Pump and Dump Hukuk Rehberi 2026

İçindekiler

Pump and Dump Hukuki Tanım

Pump and dump (PnD), düşük likiditeli token fiyatının organize manipülasyonla yükseltilmesi ve ardından zirveden satışla mağdurlara zarar verilmesi şemasıdır. Türk hukukunda fiil 6362 sayılı SPK m.107 (işlem temelli piyasa dolandırıcılığı) ve m.104 (piyasa bozucu eylemler) hükümleri kapsamında değerlendirilir. SPKn m.107 ve devamı hükümlerinin kripto varlıklara uygulanabilirliği, ilgili varlığın m.35/B ve 35/C kapsamında Kanuna tabi olup olmadığına göre ayrıca değerlendirilir. AB MiCA Tüzüğü Madde 88-92 piyasa kötüye kullanımı hükümleri uyumludur.

Tespit Yöntemleri ve Adli Bilişim

Pump and dump tespitinde: anormal hacim artışı, sosyal medya organize promotion (mesajlaşma uygulaması pump groupları, X coordinated tweets), wallet cluster analizi (aynı IP/zaman penceresinde işlem), order book spoofing izleri kullanılır. Zincir analizi şirketlerinin blockchain analytics raporları delil değeri taşır. Uygulamada adli bilişim bilirkişi raporuna başvurulur.

Mağdur Şikayeti ve SPK Süreci

Mağdurlar SPK’ya başvurarak şikayet sunabilir. SPK piyasa bozucu eylemler için 6362 SK m.104 kapsamında idari para cezası verir; m.107 kapsamındaki suçlarda soruşturma, m.115/1 uyarınca Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır. Eş zamanlı Cumhuriyet Başsavcılığına şikayet ile TCK m.158 nitelikli dolandırıcılık soruşturması talep edilir. Mağdur müşteki sıfatıyla CMK m.234 hakları ile davaya katılır.

Tazminat Davası ve İspat

Mağdur haksız fiil tazminatı için TBK m.49 davası açabilir. Manipülasyon zararı hesabında: alış fiyatı, satış (gerçek piyasa değeri) farkı, fırsat maliyeti hesaplanır. İspat yükü mağdurda olmakla birlikte HMK m.190 ispat kolaylığı ve bilirkişi raporu güçlü destek sağlar.

Önleyici Tedbirler ve Yatırımcı Eğitimi

PnD’den korunma için: 1) Düşük market cap (<50M USD) tokenlerden uzak durma, 2) Sosyal medya pump promotionlarına şüpheyle yaklaşma, 3) Volume-to-Market Cap oranı kontrolü, 4) Holder concentration analizi, 5) Tek borsada listelenmiş tokenlerden kaçınma, 6) FOMO'ya karşı pre-trade research. SPK Yatırımcı Eğitim Merkezi materyalleri faydalıdır.

Sıkça Sorulan Hukuki Sorular (FAQ)

pump and dump kapsamında hangi mevzuat uygulanır?

5237 sayılı TCK, 6362 sayılı SPK (7518 SK ile değişik), 5549 sayılı MASAK Kanunu, 213 sayılı VUK, 193 sayılı GVK, 6502 sayılı TKHK, 6098 sayılı TBK, 4721 sayılı TMK ve 6100 sayılı HMK temel mevzuatlardır.

pump and dump davası nasıl açılır?

Cumhuriyet Başsavcılığına CMK m.158 yazılı şikayet ile veya hukuk mahkemesinde alacak davası ile başlatılır (belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla mülga edilmiştir; bu tarihten önce açılmış davalar eski hükme tabidir).

Hangi belgeler gerekir?

İşlem geçmişi, banka dekontu, KYC belgeleri, e-posta, ekran görüntüleri, transaction hash, bilirkişi raporu temel delillerdir.

MASAK bildirimi zorunlu mudur?

Şüpheli işlem bildirimi, tutar eşiğine bağlı olmaksızın şüphe halinde yükümlülerce yapılır (5549 sayılı Kanun m.4). Kimlik tespiti ayrı bir yükümlülüktür.

pump and dump sürecinde ihtiyati tedbir alınabilir mi?

HMK m.389 ihtiyati tedbir, İİK m.257 ihtiyati haciz, CMK m.128 elkoyma talep edilebilir.

pump and dump cezası ne kadar?

TCK m.158 (3-10 yıl), m.243 (1 yıla kadar), m.244 (1-5 yıl), m.245 (3-6 yıl) hapis cezaları öngörülmüştür.

Tazminat hesabı nasıl?

Yatırılan ana para, kur farkı, kâr yoksunluğu, manevi tazminat hesaplanır. TBK m.49 ve m.58 hükümleri.

Zamanaşımı?

TCK m.66 (8-30 yıl), TBK m.72 (10 yıl), 6502 TKHK m.66 hükümleri uygulanır.

İlgili Hukuki Rehberler

İlgili Mevzuat ve Yasal Dayanak

  • 5237 sayılı TCK: m.158 nitelikli dolandırıcılık, m.220 suç örgütü, m.243-245 bilişim suçları
  • 5271 sayılı CMK: m.128 elkoyma, m.134 bilgisayar arama, m.135 iletişim tespiti, m.158 şikayet, m.234 müşteki
  • 6362 sayılı SPK (7518 SK ile): KVHS lisans, m.99-115 yaptırımlar, m.107 piyasa dolandırıcılığı
  • 5549 sayılı MASAK: m.4, m.6, m.19/A (Bakan yetkisi)
  • 6098 sayılı TBK: m.49, m.58, m.72, m.77-79 sebepsiz zenginleşme
  • 6100 sayılı HMK: m.190, m.219, m.389 ihtiyati tedbir
  • 2004 sayılı İİK: m.89, m.206, m.257
  • 4721 sayılı TMK: m.218-220, m.589-599, m.605
  • 193 sayılı GVK: m.37, m.82, Mük. m.80
  • 213 sayılı VUK: m.253, m.359
  • 6698 sayılı KVKK: m.11, m.12, 72 saat bildirim
  • Uluslararası: MiCA (AB 2023/1114), OECD CARF (2027), FATF R.16 Travel Rule

Örnek Hukuki Senaryolar

Senaryo 2: Yetkisiz Cüzdan Erişimi

Cüzdana yetkisiz erişim halinde TCK m.243-244 ve m.142/2-e uygulanır. Adli bilişim raporu, transaction hash takibi ve blok zincir analytics yapılır. KVKK m.12 uyarınca 72 saatte KVK Kuruluna bildirim zorunludur.

Pratik Hukuki Strateji ve Mütalaa

Pump and Dump Hukuk Rehberi 2026 | SPK 107, Piyasa Manipülasyonu ve Mağdur Hakları kapsamında müvekkil odaklı stratejik yaklaşım, dosya tipine göre üç boyutlu değerlendirme gerektirir: maddi olayın hukuki nitelendirmesi, delil kalitesi haritası ve karşı tarafın kuvvetli/zayıf cephelerinin tespiti. Türk Medeni Kanunu m.2 dürüstlük ilkesi, hukuki müzakere stratejisinin temelini oluşturur. Müvekkilin gerçek menfaati üzerinden yapılan analiz, dosyaya konu olabilecek karşı iddiaları ön taraması yapar ve savunma mimarisini önceden kurar.

Bu süreçte, 6100 sayılı HMK m.119 dilekçenin asgari unsurları, m.190 ispat yükü ve m.199 elektronik belge hükümleri çerçevesinde delil paketinin şekillendirilmesi kritik aşamadır. Blockchain işlem geçmişi, blokzincir gezgini çıktıları, borsa hesap özetleri, KYC kayıtları, banka EFT dekontları ve karşılıklı yazışmalar tek bir kronolojik delil dosyası halinde birleştirilir. HMK m.199 kapsamındaki elektronik veriler, uygulamada teknik bilirkişi raporuyla birlikte değerlendirilir.

Risk Değerlendirmesi ve Dosya Haritası

Risk değerlendirmesi üç katmanda yapılır. Birinci katman hukuki risk: ilgili mevzuat hükümlerinin dosya olgularına uygulanabilirliği, zamanaşımı süreleri, hak düşürücü süreler ve usul hatası ihtimalleri. İkinci katman delil riski: blockchain işlemlerinin geri döndürülemez nitelikte olması, anonim cüzdan adreslerinin gerçek kişi tespiti zorluğu, yurt dışı borsa kayıtlarının elde edilebilirlik düzeyi ve şahit beyanlarının güvenilirliği. Üçüncü katman icra riski: kazanılan davanın fiilen sonuca ulaştırılma kabiliyeti, borçlunun mal varlığı durumu, sınır ötesi takip ihtiyacı ve uluslararası MLAT mekanizmaları.

Dosya haritası çıkarılırken her bir delil unsurunun delil değeri, ispat ağırlığı ve karşı kanıtla çürütülme ihtimali tek tek puanlanır. 5237 sayılı TCK kapsamında ceza yargılaması paralel yürütülecek ise CMK m.158 suç duyurusu ve m.234-237 katılma süreçleri eş zamanlı planlanır. Hukuk davası ile ceza davasının birleşmesi durumunda HMK m.165 bekletici sorun değerlendirilir; ceza yargılamasının hukuk davasını etkileyeceği durumlarda hukuk davası bekletilebilir.

Uluslararası Boyut ve Sınır Ötesi Takip

Kripto varlık uyuşmazlıkları doğası gereği sınır ötesi nitelik taşır. Yurt dışı kripto borsaları, VASP (Virtual Asset Service Provider) statüsünde kayıt olduğu ülkelerin yargı yetkisine tabidir. Türk hukuku bakımından MÖHUK m.40 kapsamında zarar görenin Türkiye’de bulunması veya zararlı eylemin etkilerinin Türkiye’de doğması yetki sağlayabilir. 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu ile MLAT (Mutual Legal Assistance Treaty) mekanizması yurt dışı delil temini ve karar tanıma süreçlerinde kullanılır.

FATF Travel Rule (R.16) çerçevesinde 1.000 USD üzeri transferlerde alıcı/gönderici kimlik bilgisinin VASP’lar arası paylaşımı zorunludur. OECD Crypto Asset Reporting Framework (CARF), kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin yıllık otomatik bilgi değişimini öngören bir çerçevedir. AB MiCA Tüzüğü 2023/1114, Avrupa pazarında faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcıları için uyum çerçevesini belirler. New York Tahkim Sözleşmesi 1958 ile yabancı tahkim kararlarının Türkiye’de tanınması mümkündür.

Özel Yargılama Usulü ve İhtisas Mahkemeleri

Kripto dolandırıcılığı davalarında görevli mahkeme dosya türüne göre değişir. TCK m.158 nitelikli dolandırıcılık asliye ceza mahkemesinin görev alanındadır (5235 sayılı Kanun m.12); tazminat talebi ceza mahkemesinde değil, hukuk mahkemesinde (uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk veya asliye ticaret) ileri sürülür.

Yetkili mahkemenin tespitinde HMK m.5-19 yetki kuralları, MÖHUK m.40-46 milletlerarası yetki kuralları ve sözleşme klozları birlikte değerlendirilir. Bilişim suçlarında 5651 sayılı Kanun m.8/A erişim engeli kararı ile Sulh Ceza Hakimliği müdahalesi, ihtiyati tedbir niteliğinde hızlı sonuç sağlar. CMK m.135 iletişim tespiti, m.140 teknik araçlarla izleme ve m.134 bilgisayar incelemesi, dijital delil toplama yöntemleridir.

Bilirkişi İncelemesi ve Teknik Rapor

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve HMK m.266-287 kapsamında atanacak bilirkişinin nitelikleri, blockchain forensics çalışma, yazılım mühendisliği ve mali analiz alanlarında yeterlilik içermelidir. Bilirkişi raporunun üç temel unsuru: (1) inceleme yöntemi (zincir analizi yazılımları gibi araçlar), (2) bulgu tablosu ve zincir analizi grafiği, (3) mütalaa ve hukuki nitelendirme önerisi.

Bilirkişi raporuna itiraz CMK m.62-67 (ceza) ve HMK m.281 (hukuk) kapsamında yapılır. İtiraz dilekçesinde teknik metod hatası, eksik incelenen veri, hatalı sonuç çıkarımı ve önyargılı yaklaşım iddiaları somut gerekçelerle desteklenmelidir. Mahkeme, ek rapor istenebileceği gibi yeni bir bilirkişi heyeti de atayabilir. HMK m.266 uyarınca çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurulur; bu nedenle rapor kalitesi davanın seyrini doğrudan etkiler.

İhtiyati Tedbir Stratejisi

Kripto varlıkların hızlı transfer edilebilirliği nedeniyle ihtiyati tedbir, dosyanın can damarıdır. HMK m.389 kapsamında talep edilebilecek ihtiyati tedbirler: (a) borsa hesabına bloke konulması, (b) banka EFT işlemlerinin durdurulması, (c) cüzdan adreslerine işlem yasağı (smart contract düzeyinde uygulanabilirlik teknik incelemeye tabidir). Tedbir kararı için yaklaşık ispat (HMK m.390/3) yeterli olup teminat (HMK m.392) mahkemece takdir edilir.

2004 sayılı İİK m.257 ihtiyati haciz, alacağın varlığını gösteren belge bulunması koşuluyla talep edilir. Tedbir kararının uygulanması 1 hafta içinde talep edilmelidir; aksi halde karar HMK m.393/1 uyarınca kendiliğinden kalkar. Karşı taraf HMK m.394 kapsamında tedbir kararına itiraz edebilir; bu süreçte alacağın gerçek dayanağı ve teminat miktarı tartışmaya açılır.

Tazminat Hesabı ve Faiz

Kripto varlık değerinin volatilitesi tazminat hesabını karmaşıklaştırır. TBK m.50 maddi tazminat çerçevesinde fiili zarar (damnum emergens) ve yoksun kalınan kar (lucrum cessans) ayrı kalemlerde hesaplanır. Hesap tarihi; işlemin niteliği, talebin konusu ve dosyadaki kayıtlar dikkate alınarak somut uyuşmazlığa göre değerlendirilir.

Haksız fiil tazminatında faiz olay tarihinden itibaren işletilir; sözleşmeden doğan taleplerde TBK m.117 uyarınca temerrüt esas alınır. Kripto varlığa ilişkin talebin konusu, sözleşme ve işlem kayıtları üzerinden belirlenir. Değerleme tarihi, uygulanabilecek faiz ve talebin hangi para birimiyle ileri sürüleceği somut uyuşmazlığa göre değerlendirilir. Manevi tazminat (TBK m.58) kişilik haklarının ihlali halinde ayrı kalem olarak talep edilir. Mahrum kalınan menfaat (TBK m.49 fıkra 2) ekonomik durum analizi ile hesaplanır.

0534 636 19 19 WhatsApp alyarlaw@gmail.com