FSEK Eser Lisans Sözleşmesi Rehberi
FSEK Eser Lisans Sözleşmesi Rehberi, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 48, 52 ve 68. maddelerinde düzenlenir. Mali hakların devri (asli iktisap) ile yalnızca kullanma yetkisinin verilmesi (ruhsat/lisans) arasındaki fark, yazılı şekil şartı ve izinsiz kullanımda üç kata kadar tazminat, bu alanın en pratik önem taşıyan konularıdır. Bu rehberde lisans sözleşmesinin kurulma şartları ve izinsiz kullanımın hukuki sonuçları ele alınmaktadır.
- Düzenleme: 5846 sayılı FSEK m.48 (Mali hakların devri ve ruhsat), m.52 (Şekil şartı), m.68 (Mali haklara tecavüzde tazminat).
- Kimi bağlıyor: eser sahibi/mirasçıları ile lisans alan/devralan taraflar arasındaki sözleşmeler.
- Somut kural: mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (m.52); bu şekil şartına uyulmazsa sözleşme geçersiz sayılabilir.
- Devir mi ruhsat mı: eser sahibi mali hakkı tamamen devredebilir (asli iktisap) veya yalnızca kullanma yetkisini bırakabilir (ruhsat/lisans) — ikisi farklı hukuki sonuçlar doğurur (m.48).
- Yaptırım: izinsiz kullanımda hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı fazlasını talep edebilir (m.68).
Son güncelleme: Eylül 2026 — 5846 sayılı Kanun m.48, m.52 ve m.68 madde metinleri işlendi.
İçindekiler
- Mali Hak Devri ile Ruhsat (Lisans) Farkı
- Yazılı Şekil Şartı ve Hakların Ayrı Gösterilmesi
- Henüz Oluşmamış Esere İlişkin Tasarrufun Batıl Olması
- İzinsiz Kullanımda Üç Kat Tazminat
- Dava ve Deliller
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Kararı
- Sıkça Sorulan Sorular
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.48 (Asli iktisap — devir ve ruhsat), m.52 (Şekil), m.68 (Mali haklara tecavüz halinde tazminat)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — el koyma hükümleri (m.68/5’te delil elde etme amacıyla atıf)
Mali Hak Devri ile Ruhsat (Lisans) Farkı
5846 sayılı Kanun m.48’e göre eser sahibi veya mirasçıları, kanunen kendilerine tanınan mali hakları süre, yer ve muhteva itibarıyla sınırlı veya sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredebilir (asli iktisap). Alternatif olarak, mali hakların yalnızca kullanma yetkisi (ruhsat/lisans) başka bir kimseye bırakılabilir. Bu iki kurum arasındaki fark önemlidir: devirde hak, devralana tamamen geçer ve eser sahibi o hak üzerindeki tasarruf yetkisini kaybeder; ruhsatta ise eser sahibi hakkın sahibi olmaya devam eder, yalnızca belirli bir kullanım yetkisi tanınır. Sözleşme metninde “devir” mi “lisans” mı yapıldığının açıkça belirtilmesi, ileride çıkabilecek “kim gerçek hak sahibi” tartışmalarını önler.
Yazılı Şekil Şartı ve Hakların Ayrı Gösterilmesi
m.52, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Bu, uygulamada en sık ihlal edilen kuraldır: taraflar genellikle “tüm haklar devredilmiştir” gibi genel bir ifadeyle yetinir, oysa Kanun her bir mali hakkın (çoğaltma, yayma, temsil, işleme, umuma iletim vb.) sözleşmede ayrı ayrı sayılmasını arar. Bu şekil şartına uyulmadan yapılan devir/lisans sözleşmeleri, kapsamı belirsiz kalan haklar bakımından geçersiz sayılabilir.
Henüz Oluşmamış Esere İlişkin Tasarrufun Batıl Olması
m.48’in son fıkrası, henüz vücuda getirilmemiş veya tamamlanmamış bir esere ilişkin devir/ruhsat tasarruflarının batıl olacağını düzenler. Bu, özellikle sipariş üzerine hazırlanacak eserlerde (yazılım, müzik, grafik tasarım vb.) dikkat edilmesi gereken bir noktadır: sözleşme, eser henüz ortaya çıkmadan önce imzalanmış olsa dahi, hakların gerçek anlamda devri ancak eser vücuda geldikten sonra hüküm ifade eder; bu ayrımın sözleşme kurgusunda gözetilmesi gerekir.
İzinsiz Kullanımda Üç Kat Tazminat
m.68, hak sahibinden yazılı izin almadan eseri işleyen, çoğaltan, yayan, temsil eden veya umuma ileten kişilere karşı hak sahibinin, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı fazlasını talep edebileceğini düzenir. İzinsiz çoğaltılan kopyalar henüz satışa çıkmamışsa, hak sahibi kopyaların ve çoğaltmaya yarayan araçların imhasını veya üretim maliyetini geçmeyecek bir bedel karşılığında kendisine verilmesini de isteyebilir. Bu üç kat tazminat, eser sahibi dışındaki hak sahiplerince (yayıncı, yapımcı gibi) de talep edilebilir, ancak bunun için eser sahibinin m.52’ye uygun yazılı çoğaltma izni gereklidir.
Dava ve Deliller
| Konu | Kural |
|---|---|
| Tazminat talebinin dayanağı | Sözleşme bedeli veya rayiç bedelin en çok 3 katı (m.68/1) |
| Satışa çıkmamış kopyalar için seçenek | İmha veya maliyet bedeli karşılığı teslim ya da 3 kat bedel (m.68/2) |
| CMK el koyma hükümlerinin uygulanması | Yalnızca delil elde etmek amacıyla (m.68/5) |
| Eser sahibi dışındaki hak sahibinin talebi | m.52’ye uygun yazılı çoğaltma izni şart |
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin E.2013/5656, K.2013/10642 sayılı ve 22.05.2013 tarihli kararında, eser sahibinden izin alınmaksızın bir fotoğrafın kitap kapağında kullanılmasını FSEK m.68 kapsamında değerlendirerek, izin alınsaydı ödenmesi gereken lisans (telif) bedelinin üç katı tutarında tazminata hükmedilmesini onamıştır. Bu karar, m.68’deki “üç kat” tazminat kuralının pratikte nasıl hesaplandığını gösteren somut bir uygulama örneğidir: önce izin alınsaydı ödenecek olan makul telif bedeli belirlenir, sonra bu bedel üçle çarpılır.
Kararın tam metni: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/522285700
Hukuki Destek
ALYAR LAW & CONSULTANCY, fikir ve sanat eserleri hukuku alanında müvekkillerine lisans/devir sözleşmelerinin hazırlanması, izinsiz kullanım tespitinde ihtarname ve dava süreci, üç kat tazminat talebinin hesaplanması konularında destek vermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mali hak devri ile lisans (ruhsat) arasındaki fark nedir?
Devirde (asli iktisap) hak tamamen devralana geçer ve eser sahibi o hak üzerindeki tasarruf yetkisini kaybeder; ruhsatta (lisans) eser sahibi hak sahibi olmaya devam eder, yalnızca belirli bir kullanım yetkisi tanınır (m.48).
Sözlü olarak yapılan bir lisans sözleşmesi geçerli midir?
Hayır. m.52, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve hakların ayrı ayrı gösterilmesini açıkça şart koşar.
“Tüm haklar devredilmiştir” ifadesi yeterli midir?
Riskli bir uygulamadır. m.52’nin aradığı şekil şartı, her bir mali hakkın (çoğaltma, yayma, temsil vb.) ayrı ayrı sayılmasını gerektirir; genel bir ifadeyle yetinilmesi, kapsamı belirsiz kalan haklar bakımından sözleşmenin geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Henüz tamamlanmamış bir eser için lisans sözleşmesi imzalanabilir mi?
Sözleşme imzalanabilir, ancak m.48’in son fıkrası uyarınca henüz vücuda getirilmemiş bir esere ilişkin devir/ruhsat tasarrufu batıldır; hakların gerçek devri ancak eser ortaya çıktıktan sonra hüküm ifade eder.
İzinsiz kullanılan bir eser için tazminat nasıl hesaplanır?
m.68 uyarınca, izin alınsaydı ödenmesi gereken sözleşme bedeli veya rayiç bedel esas alınır ve bu bedelin en çok üç katı talep edilebilir; Yargıtay 11. HD’nin kararı bu hesaplamanın somut uygulamasını göstermektedir.
Yayıncı veya yapımcı gibi eser sahibi dışındaki kişiler tazminat talep edebilir mi?
Evet, ancak bunun için eser sahibinin m.52’ye uygun yazılı çoğaltma izni bulunması şarttır.
Satışa çıkmamış izinsiz kopyalara ne olur?
Hak sahibi, kopyaların ve çoğaltmaya yarayan araçların imhasını veya üretim maliyetini geçmeyecek bir bedel karşılığında kendisine teslimini isteyebilir; bu, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (m.68/2).
Ceza yargılamasındaki el koyma FSEK davasında da uygulanır mı?
m.68/5 uyarınca, CMK’nın el koymaya ilişkin hükümleri yalnızca delil elde etmek amacıyla uygulanır; tazminat talebinin kendisi ayrı bir hukuk davası konusudur.
Lisans süresi belirtilmezse ne olur?
m.48, sürenin taraflarca belirlenebileceğini düzenler; sözleşmede süre belirtilmemişse, kapsamın ve sürenin yorumlanmasında genel sözleşme hukuku ilkeleri ve somut olayın koşulları esas alınır.
Resmî Kaynaklar
Hazırlayan
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu