Marka Taklit ve Tecavüz Davaları
Marka Taklit ve Tecavüz Davaları, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 29. ve 30. maddelerinde düzenlenir. Marka hakkına tecavüz, hem hukuk davası (tespit, men, tazminat) hem de şikayete bağlı bir suç olarak ceza davası konusu olabilir. Bu rehberde tecavüz sayılan fiiller, cezai yaptırımlar ve kullanmama def’i ele alınmaktadır.
- Düzenleme: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (RG 10.01.2017/29944) m.29 (Tecavüz sayılan fiiller), m.30 (Cezai hükümler).
- Kimi bağlıyor: markayı izinsiz kullanan, taklit eden veya taklit ürünü ticarete konu eden herkes.
- Somut kural: iktibas veya iltibas (karıştırılma) suretiyle marka hakkına tecavüz ederek mal üreten, satan, ithal/ihraç eden veya ticari amaçla bulunduran kişi 1-3 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (m.30/1).
- Şikayet şartı: m.30’daki suçların soruşturma ve kovuşturması şikayete bağlıdır; markanın Türkiye’de tescilli olması cezai sorumluluk için zorunlu şarttır (m.30/5-6).
- Savunma imkânı: tecavüz davasında davalı, davacının markasını son 5 yıl ciddi biçimde kullanmadığını def’i olarak ileri sürebilir (m.29/2, m.19/2 atfıyla).
Son güncelleme: Eylül 2026 — 6769 sayılı Kanun m.29 ve m.30 madde metinleri işlendi.
İçindekiler
- Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
- Cezai Hükümler ve Şikayet Şartı
- Kullanmama Def’i
- Hukuk Davası: Tespit, Men, Tazminat
- Süreler ve Başvuru Yolu
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Kararı
- Sıkça Sorulan Sorular
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7 (Marka hakkının kapsamı), m.19/2 (Kullanmama def’i), m.29 (Tecavüz sayılan fiiller), m.30 (Cezai hükümler)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — haksız fiil ve tazminat hükümleri (tamamlayıcı)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — ihtiyati tedbir ve delil tespiti hükümleri
Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
m.29/1’e göre şu fiiller marka hakkına tecavüz sayılır: (a) marka sahibinin izni olmadan markayı m.7’de belirtilen biçimlerde kullanmak; (b) markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak taklit etmek; (c) taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, ithal/ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak veya bu ürüne dair sözleşme için öneride bulunmak; (ç) lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya üçüncü kişilere devretmek. Bu geniş tanım, yalnızca doğrudan taklit üreticiyi değil, tedarik zincirindeki dağıtıcı ve satıcıyı da kapsam içine alır — “bilmesi gerektiği halde” ifadesi, iyi niyet iddiasının her zaman kabul görmeyeceğini gösterir.
Cezai Hükümler ve Şikayet Şartı
| Fiil (m.30) | Yaptırım |
|---|---|
| İktibas/iltibas suretiyle üretim, satış, ithal/ihraç, ticari bulundurma (m.30/1) | 1-3 yıl hapis + 20.000 güne kadar adli para cezası |
| Marka koruma işaretini izinsiz kaldırma (m.30/2) | 1-3 yıl hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası |
| Yetkisiz devir, lisans veya rehin verme (m.30/3) | 2-4 yıl hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası |
| Suçun tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmesi (m.30/4) | Ayrıca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri |
Cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır (m.30/5); tescilsiz bir işaret için ceza davası açılamaz, yalnız haksız rekabet hükümleri gündeme gelebilir. Bu suçların soruşturma ve kovuşturması şikayete bağlıdır (m.30/6) — savcılık kendiliğinden harekete geçmez, hak sahibinin şikayeti gerekir. m.30/7 ise önemli bir işbirliği teşviki içerir: taklit malı satan/satışa arz eden kişi, malı nereden temin ettiğini bildirir ve bu sayede üreticinin ortaya çıkarılmasını/malların ele geçirilmesini sağlarsa, hakkında ceza verilmez.
Kullanmama Def’i
m.29/2, m.19/2’ye atıf yaparak, tecavüz davalarında davalının “kullanmama def’i”ni ileri sürebileceğini düzenler: davacının markasını, dava konusu mal/hizmetler bakımından son 5 yıl içinde Türkiye’de ciddi biçimde kullanmadığı ispatlanırsa, tecavüz iddiası bu def’iyle etkisiz kılınabilir. Bu def’ide 5 yıllık sürenin hesabında dava tarihi esas alınır. Uygulamada, özellikle uzun süredir fiilen kullanılmayan ama tescili canlı tutulan markalara dayalı tecavüz iddialarında bu savunma stratejik önem taşır.
Hukuk Davası: Tespit, Men, Tazminat
Cezai sürece ek olarak, marka sahibi tecavüzün tespiti, tecavüz fiillerinin durdurulması/men’i, tecavüzün sonuçlarının ortadan kaldırılması ve maddi-manevi tazminat taleplerini içeren bir hukuk davası açabilir. Hukuk ve ceza süreçleri paralel yürüyebilir; hukuk davasındaki tespit, ceza davasında da delil olarak değerlendirilebilir.
Süreler ve Başvuru Yolu
| Konu | Kural |
|---|---|
| Şikayet süresi (ceza) | Fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay, her halükarda fiil tarihinden 8 yıl (TCK genel şikayet süresi) |
| Kullanmama def’inde referans süre | Dava tarihinden geriye 5 yıl (m.29/2, m.19/2) |
| Hükümsüzlük davasında zamanaşımı (kötü niyetli tescil hariç) | Genel olarak süreye tabi değildir; kötü niyet iddiası her zaman ileri sürülebilir |
| İhtiyati tedbir / delil tespiti | Dava öncesi veya dava ile birlikte, gecikmede sakınca varsa acilen talep edilebilir |
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin E.2015/8115, K.2016/4549 sayılı ve 25.04.2016 tarihli kararında, davalı şirketin tescil ettirdiği markanın davacının önceki tarihli markasıyla işitsel ve anlamsal bakımdan karıştırılma ihtimali yarattığı tespit edilerek, kötü niyetle tescil edilen markanın hükümsüzlüğüne karar verilmiştir. Bu karar, iltibas değerlendirmesinde yalnızca görsel benzerliğin değil, işitsel ve anlamsal (kavramsal) benzerliğin de dikkate alınması gerektiğini; ayrıca kötü niyetli tescilin hükümsüzlük davasında süre sınırı olmaksızın ileri sürülebileceğini göstermesi bakımından önemlidir.
Kararın tam metni: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/221586900
Hukuki Destek
ALYAR LAW & CONSULTANCY, marka hukuku alanında müvekkillerine tecavüz tespiti, ihtarname, hukuk ve ceza davası takibi, kullanmama def’i savunması ve hükümsüzlük davalarında destek vermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tescilsiz bir işaret için ceza davası açılabilir mi?
Hayır. m.30/5 uyarınca cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır; tescilsiz işaretler için yalnızca haksız rekabet hükümleri gündeme gelebilir.
Taklit ürün sattığını bilmeyen bir satıcı da ceza alır mı?
m.29/1-c, ürünün taklit olduğunu “bildiği veya bilmesi gerektiği” halde satmayı tecavüz sayar; gerçek anlamda iyi niyetli ve makul özeni göstermiş bir satıcı bu kapsamdan çıkabilir, ancak bu her somut olayda ayrıca değerlendirilir.
Marka tecavüzü suçunun soruşturulması için savcılık kendiliğinden harekete geçer mi?
Hayır, m.30/6 uyarınca bu suçların soruşturma ve kovuşturması şikayete bağlıdır; hak sahibinin şikayette bulunması gerekir.
Taklit mal sattığını itiraf eden kişi cezadan kurtulabilir mi?
Evet, belirli şartlarda. m.30/7, malın nereden temin edildiğini bildiren ve bu sayede üreticinin ortaya çıkarılmasını sağlayan kişi hakkında ceza verilmeyeceğini düzenler.
Kullanmama def’i nasıl işler?
Davalı, davacının markasını dava konusu mal/hizmetler bakımından son 5 yıl içinde ciddi biçimde kullanmadığını ispatlarsa, bu def’i tecavüz iddiasını etkisiz kılabilir (m.29/2, m.19/2 atfıyla).
Marka hakkına tecavüzde hem hukuk hem ceza davası açılabilir mi?
Evet, iki süreç birbirinden bağımsızdır ve paralel yürütülebilir; hukuk davasında tespit, men ve tazminat, ceza davasında hapis/adli para cezası talep edilir.
İşitsel benzerlik görsel benzerlik olmadan da iltibas sayılır mı?
Evet, Yargıtay 11. HD’nin kararına göre işitsel ve anlamsal benzerlik de karıştırılma ihtimali değerlendirmesinde ayrıca dikkate alınır; görsel farklılık tek başına iltibası ortadan kaldırmaz.
Kötü niyetli marka tescili her zaman iptal ettirilebilir mi?
Kötü niyet iddiası genel olarak süre sınırına tabi tutulmaz ve her zaman ileri sürülebilir; ancak somut olayda kötü niyetin ispatlanması gerekir.
Lisans hakkını izinsiz genişleten kişi ne ile karşılaşır?
m.30/3 uyarınca, yetkisi olmadığı halde marka hakkı üzerinde devir, lisans veya rehin yoluyla tasarrufta bulunan kişi 2-4 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Resmî Kaynaklar
Hazırlayan
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu