Saklama (Vedia) Sözleşmesi ve Antrepo Sorumluluğu (TBK m.561-580)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.561-580 arasında düzenlenen saklama (vedia) sözleşmesi, saklayıcının kendisine bırakılan bir taşınırı güvenli bir yerde korumayı üstlendiği sözleşmedir (m.561/1). Otopark, kasa kiralama, antrepo, otel-pansiyon emanet hizmeti, banka kasası, arşivleme hizmetleri günlük yaşamda saklama sözleşmesinin yaygın uygulamalarıdır. Bu rehber, saklamanın türleri, tarafların hak ve borçları, ücret ve sorumluluk rejimleri ile özel saklama biçimlerini 2026 yılı uygulamasına uygun şekilde değerlendirmektedir.

Saklamanın Tanımı ve Türleri (TBK m.561)

Saklama sözleşmesi, saklayanın saklatanın taşınır bir malını koruması ve geri vermesi yükümlülüğü altına girdiği bir sözleşmedir. Saklamanın türleri: (i) olağan saklama (m.561), (ii) misli şeyleri saklama (m.572), (iii) taşınır mal saklama ve genel mağaza/antrepo saklaması (m.575), (iv) konaklama yerlerinde saklama (m.576-580). Saklama, niteliği gereği taşınır mallar üzerinde uygulanır; taşınmazlar saklama sözleşmesine konu olamaz.

Saklayanın Borçları (TBK m.562-565)

Saklayanın temel borçları: (i) saklatandan teslim aldığı malı korumak (m.562), (ii) malı kullanmamak (m.563) — saklatanın izni olmaksızın saklananı kullanan saklayan, kullanım karşılığı ücret ödemek ve doğan zararı tazmin etmek zorundadır, (iii) malı bizzat saklamak veya saklatanın izni ile başkasına saklatmak (m.564), (iv) malı talep üzerine derhâl iade etmek (m.566). Saklayan, malı korumak için bir özen yükümlülüğü altındadır; ücret kararlaştırılmamışsa kendi malına gösterdiği özeni, ücret kararlaştırılmışsa basiretli bir saklayanın özenini göstermek zorundadır.

Saklatanın Borçları (TBK m.567-568)

Saklatanın temel borçları: (i) ücret kararlaştırılmışsa ücreti ödemek (m.567), (ii) saklayanın yaptığı zorunlu giderleri tazmin etmek (m.568), (iii) saklamadan doğan zararları (örneğin saklanan malın saklayanın diğer mallarına verdiği zarar) tazmin etmek. Ücret kararlaştırılmamışsa ve durum ücret talebini gerektirmiyorsa saklayan ücret talep edemez (TBK m.561/2).

Misli Saklama (TBK m.572)

TBK m.572 hükmü, para, kıymetli kâğıt veya diğer misli şeylerin saklamaya konu edilmesini düzenler. Sözleşmede taraflar saklayanın aynı miktar ve nitelikteki şeyleri iade edeceğini kararlaştırmışlarsa, saklayan saklananı tasarruf edebilir; bu hâlde saklama sözleşmesi tüketim ödüncü (karz) niteliği kazanır. Bankaya yapılan mevduat işlemleri tipik misli saklamadır; banka mevduatı kullanma yetkisine sahiptir, müşteriye eşdeğer iade borçlu olur.

Genel Mağaza ve Antrepo Saklaması (TBK m.575)

TBK m.575, genel mağaza işletmecilerinin (antrepo, depo) saklama sorumluluklarını düzenler. Profesyonel saklama yapanlar; saklananın korunması, ayrılması, sigortalanması ve makbuz/ambar senedi düzenlenmesi konularında özel sorumluluk altındadırlar. Antrepo işletmesi 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine ve genel mağaza işletmesi 6102 sayılı TTK m.832-846 hükümlerine de tâbidir. Genel mağaza işletmecisi, malları kendi malları ile karıştırmamak ve emniyetli ortamda saklamakla yükümlüdür.

Konaklama Yerlerinde Saklama (TBK m.576-580)

Otel, pansiyon ve benzeri konaklama yerlerinde müşterilerin getirdikleri mallardan dolayı işletmeci yasal saklama sorumluluğu altındadır (m.576). Bu sorumluluk; müşterinin getirdiği eşyanın çalınması, kaybolması veya hasara uğraması halinde işletmecinin tazminat ödemesini gerektirir. Sorumluluk sınırı: müşterinin günlük konaklama bedelinin yüz katıdır (m.577/1). Ancak şu hallerde sınır aşılır: (i) zarar işletmeci veya çalışanlarının kusurundan doğmuşsa (m.577/2), (ii) eşya işletmeciye saklamak üzere teslim edilmişse, (iii) işletmeci saklamayı haksız reddetmişse. Müşteri, eşyanın çalındığını veya zarar gördüğünü öğrendikten sonra derhâl bildirmek zorundadır; bildirim yapılmazsa hak düşer (m.578).

Vestiyer ve Otopark Sorumluluğu

Otopark işletmecisi, müşterinin aracını teslim aldığında saklama sözleşmesi kurulur ve aracın güvenliğinden sorumludur. Vestiyer ve gardırop hizmetlerinde de saklama hükümleri uygulanır; ancak işletmecinin sorumluluk şartları sözleşme veya tabela ile sınırlandırılmışsa bu sınırlamalar TBK m.20-25 (genel işlem koşulları) çerçevesinde değerlendirilir. Aşırı sınırlamalar (örneğin “kaybolan eşyadan sorumlu değiliz”) genel işlem koşulu denetimi sonucunda geçersiz sayılabilir.

Banka Kiralık Kasa İlişkisi

Banka kiralık kasaları, kira ve saklama sözleşmesi unsurlarını birlikte içeren karma sözleşmedir. Bankanın asıl edimi, kasanın saklanması ve emniyetli ortamda tutulmasıdır. Müşteri kasanın içerdiği malı bankaya teslim etmediğinden, bankanın sorumluluğu kasaya yetkisiz erişim halinde söz konusu olur. Hırsızlık, yangın, su baskını gibi olaylarda bankanın özen borcunun ihlali ispat edildiğinde tazminat sorumluluğu doğar.

Sorumluluk Sınırlamaları ve Genel İşlem Koşulları

Saklayanın sorumluluğunu sınırlayan veya kaldıran sözleşme hükümleri TBK m.115 ve m.20-25 hükümleri çerçevesinde denetlenir. m.115/1 hükmüne göre ağır kusur halinde sorumsuzluk anlaşması geçersizdir. Tüketici işlemlerinde, saklayanı sorumluluktan kurtaran genel işlem koşulları yazılmamış sayılır (TKHK m.5). Müşteri tüketici sıfatını taşıyorsa, ayrıca TKHK m.6 (tüketici aleyhine olan koşulların geçersizliği) hükmü de uygulanır.

Geri Verme Borcu — İade Yeri ve Zamanı (TBK m.569)

Saklayan, saklananı saklatanın talebi üzerine derhâl iade etmek zorundadır. Sözleşmede belirli bir süre kararlaştırılmış olsa bile, saklatanın talebi üzerine süre dolmadan iade yapılır; aksine sözleşme hükmü kural olarak saklatan aleyhine geçerli değildir. İade yeri kural olarak teslim alınan yerdir; aksi kararlaştırılmadıkça nakil masrafları saklatana aittir.

Zamanaşımı

Saklama sözleşmesinden doğan ücret, gider ve tazminat talepleri TBK m.146 uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımına tâbidir. Konaklama yerlerinde saklama sorumluluğu m.580 uyarınca olayın öğrenilmesinden itibaren 1 yıllık ve her halde 5 yıllık kısa zamanaşımına tâbidir.

İlgili Mevzuat

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.561-580 (saklama sözleşmesi)
TBK m.20-25 (genel işlem koşulları), m.115 (sorumsuzluk anlaşması)
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.832-846 (genel mağaza), m.732 vd. (komisyon)
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.93-105 (antrepo rejimi)
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.5, m.6
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 (dürüstlük kuralı)