OECD Pillar 2 — Küresel Asgari Kurumlar Vergisi ve Türkiye Uygulaması 2026

OECD/G20 BEPS 2.0 çerçevesindeki Pillar 2 (İkinci Sütun), küresel asgari kurumlar vergisi rejimi getirerek çok uluslu işletme gruplarının (MNE) düşük vergi yetki alanlarında elde ettikleri kazançları %15 asgari efektif vergi oranına tabi tutmayı amaçlamaktadır. Türkiye 2024 yılında 7524 sayılı Kanun ile Pillar 2’yi iç hukuka aktarmıştır. Bu rehberde GloBE kuralları, eşikler ve hesaplama esasları açıklanmaktadır.

Kapsam ve Eşikler

Kapsam: Konsolide grup yıllık geliri 750 milyon EUR ve üzeri olan çok uluslu işletme grupları
Asgari süre: Son 4 mali yılın en az 2’sinde eşiği aşma
Hariç bırakılanlar: Hükümet kuruluşları, uluslararası örgütler, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, emeklilik fonları, yatırım fonları (ana şirket düzeyinde)
Türkiye uygulaması: 7524 sayılı Kanun ile 2024 itibarıyla yürürlükte; 5520 sayılı KVK’ya entegre edilmiştir

Üç Mekanizma — GloBE

1. Yerel Asgari Tamamlayıcı Vergi (QDMTT)

Düşük vergilendirilmiş bir yetki alanı kendi rejimi içinde asgari %15’e kadar tamamlayıcı vergi tahsil ederek diğer ülkelerin vergi haklarını önler. Türkiye 7524 ile QDMTT uygulamaktadır.

2. Gelir Dahil Etme Kuralı (IIR)

Yurt dışı bağlı şirketin efektif vergi oranı %15’in altındaysa, ana şirket bulunduğu ülkenin vergi tabanına ekler ve tamamlayıcı vergi öder
Hiyerarşik uygulama: önce nihai ana şirket düzeyinde, daha sonra ara şirketler
Türkiye’de yerleşik nihai ana şirket için yerel uygulama 7524 ile etkin

3. Düşük Vergilendirilmiş Ödemeler Kuralı (UTPR)

IIR uygulanmadıysa veya yetersizse, grup şirketleri arasında bulunduğu yetki alanlarında ödenen vergiyi azaltarak veya ek vergi koyarak fark kapatılır. Türkiye için 2025-2026 itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır.

Efektif Vergi Oranı (ETR) Hesaplaması

Pay (Adjusted Covered Taxes): Yetki alanında ödenen kapsanan vergiler — uyarlamalı
Payda (GloBE Income): Mali muhasebe karı — GloBE düzeltmeleri uygulanmış
ETR = Adjusted Covered Taxes / GloBE Income
%15’in altındaysa ek vergi yükümlülüğü doğar
Yetki alanı bazında “blending” — ülkedeki tüm grup şirketleri birlikte değerlendirilir

Substance-Based Income Exclusion

Maddi varlık ve bordro maliyetlerinin belirli bir yüzdesi GloBE gelirinden indirilir:

Bordro maliyetlerinin belirli yüzdesi (10 yıl boyunca azalan oranda — geçiş kuralı)
Net defter değeri olan maddi varlıklar için belirli yüzde
Asgari faaliyet eşik kuralı — gerçek ekonomik faaliyetler vergilendirme dışı tutulur

Türkiye’nin Kurumlar Vergisi Reformu

7524 sayılı Kanun ile (RG 02.08.2024):

5520 sayılı KVK’ya yeni Geçici/Mükerrer maddeler eklenmiştir
Yerel kurumlar vergisi oranı %25 (2024 itibarıyla genel)
Türkiye’de etkin vergilendirme genelde %15 üzerindedir; ancak teşvikli yatırımlar (Ar-Ge, serbest bölge) düşük efektif oran yaratabilir
Yerel asgari kurumlar vergisi (DMT) — Pillar 2’nin yerel ayağı

Beyan ve Bildirim Yükümlülükleri

GloBE Bilgi Beyannamesi (GIR): Yıllık olarak verilir
Tamamlayıcı vergi beyannamesi: Türkiye’de yerleşik grup şirketleri için
Bilgi paylaşımı: OECD’nin yetki alanları arası çerçevesinde
İlk yıl beyanı için geçiş süresi tanınmıştır

Geçiş Düzenlemeleri (Transitional Safe Harbours)

OECD GloBE Implementation Framework çerçevesinde:

Ülke-bazlı raporlama (CbCR) Safe Harbour: CbCR verilerine göre üç testten birini geçen yetki alanı geçici güvenli liman avantajı kullanır
Substance test: Maddi varlık ve bordro üzerinden minimum gelir testi
Routine profits test: Vergi öncesi karın gelir üzerinden makul oranda olması
Geçiş döneminde — 2024-2026 — basitleştirilmiş raporlama mümkün

Vergi Anlaşmaları ile Etkileşim

Pillar 2, mevcut çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarını ortadan kaldırmaz
UTPR ödemeleri çekirdek vergi sayılır; iadesi mümkün değildir
Türkiye’nin imzaladığı 90+ vergi anlaşması bağlamında yorum yapılır
Çok Taraflı Anlaşma (MLI) hükümleri ayrıca işler

Vergi Planlaması ve Risk Alanları

Düşük vergi yetki alanlarında holding/finansman şirketi tutmak — ETR %15 testinde başarısızlık
Transfer fiyatlandırma düzeltmeleri — kapsanan vergi etkileri
İndirimler ve teşvikler — Substance-Based Exclusion ile etkileşim
Hibrit araçlar ve ters-hibrit kuruluşlar — özel kurallar
Birleşme/devir/iflas — geçiş dönemleri

İlgili Mevzuat

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (7524 ile değişik)
7524 sayılı Vergi Kanunlarında ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 02.08.2024)
OECD/G20 BEPS 2.0 — Pillar Two (GloBE Model Rules)
OECD GloBE Commentary ve Administrative Guidance
5520 sayılı KVK m.32 (kurumlar vergisi oranı)
Çok Taraflı Anlaşma (MLI)