Hukuk Davalarında İstinaf — HMK m.341 vd. Süre ve Kapsam 2026

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.341-360, hukuk davalarında istinaf kanun yolunu düzenler. 20 Temmuz 2016’da Bölge Adliye Mahkemeleri faaliyete geçtiğinden istinaf, hukuk yargılamasında etkin başvuru yolu haline gelmiştir. Bu rehberde istinafa tabi kararlar, süre, kapsam ve karar türleri açıklanmaktadır.

İstinaf Kanun Yolu — HMK m.341

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı başvurulabilen genel kanun yoludur. Hem maddi olay (vakıa) hem hukuki yönden inceleme yapılır:

Tarafların ileri sürdüğü hususlar yeniden değerlendirilir
Yeni delil sınırlı olarak kabul edilir (m.357)
BAM, ilk derece mahkemesinin yetkisi ölçüsünde inceler

İstinafa Tabi Kararlar — m.341

İlk derece mahkemelerinin nihai kararları (kararın hüküm kısmı)
Davanın esasıyla ilgili nihai kararlar — kabul, kısmen kabul, kısmen ret, ret
Davanın reddine ilişkin usul kararları
İhtiyati tedbir ve ihtiyati haczin red kararları (m.341/2 atıf, İİK m.265)
Belirli geçici karara istinaf — yargılama dışı belirli kararlar

İstinafa Tabi Olmayan Kararlar — m.341/3

Belirli parasal sınırın altındaki davalardaki kararlar (kanunda belirlenen ve her yıl yeniden değerlemeyle artırılan tutar)
Manevi tazminat sınırlamaları (kanun gereği)
Yargılama gideri olarak hükmedilen tutar tek başına istinaf konusu olamaz (m.341/2)
Çekişmesiz yargı işlerinden bazıları

İstinaf Hakkına Sahip Olanlar — m.343

Davacı, davalı, müdahil ve diğer ilgili taraflar
Vekilleri (vekâletnamede istinaf yetkisinin yer alması)
Hükümle ilk defa hukuki yararı zedelenen üçüncü kişiler (sınırlı uygulama)
Cumhuriyet savcısı (kamu menfaati gerektirdiği davalarda)

Süre — m.345

Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta
Asliye Ticaret Mahkemesi kararlarında genelde 2 hafta
Çekişmesiz yargı işlerinde 2 hafta
Süre hak düşürücü
Tatil günleri aksine engel teşkil etmez (HMK m.92)

Başvuru Şekli — m.342

Yazılı dilekçe ile
Hükmü veren mahkemeye veya başka bir mahkemeye verilebilir; başka mahkemede verilirse yetkili mahkemeye gönderilir
UYAP üzerinden elektronik başvuru mümkün
İstinaf nedenleri açıkça gösterilmelidir
İstinaf harçları ve gider avansı yatırılır (m.344)

Dilekçe İçeriği — m.342

Tarafların ad, soyad ve TC kimlik numaraları
Kararın tarih ve sayısı
İstinaf nedenleri ve gerekçeleri
Talep sonucu (bozma, düzelme, ortadan kaldırma)
Dilekçe sahibinin imzası
Eklenen belgelerin listesi

İstinaf Sebepleri — m.355

BAM, kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle bağlıdır. İstinaf sebebi olarak ileri sürülebilecek başlıca hususlar:

İlk derece mahkemesinin yetkisizliği veya görevsizliği
Hâkimin reddi sebeplerinin varlığı
Davanın yanlış taraflara karşı açılmış olduğunun gözetilmemesi
Hak düşürücü süre ve zamanaşımı uygulamasında hata
Maddi olayın eksik veya yanlış tespiti
Delil değerlendirme hatası
Hukuk uygulamasında hata
Yargılama usulü kurallarına aykırılık
Gerekçe yokluğu veya yetersizliği
Kararın hüküm fıkrasının açık ve anlaşılır olmaması

Yeni Delil Yasağı — m.357

Kural olarak ilk derece mahkemesinde sunulmamış olan deliller istinaf incelemesinde kabul edilmez
İstisnalar:
- Tarafların kusuru olmadan ileri sürülememiş yeni vakıa ve delil
- Yargılamayı önemli ölçüde etkileyen yeni belge
- İlk derece mahkemesince kabul edilmemiş ancak istinafta kabul edilen deliller
İddia ve savunmanın genişletilme/değiştirilme yasağı (m.141) istinafta da geçerlidir

BAM İncelemesi

Ön İnceleme — m.352

Başvurunun süresi içinde, gerekli harçların yatırılmasıyla yapılıp yapılmadığı
İstinafa konu olabilecek bir karar olup olmadığı
Eksiklikler tamamlatılır; tamamlanmazsa reddedilir

Esas İnceleme — m.352, m.353

BAM iki şekilde karar verebilir:

(a) Duruşma Açmadan Karar

Hukuka aykırılık tespit edilebiliyor ve başka inceleme gerekmiyorsa
Düzeltme veya esastan red
Çekişmesiz yargı işleri ve teknik konularda yaygın

(b) Duruşma Açarak Karar — m.353

Tarafların talebi üzerine veya BAM kararıyla
Tarafların yeniden dinlenmesi, tanık ve bilirkişi açıklamaları
Daha kapsamlı yargılama

İstinaf Karar Türleri — m.353-358

İstinaf başvurusunun reddi (esastan): İlk derece kararı hukuka uygun
Düzelterek esastan ret: Hukuka aykırılık var ancak basit düzeltme yeterli
Kararın ortadan kaldırılması ve yeniden hüküm: BAM yeni hükmü kurar
Kararın kaldırılarak ilk derece mahkemesine gönderme: Yargılama eksikliği nedeniyle yeniden inceleme
Davanın görevsizlik nedeniyle reddi: Yetkili veya görevli mahkemeye gönderme

Aleyhe Bozmama (Reformatio in Pejus) — m.357

İstinafa başvuran lehine başvurmuş ise, BAM, başvuran aleyhine karar veremez (sırf başvurusu sebebiyle aleyhe değişme yasak). Karşı taraf da istinafa başvurmuşsa aleyhe değişme mümkün olur.

Temyiz Yolu — m.361

BAM kararına karşı belirli sınırlamalar dahilinde temyiz yolu açıktır:

Temyize Tabi Kararlar

BAM hukuk dairelerinin esastan verdiği belirli kararlar
Kanunda öngörülen ve her yıl yeniden değerlemeyle artırılan tutar üstündeki davalardaki kararlar
Asliye Ticaret Mahkemelerinin görev alanına giren davalar (genel olarak temyiz yolu açıktır)
Aile, miras, tüketici davalarında bazı sınırlamalar

Temyiz Süresi — m.361

BAM kararının tebliğinden itibaren 2 hafta
Yargıtay’a temyiz için

İhtiyati Tedbir ve İcra

İstinaf, kural olarak hükmün icrasını durdurmaz (m.367)
Tehiri icra: tarafın talebi üzerine, teminat karşılığında BAM tarafından
Manevi tazminat ve nafaka kararları kural olarak doğrudan icra edilebilir
Kira tahliye davaları gibi belirli davalarda istinaf icraya engel değil

Kesin Karar

BAM kararı:

Temyize tabi değilse — verilmesi ile kesinleşir
Temyiz yoluna başvurulmaz veya temyiz reddedilirse — kesinleşir
Yargıtay onaması ile kesinleşir
Kesin karar maddi anlamda kesin hüküm oluşturur (HMK m.303)

Yargılama Yenilemesi — m.375-381

Kesinleşmiş karara karşı sınırlı sebeplerle yargılama yenilenmesi mümkündür:

Sahte belge dayanağı
Yalan tanıklık
Yeni belge bulunması
Hâkim suçu
AYM ihlal kararı
AİHM ihlal kararı

İlgili Mevzuat

6100 sayılı HMK m.341-360, m.361-373, m.375-381
5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile BAM Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun
2004 sayılı İİK m.265 (ihtiyati hacze itiraz)
Anayasa m.36 (adil yargılanma)
AİHS m.6 ve 7. Protokol m.2 (cezada iki dereceli yargılama)