Kurumsal Yönetim, İç Denetim ve Uyumluluk

Kurumsal yönetim, halka açık şirketler için gönüllü bir “iyi uygulama” değil, SPK’nın idari para cezasıyla denetlediği bir yükümlülükler bütünüdür. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) yönetim kurulu ve denetim çerçevesini kurar; halka açık ortaklıklar için SPK’nın Kurumsal Yönetim Tebliği bu çerçeveyi somut, ihlali cezalandırılabilir yükümlülüklere dönüştürür — nitekim aşağıdaki Danıştay kararı tam bunu gösteriyor.

Yasal Çerçeve ve Hukuki Dayanak

TTK madde 378/1, “pay senetleri borsada işlem gören şirketlerde, yönetim kurulu, şirketin varlığını, gelişmesini ve devamını tehlikeye düşüren sebeplerin erken teşhisi, bunun için gerekli önlemler ile çarelerin uygulanması ve riskin yönetilmesi amacıyla, uzman bir komite kurmak, sistemi çalıştırmak ve geliştirmekle yükümlüdür” der; diğer (halka kapalı) şirketlerde bu komite ancak “denetçinin gerekli görüp bunu yönetim kuruluna yazılı olarak bildirmesi hâlinde derhâl kurulur”. Madde 378/2, komitenin yönetim kuruluna iki ayda bir rapor vereceğini ve bu raporun denetçiye de gönderileceğini öngörür. Madde 366, yönetim kurulunun “iç denetim amacıyla” komiteler/komisyonlar kurabileceğini düzenler — bu, riskin erken saptanması komitesinden ayrı, daha genel bir yetkidir. Madde 398 ise finansal tabloların denetiminin kapsamını, “envanterin, muhasebenin ve Türkiye Denetim Standartlarının öngördüğü ölçüde iç denetimin” incelenmesini de içerecek şekilde tanımlar. Halka açık ortaklıklar için SPK’nın Kurumsal Yönetim Tebliği, bu TTK çerçevesinin üzerine yatırımcı ilişkileri bölümü, bağımsız üye, denetim komitesi gibi somut organ ve yönetici atama yükümlülükleri ekler.

Temel Kavramlar: Kurumsal Yönetim, İç Denetim, Uyumluluk Farkı

Üç kavram iç içe geçse de farklı işlevlere sahip. Kurumsal yönetim: şirketin yönetim kurulu, genel kurul, pay sahipleri ve menfaat sahipleri arasındaki yetki/denetim dengesini kuran genel çerçeve (TTK + SPK Tebliği). İç denetim: şirket içi süreçlerin, mali tabloların ve risklerin sistematik olarak gözden geçirilmesi (TTK m.378, m.398). Uyumluluk (compliance): şirketin belirli bir mevzuata (KVKK, MASAK, rekabet hukuku, SPK düzenlemeleri) uyumunu sağlayan operasyonel fonksiyon — TTK’da “uyumluluk” adıyla ayrı bir madde yoktur, bu fonksiyon genelde iç denetim ve riskin erken saptanması komitesinin görev alanına dahil edilerek kurulur.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

En sık görülen sorun, halka açık şirketlerin riskin erken saptanması komitesini kurmasına rağmen, TTK m.378/2’deki “iki ayda bir rapor” yükümlülüğünü fiilen yerine getirmemesi — komite kağıt üzerinde var ama işlevsiz. İkinci sorun, tam da aşağıdaki Danıştay kararının konusu: Kurumsal Yönetim Tebliği’nde öngörülen yatırımcı ilişkileri bölümü yöneticisinin süresinde atanmaması; bu, küçük bir idari eksiklik gibi görünse de doğrudan idari para cezasına yol açıyor. Üçüncü sorun, halka kapalı şirketlerde denetçinin riskin erken saptanması komitesi kurulmasını yazılı olarak istediği durumlarda, şirketlerin bu talebi “tavsiye” sanıp yerine getirmemesi — oysa madde 378/1 bu durumda komitenin “derhâl” kurulmasını emrediyor.

Risk Yönetimi ve Önleyici Yaklaşım

Halka açık şirketlere önerimiz: Kurumsal Yönetim Tebliği’ndeki tüm organ/yönetici atama sürelerini bir takvime bağlamak ve bu takvimi hukuk/uyum ekibiyle düzenli izlemek — aşağıdaki Danıştay kararı, “süresinde atama yapmama”nın tek başına cezayı haklı kıldığını gösteriyor. Halka kapalı şirketlere önerimiz: denetçiden gelecek yazılı bir riskin erken saptanması komitesi talebini ciddiye almak ve gecikmeden komiteyi kurmak. Büyüyen şirketlere önerimiz: iç denetim fonksiyonunu şirket belirli bir büyüklüğe ulaşmadan, sorun çıkmadan önce kurumsallaştırmak — riskin erken saptanması komitesinin adı da bunu söylüyor: erken.

Yargısal Süreç ve Çözüm Yolları

Uyuşmazlık çıktığında; müzakere, arabuluculuk, tahkim ya da yargı yolu gibi farklı çözüm yöntemleri tercih edilebilir. Davanın niteliğine göre dava şartları, harç ve gider avansı, dilekçe tekniği ve delil sunumu büyük önem taşır. Karar aşaması sonrası istinaf ve temyiz aşamalarında da süreler titizlikle takip edilmelidir. Örneğin Danıştay 13. Daire E.2016/475 K.2022/4603 sayılı ve 06.12.2022 tarihli kararında, halka açık ortaklıkların Kurumsal Yönetim Tebliği’nde öngörülen lisanslı yatırımcı ilişkileri bölümü yöneticisini süresi içinde görevlendirmemesi hâlinde Sermaye Piyasası Kurulu’nca uygulanan idari para cezasını ve bu yükümlülüğü düzenleyen tebliğ hükmünü hukuka uygun bulmuştur.

https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/942348700

Hukuki Destek

ALYAR LAW & CONSULTANCY, kurumsal yönetim uyum programlarının kurulması, riskin erken saptanması komitesi süreçlerinin TTK’ya uygun işletilmesi ve SPK idari para cezalarına karşı idari yargıda dava takibi konularında destek sunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Riskin erken saptanması komitesi hangi şirketlerde zorunlu?

TTK madde 378/1 uyarınca pay senetleri borsada işlem gören şirketlerde zorunludur; diğer şirketlerde ancak denetçinin yazılı talebi üzerine derhal kurulur.

Komite kurmazsak ne olur?

Halka açık bir şirket için bu TTK’ya aykırılık teşkil eder ve SPK denetiminde yaptırıma konu olabilir; ayrıca yönetim kurulu üyelerinin özen borcu tartışmasını da gündeme getirebilir.

Yatırımcı ilişkileri bölümü yöneticisini geç atarsak gerçekten ceza gelir mi?

Evet, Danıştay 13. Daire’nin E.2016/475 K.2022/4603 sayılı kararı bu tür bir SPK idari para cezasını hukuka uygun bulmuştur.

İç denetim ile bağımsız denetim aynı şey mi?

Hayır. İç denetim şirketin kendi organı/süreciyken (TTK m.378, m.366), bağımsız denetim TTK m.397 vd. uyarınca dışarıdan bir denetim kuruluşunca yapılan finansal tablo denetimidir.

Komite iki ayda bir rapor vermezse ne olur?

TTK m.378/2’deki bu yükümlülüğün ihlali, komitenin fiilen işlevsiz kaldığı anlamına gelir ve şirketin iç denetim uyumunda ciddi bir zafiyet olarak değerlendirilir.

Halka kapalı bir şirkete denetçi komite kurulmasını yazıyla istedi, görmezden gelebilir miyiz?

Hayır. TTK m.378/1 bu durumda komitenin “derhâl” kurulmasını ve ilk raporun bir ay içinde verilmesini açıkça emreder.

SPK idari para cezasına itiraz edilebilir mi?

Evet, idari para cezası kararına karşı yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; süre ve usul kararın tebliğ şekline göre değerlendirilmelidir.

Kurumsal yönetim uyumu küçük şirketler için de gerekli mi?

Yasal zorunluluk büyüklük ve halka açıklık durumuna göre değişir, ama erken kurumsallaşma büyüme sürecinde hem yatırımcı güveni hem risk yönetimi açısından fayda sağlar.

Bu alanda dava süreci ne kadar sürer?

İdari yargı süreçleri dosyanın karmaşıklığına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir; somut dosya incelenmeden kesin bir süre verilemez.

Uyum programı kurarken ilk adım ne olmalı?

Şirketin halka açıklık durumuna göre TTK ve varsa SPK Kurumsal Yönetim Tebliği yükümlülüklerinin bir kontrol listesine dökülmesi ve mevcut durumun bu listeyle karşılaştırılması ilk adımdır.

Sonuç

Kurumsal yönetim ve iç denetim, halka açık şirketler için soyut bir “iyi yönetişim” söylemi değil, TTK ve SPK Tebliği’nde somut süre ve organ yükümlülükleriyle kodlanmış bir alan. Danıştay’ın yaklaşımı, bu yükümlülüklerin “küçük eksiklik” sayılmayacağını, süresinde yerine getirilmemesinin doğrudan idari para cezasına yol açabileceğini gösteriyor.