Kanun Yararına Bozma: CMK m.309-310 Olağanüstü Kanun Yolu Rehberi 2026

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309-310, kesinleşmiş kararlarda hukuka aykırılığın giderilmesi için Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başvurulabilen kanun yararına bozma (eski adıyla yazılı emir) yolunu düzenler. Olağanüstü bir kanun yoludur; süresizdir ve hükmün şeklen kesinleşmiş olmasına rağmen başvurulabilir.

Kanun Yararına Bozmanın Niteliği

Kanun yararına bozma, somut olayda taraflara yarar sağlamak amacıyla değil, hukukta yeknesaklık ve kesinleşmiş kararlardaki hukuka aykırılıkların düzeltilmesi amacıyla öngörülmüştür. Yargı kararlarının hukuka uygunluğunun denetimi yoluyla, hatalı içtihatların geleceğe yönelik düzeltilmesi sağlanır.

Başvuru Yetkisi (CMK m.309/1)

Yetkili merciler şunlardır:

Adalet Bakanlığı: Resen veya başvuru üzerine, hâkim veya mahkemece verilip istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşmiş kararlarda hukuka aykırılık olduğunu öğrenmesi halinde, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bozma istemi gönderir
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı: Adalet Bakanlığının istemi üzerine veya kendiliğinden, kanun yararına bozma istemini Yargıtay’ın ilgili dairesine gönderir

Şartları

Kanun yararına bozma için aşağıdaki şartların bir arada bulunması aranır:

Karar, hâkim veya mahkeme tarafından verilmiş olmalı
Karar istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşmiş olmalı (örneğin tarafların bu yollara başvurmaması nedeniyle)
Kararda hukuka aykırılık bulunmalı (maddi veya usul hukukuna aykırılık)
Aykırılık, dava sonucuna etkili olmalı veya hukuk düzeninin korunması bakımından önem taşımalı

Yargıtay’ın Vereceği Kararlar (CMK m.309/4)

Yargıtay’ın ilgili ceza dairesi, ileri sürülen nedenleri yerinde görürse:

(a) Davanın esasını çözen mahkumiyet hükmü ise: Aleyhe sonuç doğurmamak ve yeniden yargılama yapılmamak şartıyla bozulur ve bozma kararı yerine geçen yeni bir karar verilir
(b) Davanın esasını çözmeyen mahkeme kararları ise: Karar bozulur ve dosya yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir
(c) Sanık veya hükümlü lehine olmak üzere değişiklik yapılması gerekiyorsa: Bozma kararı verilir; yargılamayı yapan mahkeme, sanık aleyhine sonuç doğurmamak şartıyla yeni karar verir

Lehe Bozmanın Sonucu

Kanun yararına bozma sonucunda hükümlü lehine ortaya çıkacak değişiklik (örneğin daha az ceza veya beraat), hükümlü hakkında uygulanır. Yargıtay’ın tespit ettiği lehe sonuç, eğer dosya yeniden yargılama gerektiriyorsa ilgili mahkeme tarafından sanık aleyhine sonuç doğurmamak kaydıyla yeni karar ile uygulanır.

Aleyhe Bozmanın Sınırı

Kanun yararına bozma yolu, hükümlü aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz. Yani Yargıtay, hukuka aykırılığı tespit edip bozma yapsa dahi sanık veya hükümlünün durumunu ağırlaştıracak bir uygulama yapılamaz. Bu kural, kanun yararına bozma yolunun temel güvencesidir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının İtirazı (CMK m.308)

CMK m.308 ayrı bir olağanüstü yol olarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Yargıtay daire kararlarına karşı itirazını düzenler. Bu yol, dairelerin kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Başsavcı tarafından Ceza Genel Kurulu’na yapılan itirazdır; kanun yararına bozma yolundan farklıdır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Re’sen Başvurusu

CMK m.310 uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Adalet Bakanlığının istemi olmaksızın da kanun yararına bozma yoluna başvurabilir. Bu yetki, Cumhuriyet Başsavcılığının hukukun eşit ve yeknesak uygulanmasını sağlama görevinin gereğidir.

Süre

Kanun yararına bozma yolu süreye bağlı değildir. Hatalı kararın kesinleşmesinden ne kadar zaman geçtiğine bakılmaksızın, hata tespit edildiğinde başvuru yapılabilir. Bu özellik, kanun yararına bozmayı diğer kanun yollarından ayırt eden temel niteliktir.

Yargılamanın Yenilenmesi ile Karşılaştırma

İki kurum farklıdır: Yargılamanın yenilenmesi (CMK m.311) maddi vakıada hata bulunması halinde yeniden yargılama yapılması; kanun yararına bozma ise hukuki nitelendirmede veya hukuk uygulamasında hata bulunması halinde Yargıtay tarafından bozma yapılmasıdır. Yenileme tarafların başvurusu üzerine, kanun yararına bozma ise Bakanlık veya Başsavcılık aracılığı ile başlar.

Hukuk Yargılamasında Karşılığı (HMK m.363)

Hukuk yargılamasında kanun yararına bozma 6100 sayılı HMK m.363’te düzenlenmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı veya Adalet Bakanlığı, kesinleşmiş hukuk kararlarındaki hukuka aykırılıkların giderilmesi için bozma istemi gönderebilir. Bu yol da süresizdir ve sadece hukukun yeknesak uygulanmasını sağlamaya yöneliktir.

İlgili Mevzuat

5271 sayılı CMK m.309 (Adalet Bakanlığı’nın bozma istemi)
5271 sayılı CMK m.310 (Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın re’sen bozma istemi)
5271 sayılı CMK m.308 (Başsavcı itirazı)
5271 sayılı CMK m.311-323 (yargılamanın yenilenmesi)
6100 sayılı HMK m.363 (hukuk yargılamasında kanun yararına bozma)