Hukuki Danışma ve Adli Yardım: Başvuru Yolları

Bir uyuşmazlıkla karşılaşan kişi çoğu zaman önce üç şeyi sorar: nereye başvuracağını, bir avukatla nasıl görüşeceğini ve avukat giderlerini karşılayamıyorsa hangi hukuki imkândan yararlanabileceğini. Doğru yol, olayın türüne, elinizdeki belgelere, işleyen sürelere ve mali durumunuza göre değişir. Bu sayfa belirli bir dosya için görüş değil, genel bir yol haritasıdır. Kanun maddeleri resmî metinden okunarak aktarılmıştır.

Hukuki danışmadan önce hazırlanacaklar

Olayı tarih sırasıyla bir sayfada özetleyin ve tarafların kim olduğunu, hangi sonucu istediğinizi açıkça yazın. Sözleşme, tebligat, karar, ödeme dekontu ve yazışma gibi belgeleri ayırın. Size bildirilen son tarihi, varsa tebliğ zarfıyla birlikte not edin; çünkü birçok yolda hak kaybı doğrudan süreden kaynaklanır. Henüz belge yoksa bunun nedenini ve belgelerin kimde olduğunu yazın. Kişisel verilerinizi herkese açık yorumlara, sosyal medya mesajlarına veya tanımadığınız kişilere göndermeyin. Büroyla iletişim için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.

Başvuru yolunu uyuşmazlığın türü belirler

Özel hukuk uyuşmazlıklarında görüşme, ihtarname, arabuluculuk, icra takibi veya dava gündeme gelebilir; her yol her dosyada geçerli değildir. Örneğin 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 uyarınca kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarını bu kuralın dışında tutar. Arabuluculuk başvurusundan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.3/17).

Tüketici işlemlerinde değere göre görevli merci değişir. 23.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğe göre 2026 yılı başvurularında değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda il ve ilçe tüketici hakem heyetleri görevlidir. Bu sınır her yıl yeniden belirlendiğinden başvuru günündeki tutarı kontrol edin.

Kamu kurumunun işlemi söz konusuysa 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1 uyarınca, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (m.7/2). Başvurulacak idari yolun ve sürenin işlemin türüne göre ayrıca belirlenmesi gerekir.

Suç şüphesi varsa olay ve mevcut deliller Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa bildirilebilir. Bu durumda hukuki sürelerin yanında delillerin kaybolmaması da önem taşır; yazışmaları, hesap hareketlerini ve ekran görüntülerini değiştirmeden saklayın.

Adli yardım nedir

1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.176’ya göre adli yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanmasıdır. Uygulamada birbirine karıştırılan iki ayrı mekanizma vardır. Birincisi baronun adli yardım bürosu üzerinden avukat görevlendirilmesi, ikincisi mahkemeden istenen ve yargılama giderlerine ilişkin muafiyetler sağlayan adli yardım kararıdır. Birinden yararlanmak diğerinin kendiliğinden kabul edildiği anlamına gelmez.

Baro adli yardım bürosu

Avukatlık Kanunu m.177’ye göre adli yardım hizmeti, baro merkezlerinde baro yönetim kurullarınca avukatlar arasından oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür. Birden fazla baronun bulunduğu illerde her baro kendi bürosunu kurar; yargı mercilerinin talebi üzerine yapılacak görevlendirmeler Türkiye Barolar Birliği’nin elektronik sistemi üzerinden yapılır. Madde 178’e göre istem adli yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır ve istek sahibi, isteminde haklı olduğunu delillerle göstermek zorundadır. İstem reddedilirse ilgili yazı veya sözle baro başkanına başvurabilir; baro başkanının kararı kesindir.

İstem kabul edilirse büro bir veya birkaç avukat görevlendirir ve görevlendirilen avukat, görev yazısının kendisine ulaşmasıyla hizmeti yerine getirme yükümlülüğü altına girer. Madde 179’a göre bu yükümlülük, ilgilinin gerekli belge ve bilgileri istenmesine rağmen vermemesi veya vekâletname vermekten kaçınmasıyla sona erer. Bu nedenle görevlendirme sonrasında belgeleri eksiksiz teslim etmek ve vekâletname vermek sürecin devamı için gereklidir. Büronun kuruluşu ve işleyişi, m.181 gereği Türkiye Barolar Birliği’nce çıkarılan yönetmelikte düzenlenir.

Mahkemeden adli yardım talebi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334/1’e göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksun olanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir. Yabancılar bakımından ayrıca karşılıklılık şartı aranır (m.334/3). Madde 335’e göre adli yardım kararı, yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminat göstermekten muafiyet, giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini imkânlarını sağlar. Mahkeme bunlardan yalnız bir kısmına da karar verebilir.

Talep, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir; icra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden, kanun yollarında bölge adliye mahkemesinden veya Yargıtay’dan istenir (m.336). Talepte bulunan kişi iddiasının özetini, dayanacağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durum belgelerini sunmak zorundadır. Talebe ilişkin evrak harç ve vergiden muaftır. Madde 337’ye göre mahkeme talebi duruşma yapmadan karara bağlayabilir; talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır. Ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye dilekçe vererek itiraz edilebilir; ödeme gücünde sonradan ciddi bir azalma olursa yeniden talepte bulunmak mümkündür. Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz. Madde 340’a göre mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.

İdari yargıda da aynı çerçeve geçerlidir: 2577 sayılı Kanun m.31/1, kendi hükümlerinde düzenleme bulunmayan hususlarda, adli yardım hâllerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

Ceza yargılamasında müdafi ve vekil

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.150/1’e göre şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir; müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde bir müdafi görevlendirilir. Madde 150/2’ye göre müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Madde 150/3 bu zorunlu müdafiliği, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan yapılan soruşturma ve kovuşturmaya da yayar.

Mağdur veya şikâyetçi bakımından m.234/1-a-3 ve b-5, vekili bulunmaması hâlinde belirli suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme hakkı tanır: cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçları ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar. On sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da kendini ifade edemeyecek derecede malul mağdura vekili yoksa istemi aranmaksızın vekil görevlendirilir (m.234/2). Bu hükümler her ceza dosyasında her arayana avukat atanacağı anlamına gelmez; kanunda sayılan koşullar o dosyada ayrı ayrı değerlendirilir.

Adli yardım için nereye başvurulur

  1. Avukat görevlendirmesi: Bulunduğunuz ildeki barodan adli yardım bürosunun başvuru usulünü öğrenin. Mali durumunuzu ve uyuşmazlığa ilişkin temel belgelerinizi hazırlayın; isteminizde haklı olduğunuzu delillerle göstermeniz gerekir.
  2. Yargılama giderleri: Hukuk veya idari dava bakımından talebinizi, davayı görecek mahkemeye mali durum belgeleriyle birlikte sunun.
  3. Ceza dosyası: Müdafi veya vekil talebinizi soruşturmayı yürüten savcılığa ya da davaya bakan mahkemeye açıkça bildirin.

Güncel kanun metinlerini resmî kaynaktan kontrol etmek için Avukatlık Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu sayfaları incelenebilir. Tüketici hakem heyeti parasal sınırı için 23.12.2025 tarihli Resmî Gazete kontrol edilmelidir.

Danışma görüşmesinde sorulacak yararlı konular

  • Hak kaybına yol açabilecek ilk süre hangisi, ne zaman başlıyor?
  • Hangi belgeler eksik ve nereden istenebilir?
  • Önce arabuluculuk, idari başvuru veya ihtar gerekiyor mu?
  • Yargılama giderleri ve olası riskler nelerdir?
  • İstenen sonuç hukuken hangi işlemle talep edilebilir?

Bu sorular kesin sonuç vaadi almak için değil, kararınızı somut bilgilere dayanarak vermek içindir. Ücret ve hizmetin kapsamı, hizmet başlamadan önce yazılı olarak netleştirilmelidir; Avukatlık Kanunu m.164 uyarınca ücret sözleşmeyle belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telefonla veya çevrim içi görüşmeyle kesin hukuki değerlendirme yapılabilir mi?

Ön görüşmeyle konunun genel çerçevesi ve olası yollar belirlenebilir. Belge ve süre incelemesi gerektiren bir dosyada kısa bir görüşme tek başına kesin hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Adli yardım talebim reddedilirse ne yapabilirim?

Baro adli yardım bürosunun reddinde baro başkanına yazı veya sözle başvurulabilir ve baro başkanının kararı kesindir (Avukatlık Kanunu m.178). Mahkemenin ret kararına karşı ise tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir (HMK m.337/2).

Baro adli yardımı ile mahkeme adli yardımı aynı şey midir?

Hayır. Biri baro bürosu tarafından avukat görevlendirilmesine, diğeri mahkemece verilen ve yargılama giderlerine ilişkin muafiyet sağlayan karara dayanır. Mahkeme kararı sürecinde de avukat temini istenebilir, ancak her iki başvurunun koşulları ve başvuru mercii farklıdır.

Avukat tutmadan başvuru yapabilir miyim?

Bazı işlemlerde kişi kendi adına başvurabilir. Ancak süre, görevli merci ve dilekçe içeriği hak kaybı doğurabileceğinden, somut işlemi başvurudan önce bir avukata kontrol ettirmek yerinde olur.

Ceza dosyasında her zaman avukat görevlendirilir mi?

Hayır. Şüpheli veya sanığın müdafi seçemeyecek durumda olduğunu beyan ederek istemesi veya zorunlu müdafilik hâllerinden birinin bulunması gerekir (CMK m.150). Mağdurlar bakımından da CMK m.234’teki sayılı suçlar ve koşullar aranır.

Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim

Son güncelleme: 25.10.2026

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayda süreler ve başvuru koşulları güncel mevzuatla belirlenmelidir.

0534 636 19 19 WhatsApp @alyarhukuk alyarlaw@gmail.com