Bu sayfa, hangi hukuk dalında olursa olsun her dosyada sorulan genel soruları tek yerde toplar: süreç ne kadar sürer, avukat zorunlu mu, ücret nasıl belirlenir, yabancılar dava açabilir mi, Türk kararı yurt dışında geçer mi. Konuya özgü sorular ilgili rehber sayfalarındadır.
30 saniyede özet
- İlk derece yargılaması çoğu dosyada bir ilâ iki yıl; istinaf ve temyizle üç yılı aşabilir (Anayasa m.141).
- Hukuk davasında avukat zorunlu değil; anonim şirketler ve büyük yapı kooperatifleri için sözleşmeli avukat zorunlu (Avukatlık K. m.35/3); ceza davasında zorunlu müdafi hâlleri CMK m.150.
- Ücret serbest; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altına inilemez, nispi ücret yüzde 25’i aşamaz (Avukatlık K. m.164).
- Yabancılar dava açabilir; MÖHUK m.48 teminatı ve karşılıklılık muafiyeti.
- Türk kararı yurt dışında ancak o ülkenin tanıma ve tenfiz usulüyle uygulanır.
- Büromuzda ilk ön değerlendirme ücretsizdir; dosya kabulü ve dava takibi ücretlidir.
Türkiye’de hukuki süreç ne kadar sürer?
Süre; uyuşmazlığın türüne, delil durumuna, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. İlk derece yargılaması çoğu dosyada bir ilâ iki yıl sürer; istinaf ve temyiz aşamalarıyla birlikte toplam süre üç yılı aşabilir. Dava şartı arabuluculuk ve zorunlu idari başvuru gibi ön aşamalar bu süreye eklenir. Anayasa m.141 uyarınca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir; makul süreyi aşan yargılamalar için Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolu açıktır.
Yabancı uyruklu kişiler Türk mahkemelerinde dava açabilir mi?
Evet. Yabancı gerçek ve tüzel kişiler Türk mahkemelerinde dava açabilir, açılmış davaya katılabilir ve icra takibi başlatabilir. Ancak 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.48 uyarınca, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatın gösterilmesi gerekir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre karşılıklılık esasının bulunduğu hâllerde mahkeme teminattan muafiyet verir. Türkiye’de bulunmayan yabancı, Türk konsolosluğunda düzenlenecek vekâletname ile davasını avukat aracılığıyla yürütebilir.
Türkiye’de avukat tutmak zorunlu mudur?
Kural olarak hayır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.35/3 uyarınca dava açma yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir. İki önemli istisna vardır. Aynı fıkraya göre belirli büyüklükteki anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır. Ceza yargılamasında ise CMK m.150 uyarınca şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz ise; veya suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiriyorsa, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
Hukuki danışmanlık ücreti nasıl belirlenir?
Avukatlık ücreti serbestçe kararlaştırılır; ancak 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.164 iki sınır getirir. Ücret, Türkiye Barolar Birliği’nce hazırlanıp Resmî Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında kararlaştırılamaz; dava veya hükmolunacak şeyin değeri üzerinden belirlenen nispi ücret ise yüzde yirmi beşi aşamaz. Yazılı ücret sözleşmesi bulunmayan hâllerde, kazanılan bölüm için ilamın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir ücrete hükmedilir. Somut ücret; işin niteliğine, dosyanın kapsamına ve harcanacak emeğe göre ilk görüşmede belirlenir.
Türk mahkemesi kararları yurt dışında uygulanabilir mi?
Doğrudan değil. Bir Türk mahkemesi kararının yabancı ülkede icra edilebilmesi için, o ülkenin tanıma ve tenfiz kurallarına göre yerel mahkemeden karar alınması gerekir. Koşullar, Türkiye ile ilgili devlet arasındaki iki taraflı adli yardımlaşma anlaşmalarına ve taraf olunan çok taraflı sözleşmelere göre değişir. Türk hukukundaki aynası 5718 sayılı Kanun m.50 ve devamıdır: yabancı mahkeme kararları da ancak Türk mahkemesinin vereceği tenfiz kararıyla icra edilebilir. Bu nedenle yurt dışında sonuç doğurması istenen kararlarda, ilgili ülkede yerel bir meslektaşla eş zamanlı çalışılması gerekir.
Ön Değerlendirme nedir, neyi kapsar?
Dosyanızı kısaca anlattığınızda, hangi hukuk dalına girdiğini, izlenebilecek yolları ve ilk adımda hangi belgelerin gerektiğini ücretsiz olarak değerlendiririz. Bu aşama görüş niteliğinde değildir; dosya kabulü, dilekçe hazırlığı ve dava takibi ücretlidir ve ücret ilk görüşmede yazılı olarak belirlenir.
Avukatla ilk görüşmeye ne getirmeliyim?
Kimlik, varsa tebligat ve dava evrakı, sözleşmeler, yazışmalar (mesaj ve e-posta dâhil), ödeme dekontları ve olayın kısa bir kronolojisi. Kripto ve bilişim dosyalarında işlem karmaları, cüzdan adresleri ve ekran görüntüleri ilk görüşmede en çok işe yarayan belgelerdir.
Dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
İşçi-işveren alacakları, ticari alacaklar, tüketici uyuşmazlıklarının büyük kısmı ve kira ile ortaklığın giderilmesi davalarında arabuluculuk dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Ceza davalarında arabuluculuk yoktur, uzlaştırma ayrı bir kurumdur.
Yurt dışında yaşıyorum, Türkiye’de dava açabilir miyim?
Evet. Bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenecek vekâletname ile dava ve icra işleriniz Türkiye’ye gelmeden yürütülür. Yabancı makamlarca düzenlenen belgeler apostil ve yeminli tercüme ile kullanılır.
Hazırlayan
Av. Bilal ALYAR, İstanbul Barosu Sicil No 54965. Kartal, İstanbul. Ön Değerlendirme için WhatsApp veya telefonla ulaşabilirsiniz.