Patent Tecavüz Davası — SMK m.149 Hukuki ve Cezai Talepler 2026

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.149 patent tecavüzünde başvurulabilecek hukuki talepleri düzenler. Bu rehberde tecavüz tespiti, men, ref, tazminat, gümrük tedbirleri ve cezai sorumluluk açıklanmaktadır.

Patent Tecavüzü

SMK m.85 uyarınca patent sahibinin izni olmaksızın:

Patentli ürünü üretmek, ticarileştirmek, satışa sunmak, satmak, ithal etmek veya bu amaçlarla bulundurmak
Patentli yöntemi kullanmak
Patentli yöntemle elde edilen ürünleri ticarileştirmek
Yöntem patentinin doğrudan kullanımına imkan sağlayan unsurları sunmak (dolaylı tecavüz)

tecavüz oluşturur. Patentin koruma kapsamı istem(ler) tarafından belirlenir; tarif ve şekiller istemlerin yorumunda yardımcıdır (m.89).

Hukuki Talepler — m.149

1. Tespit Davası (m.149/1-a)

Tecavüz fiilinin varlığının tespiti için açılan dava. Patent sahibi başlangıçta belirsiz konumdaki uyuşmazlığa hukuki kesinlik kazandırmak için tespit hükmü ister.

2. Men Davası (m.149/1-b)

Tecavüz fiilinin durdurulması; sürekli/tekrarlanan tecavüzün önlenmesi için verilen önleme hükmü.

3. Ref (Sonuçların Ortadan Kaldırılması) Davası (m.149/1-c)

Tecavüz konusu ürünlerin ve tecavüz aracı olan ekipmanın imhası, mahkumiyeti
Bu maddi varlıklar üzerinde mülkiyetin patent sahibine devri
Tecavüz kararının kamuoyu ile paylaşılması (yayım hükmü)

4. Maddi ve Manevi Tazminat (m.149/1-ç, m.150-151)

Maddi tazminat üç yöntemden birine göre hesaplanır:
- Yöntem 1: Patent sahibinin tecavüz yokken elde edebileceği muhtemel gelirin kaybı
- Yöntem 2: Tecavüz edenin tecavüz nedeniyle elde ettiği kazanç
- Yöntem 3: Patent sahibi izin verseydi alacağı bedelin (lisans bedeli) en yüksek miktarı
Patent sahibi en yüksek tazminat veren yöntemi seçebilir
Tecavüz edenin kasıtlı veya ağır kusurlu olduğu hallerde tazminatın artırılması mümkündür
Manevi tazminat — patent sahibinin kişilik haklarına saldırı niteliğindeki ihlallerde

5. Yayım Hükmü (m.149/3)

Tecavüz tespiti ve mahkumiyet kararının ulusal gazetede ilanı veya patent sahibinin kararı belirli bir kanaldan duyurması yönünde karar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görev: Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (m.156); olmadığı yerde 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
Yetki: Patent sahibinin yerleşim yeri, tecavüz fiilinin işlendiği yer, tecavüzün etkilerini gösterdiği yer (HMK m.6, m.16; SMK m.156/3)
Yabancı davacı ise Ankara mahkemeleri yetkilidir

İhtiyati Tedbir — SMK m.159, HMK m.389

Patent davası öncesinde veya sırasında:

Tecavüz konusu ürünlerin üretiminin, satışının durdurulması
Mevcut stokların muhafaza altına alınması
İthalatın gümrükte durdurulması
Bilgisayarlarda ve üretim tesislerinde delil tespiti (HMK m.400)
Tedbir kararı için teminat yatırılması — alacaklı patent geçerlilik şüphesi olduğunda zorunlu

Gümrükte Tedbir — m.157

Patent sahibi, ithal/ihraç edilen tecavüz ürünleri için gümrükte el koyma talebinde bulunabilir
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57 ve Yönetmelik çerçevesinde 10 iş günü geçici el koyma
Bu süre içinde mahkemeden tedbir kararı alınmazsa el koyma kalkar
Patent sahibi yıllık başvuru ile genel takip kararı alabilir

Cezai Sorumluluk — m.30

SMK m.30, patent tecavüzünü cezai sorumluluk dışında bırakmıştır. Marka tecavüzünden farklı olarak patent ihlali doğrudan cezai sorumluluğa yol açmaz; sadece hukuki yaptırım uygulanır. Ancak:

Sahte patent başvurusu ve tescili — TCK m.204 (resmi belgede sahtecilik)
Patent sahibi olarak yanıltıcı şekilde kendini tanıtmak — TCK m.158 dolandırıcılık
Patent sahibinin onayı varmış gibi davranma — TCK m.157 dolandırıcılık

Patentin Geçersizliği Savunması

Tecavüz davasında davalı, patentin geçersiz olduğu (yenilik, buluş basamağı, sanayide uygulanabilirlik şartlarının yokluğu — m.82-83) iddiasıyla karşı dava açabilir. Mahkeme genelde:

Geçersizlik iddiasını ön sorun olarak değerlendirir
Bilirkişi heyeti (patent vekili, mühendis, akademisyen) atar
Patent geçersizse tecavüz kararı verilemez

Önceki Kullanım Hakkı — m.87

Patent başvurusu tarihinden önce iyi niyetle aynı buluşu kullanmaya başlamış kişi, patent sahibine karşı kullanımı sürdürme hakkına sahiptir. Bu hak işyerine bağlıdır ve devredilebilir (sadece işyerinin tümüyle birlikte).

Zamanaşımı

Tazminat talepleri için 2 yıl — fiili ve faili öğrenmeden itibaren (TBK m.72 atıf)
10 yıl hak düşürücü dış süre — fiil tarihinden itibaren
Tecavüz devam ediyorsa süre işlemeye başlamaz — sürekli ihlal halinde her yeni eylem ayrı zamanaşımı sürecine konu

Patent Lisans Sözleşmesi

Yazılı şekil zorunlu (m.148)
Tescil ile üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir
Münhasır (exclusive) ve münhasır olmayan lisans — koruma kapsamı farklı
Münhasır lisans sahibi, sözleşmede aksi yoksa, kendi adına tecavüz davası açabilir

İlgili Mevzuat

6769 sayılı SMK m.82-87, m.89, m.148, m.149-151, m.156-159
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57
5237 sayılı TCK m.157, m.158, m.204
6098 sayılı TBK m.72
6100 sayılı HMK m.6, m.16, m.389-403
TRIPS Anlaşması m.41-50
Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) — referans