Gaziosmanpaşa’da Sağ Kalan Eş, Mal Rejimi ve Aile Konutu Mirası

Gaziosmanpaşa, İstanbul’un Avrupa Yakası’nda yoğun yerleşimli, çok katlı apartmanların ve eski mahallelerin yer aldığı bir ilçedir. Yıllar içinde pek çok aile aynı dairede iki, üç kuşak boyunca yaşamıştır; bu yüzden ev, birikim ve aile işletmesi çoğunlukla hem eşin hem çocukların hem de ana-babanın hakkını ilgilendirir. Gaziosmanpaşa’daki miras dosyalarında en çok sorulan soru, sağ kalan eşin ne alacağı ve evin kime kalacağıdır. Sayfada bu soruya ilişkin temel mevzuat bilgisi sunulmuştur.

Önce mal rejimi, sonra miras

Evlilik sırasında başka bir mal rejimi seçilmemişse yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m.202). Eşlerden biri öldüğünde rejim sona erer (TMK m.225/1); bu nedenle önce mal rejimi tasfiye edilir, sağ kalan eşin katılma alacağı belirlenir, geri kalan mal varlığı terekeye girer ve mirasçılar arasında paylaştırılır. Katılma alacağı için zamanaşımı on yıldır (TBK m.146). Bu sıra gözetilmezse eşin hem alacağı hem de miras payı yanlış hesaplanır. Evlilikten önce edinilen mallar ve miras yoluyla kazanılanlar kişisel mal sayıldığından, hesapta ayrı tutulur.

Sağ kalan eşin miras payı ve aile konutu

Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasçı olduğunda terekenin dörtte birini, ana-baba zümresiyle birlikte olduğunda yarısını alır (TMK m.499). Eşin saklı payı da bu hâllerde yasal payının tamamıdır (TMK m.506). Ayrıca eş, sağ kaldığı sürece birlikte yaşadıkları konutta oturmaya devam etmek için, mirasçılardan evin kendisine tahsisini veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu talep evin değerine, diğer mirasçıların durumuna ve eşin ihtiyaçlarına göre mahkemece değerlendirilir. Kararlar somut olayın koşullarına bağlıdır.

Eski mahalle, yeni bina: tapu ve dönüşüm

İlçede bina dönüşümü sonrasında dairelerin kimin adına tescil edileceği, ölümün dönüşüm kararından önce mi sonra mı gerçekleştiğine göre değişebilir. Murisin ölümünden sonra dönüşüm sözleşmeleri mirasçılar tarafından birlikte imzalanır; mirasçılık belgesi alınmadan pay devri mümkün olmaz. Kat karşılığı verilen dairelerin değeri de terekeye girer. Bu nedenle ölüm tarihi, tapu kaydı ve sözleşme tarihi birlikte incelenir.

Yetki ve adliye

Gaziosmanpaşa Adliyesi’nin resmî sayfasında adres Eyüpsultan’daki 5. Levent Mahallesi olarak yer alır. Yani adliye adı ile ilçe sınırı her zaman örtüşmez. Miras davasının açılacağı yer ise adliyenin konumuna göre değil, murisin son yerleşim yerine göre belirlenir ve bu yetki kesindir (HMK m.11). Taşınmaza ilişkin tapu davaları, taşınmazın bulunduğu yerde açılır (HMK m.12).

Çocuklar arasında eşitsizlik hissi: tenkis ve denkleştirme

Bazı ailelerde ebeveynler, sağlıklarında çocuklardan birine ev, araç ya da para vermiş olabilir. Bu bağışlar saklı payı zedeliyorsa tenkis talep edilebilir (TMK m.560; süreler m.571). Altsoy arasında yapılan karşılıksız devirlerin paylaşmada hesaba katılması ise denkleştirme kurallarına tabidir. Bağış mı borç mu olduğunun belirlenmesi için havale dekontları ve yazılı belgeler önemlidir.

Gaziosmanpaşa’da tipik bir senaryo

Bir çift, otuz yıl boyunca oturdukları dairede yaşarken eş vefat etmiş olsun; geride sağ kalan eş ve iki yetişkin çocuk var. Daire, ölen eşin adına kayıtlıdır. Sağ kalan eşin katılma alacağı ve miras payı hesaplanır; daire bu hesaba dahil edilir. Eşin evde oturmaya devam edip etmeyeceği ve çocukların paylarının nasıl ödeneceği konusunda anlaşılırsa yazılı paylaşma sözleşmesi yapılır (TMK m.676). Anlaşma olmazsa miras paylaşımı davası açılır (TMK m.642).

Mirasın reddi ve eşin durumu

Terekede borç ağır basıyorsa, sağ kalan eş de çocuklar da mirası reddedebilir. Ret süresi üç aydır ve sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla kullanılır (TMK m.606, m.609). Yalnızca bir mirasçı reddederse onun payı, diğer mirasçılara geçer; bu da kalan mirasçıların borç yükünü artırabilir. Bu nedenle karar vermeden önce borçlar ve alacaklar ayrıntılı çıkarılmalıdır.

Gerekli belgeler

Evlilik cüzdanı ya da aile kayıtları, ölüm belgesi, tapu kaydı, banka ekstreleri ve varsa evlilik sözleşmesi dosyaya eklenir. Mal rejimi sözleşmesi bulunuyorsa, tasfiye ona göre yapıldığından özellikle önemlidir.

Sıkça sorulan sorular

Eşimin ölümünden sonra daire tek başıma mı bana kalır?

Hayır; daire terekenin parçasıdır. Mal rejimi tasfiyesinden sonra kalan kısım, eşin ve diğer mirasçıların yasal paylarına göre paylaşılır.

Kardeşlerim evde oturmama izin vermiyor, ne yapabilirim?

Aile konutunda oturma hakkı için hukuki başvuru yapılabilir; mahkeme ihtiyaçları ve payları gözetir.

Mirasçılık belgesinde hata varsa düzeltilir mi?

Belge, ilgili mahkemeye başvurularak düzeltilebilir; yanlış kişilere belge verilmişse iptal yolu da vardır.

Eşimin borçlarından ben de sorumlu muyum?

Mirası kabul ederseniz terekedeki borçlardan sorumlu olursunuz; ret için süre kısıtlıdır (TMK m.605-606).

Dijital hesapları ve sosyal medya hesapları mirasa girer mi?

Maddi değeri olan dijital varlıklar terekeye dahil olabilir. Ayrıntı için dijital miras hesap ve veri sayfasına bakılabilir.

İlgili rehberler: İstanbul miras avukatı rehberi, miras hukuku sözlüğü, veraset ve paylaşım davaları.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.