hakkının kullanılması | Sözleşmede kararlaştırılan süre/şart, yoksa genel hükümler |
| İzinsiz faaliyet nedeniyle Kurum’un talebiyle faaliyet durdurma | Sulh ceza hâkimi kararıyla, karara itiraz yolu açık (m.46/3) |
| BDDK’nın faaliyet izni iptali kararına itiraz | Tebliğden itibaren 60 gün, idare mahkemesinde iptal davası |
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E.2010/19-488, K.2010/557 sayılı ve 03.11.2010 tarihli kararında, faktoring şirketlerinin, ilgili Yönetmeliğin 22/2. maddesi uyarınca kambiyo senedine dayalı olsa bile mal veya hizmet satışını tevsik eden fatura veya benzeri belge ibraz edilmeden devraldığı alacağı takip edemeyeceği vurgulanmıştır. Bu ilke, 6361 sayılı Kanun’un 38. maddesindeki “fatura ile tevsik” şartıyla doğrudan örtüşür ve halen güncelliğini korumaktadır.
Kararın tam metni: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/76989100
Hukuki Destek
ALYAR LAW & CONSULTANCY, faktoring hukuku alanında müvekkillerine sözleşme incelemesi, rücu hakkı ve garanti fonksiyonu ihtilaflarında dava takibi, izinsiz faktoring faaliyeti isnadına karşı savunma konularında destek vermektedir. Her dosya, sözleşmenin rücu edilebilir/edilemez niteliğinin doğru tespitiyle başlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Faktoring ile finansal kiralama (leasing) arasındaki fark nedir?
Faktoring bir alacağın devrine, finansal kiralama ise bir malın kullanım hakkının kiralanmasına dayanır; ikisi de 6361 sayılı Kanun kapsamındadır ancak farklı maddelerde (m.18-37 finansal kiralama, m.38 faktoring) düzenlenir.
Faktoring şirketi her zaman borçlunun ödeme riskini üstlenir mi?
Hayır. Bu, sözleşmenin “rücu edilebilir” mi yoksa “rücu edilemez” mi olduğuna bağlıdır. Garanti fonksiyonu sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa, faktoring şirketi tahsil edememe riskini üstlenmiş sayılmaz.
Fatura olmadan devralınan bir alacak takip edilebilir mi?
Hayır. Uygulamada, kambiyo senedine dayalı olsa bile mal veya hizmet satışını tevsik eden fatura veya benzeri belge ibraz edilmeden devralınan alacağın faktoring şirketince takip edilemeyeceği kabul edilmektedir.
İzinsiz faktoring faaliyetinin cezası nedir?
6361 sayılı Kanun m.46/1 uyarınca 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülür; faaliyetin bir işyeri bünyesinde yürütülmesi halinde işyeri kapatılabilir.
Müşteri, faktoring şirketine devrettiği alacağı borçluya bildirmek zorunda mıdır?
Uygulamada alacağın devri borçluya ihbar edilir; ihbar yapılmadan borçlunun eski alacaklıya (müşteriye) yaptığı ödeme kural olarak geçerli sayılabilir. Bu nedenle devrin borçluya bildirilmesi faktoring şirketinin menfaatinedir.
Faktoring sözleşmesi yazılı şekilde mi kurulmalıdır?
Kanun yazılı şekli esas alır ancak 2020 değişikliğiyle (7247 sayılı Kanun) elektronik kimlik doğrulama yöntemleriyle uzaktan da kurulabileceği düzenlenmiştir (m.38/2).
Faktoring şirketi ile borçlu arasında doğrudan sözleşme ilişkisi var mıdır?
Hayır, sözleşme faktoring şirketi ile alacağını devreden müşteri arasında kurulur; borçlu bu sözleşmenin tarafı değildir, ancak devrin kendisine bildirilmesinden sonra ödemesini faktoring şirketine yapmakla yükümlü hale gelir.
BDDK’nın faktoring şirketinin izninin iptali kararına nasıl itiraz edilir?
Bu idari bir işlemdir; tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Faktoring alacağının zamanaşımı süresi nedir?
Faktoring şirketinin devraldığı alacak, kendi hukuki niteliğine göre (ticari alacak, adi alacak) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki genel zamanaşımı sürelerine tabidir; devir bu süreleri kendiliğinden değiştirmez.
Bir şirket “faktoring” unvanını izin almadan kullanabilir mi?
Hayır. 6361 sayılı Kanun m.46/2, izinsiz olarak unvan, belge, ilan veya reklamlarda faktoring şirketi gibi faaliyet gösterdiği izlenimi yaratmayı ayrı bir suç olarak düzenler.
Resmî Kaynaklar
Hazırlayan
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu