Şile’de Sezonluk ve Yerel İşletmeler İçin Şirket Hukuku

Şile; Karadeniz kıyısındaki sahilleri, yazlık konutları, otel ve pansiyonları, restoranları ve bağ ile tarım işletmeleriyle İstanbul’un diğer ilçelerinden ayrışan bir ticari yapıya sahiptir. İşletmelerin önemli bir bölümü yaz sezonuna odaklanır, ortaklıklar ise çoğu zaman aile bağına ya da uzun süreli komşuluğa dayanır. Bu sayfada Şile’deki işletmelerin şirket kurarken, ortaklık ilişkisini yürütürken ve ticari uyuşmazlık yaşadığında bilmesi gereken hukuki başlıklar genel bilgilendirme amacıyla ele alınmaktadır.

Şirket kurmadan önce yapılacak ilk değerlendirme

Küçük bir otel, restoran, tarım ürünü işleme tesisi veya yazlık kiralama işi için şahıs işletmesi, limited şirket ve anonim şirket arasında seçim yapılırken sorumluluk, sermaye ve vergi yükü birlikte tartılır. Limited şirkette ortaklar, şirket borçlarından kural olarak sermaye taahhütleri ile sorumludur; ancak kanunda öngörülen ek ödeme ve rekabet yasağı gibi yükümlülükler esas sözleşme ile ayrıca düzenlenebilir. Anonim şirkette ise sermaye payları serbestçe devredilebilir, esas sözleşme ile bu serbestlik sınırlandırılabilir.

Nakdî sermaye payının en az yüzde yirmi beşi tescilden önce ödenmelidir (TTK m.344). Gayrimenkul veya araç gibi ayni sermaye getirilecekse, bunun değerinin bilirkişi tarafından belirlenmesi gerekir.

Sezonluk işletmede ortaklık ve sözleşme düzeni

• Ortaklar arasında iş bölümü ve yetki yazılı hâle getirilmelidir; yazın yoğun, kışın durgun çalışan işletmelerde sorumluluğun kimde olduğu belirsiz kalabilir.
• Sezonluk çalışanlarla yapılan iş sözleşmeleri 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir; belirli süreli sözleşmenin şartları ayrıca kontrol edilir.
• Tedarikçi ve acente sözleşmelerinde ödeme vadeleri ve cezai şart açıkça yazılmalıdır.
• Kiralık işletme, devralınacak işletmenin borç ve alacaklarının tespiti açısından önceden incelenmelidir; işletme devrinde borçlara ilişkin sorumluluk TBK m.202’ye göre belirlenir.

Uyuşmazlık çıktığında yargı yolu

Şirketler arasındaki ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Şile’deki bir şirketin davası açılırken yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya şirket merkezine göre (HMK m.6), sözleşmeden doğan davalarda ifa yerine göre (HMK m.10) belirlenir. İlçenin bağlı olduğu adliye bilgisi, dava dilekçesi hazırlanmadan önce adalet.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir. Para alacağı ve tazminat davalarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır (TTK m.5/A).

Ortaklar arasındaki güvene dayalı ilişki bozulduğunda haklı sebeple fesih (anonim şirkette TTK m.531, limited şirkette TTK m.636) veya payın devri yoluyla ayrılma seçenekleri değerlendirilir. Mahkemeler fesih talebinde son çare ilkesini gözetir.

Mevzuat çerçevesi

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu temel dayanaklardır. Turizm işletmelerinde bunlara ek olarak 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri uygulanabilir.

Yerel işletmelerde sık karşılaşılan üç durum

Birincisi, işletmenin kurucusunun çocuklarına devri hâlidir. Babadan evlada geçen otel veya restoran işletmesinde pay devri, hediye veya satış şeklinde yapılabilir; devrin hukuki niteliği hem şirket hukuku hem de miras hukuku bakımından sonuç doğurur. Yaşarken yapılan devirlerin sonradan mirasçılar arasında tartışma konusu olmaması için sözleşmenin şekil şartlarına ve gerçek amacına dikkat edilmelidir.

İkincisi, taşınmaz üzerindeki işletmelerde şirket ile taşınmaz malikinin farklı kişiler olmasıdır. Arsa ya da bina bir ortağın adına kayıtlı, işletme ise şirket adına faaliyet yürütüyorsa, kira sözleşmesinin yazılı yapılması ve bedelin banka yoluyla ödenmesi ileride çıkabilecek uyuşmazlıkta delil sağlar.

Üçüncüsü, sezon sonunda ödenmeyen tedarik bedelleridir. Yaz boyunca vadeli alım yapıp sezon sonunda ödeme güçlüğüne düşen işletmelerle ilgili alacaklıların, borçlunun mal varlığını tespit etmesi ve zamanında takip başlatması önemlidir. Borçlu ise, alacağın zamanaşımına uğramış olup olmadığını ve fatura ile teslim belgesindeki bilgilerin tutarlılığını incelemelidir.

Bu üç durumda ortak nokta, kayıtların ve yazılı sözleşmelerin sonradan düzenlenmesi yerine olay yaşanmadan hazırlanmasıdır. Şile’de işletmelerin pek çoğu mevsime bağlı çalıştığından, sezon başlamadan sözleşmelerin gözden geçirilmesi ve ortaklar arasında yetki dağılımının yazıya geçirilmesi uyuşmazlık riskini azaltır.

Sıkça sorulan sorular

Şile’de yazlık kiralama faaliyeti için şirket kurmak gerekir mi?

Faaliyetin kapsamı ve gelirin düzeyi vergi mevzuatına göre değerlendirilir. Şirket kurulması zorunlu olmayabilir; ancak sorumluluğu sınırlamak ve ortaklık düzenini yazılı hâle getirmek isteyenler limited şirketi tercih edebilir.

Ortaklardan biri sezon sonunda ayrılmak isterse ne olur?

Ayrılma, esas sözleşmedeki çıkma şartlarına ve kanuna göre yapılır. Payın bedeli taraflarca belirlenebildiği gibi bilirkişi aracılığıyla da saptanabilir. Çıkma sebebi esas sözleşmede öngörülmemişse haklı sebep aranır.

Otel veya restoran işletmesinin devrinde alacaklılara karşı sorumluluk kime ait olur?

İşletmeyi devralan, devir ilan edildikten sonra veya alacaklılara bildirildiğinde, kanunda belirtilen süre içinde önceki işletme borçlarından devredenle birlikte sorumlu olur (TBK m.202). Devir sözleşmesinde bu risk bölüşümü ayrıca yazılmalıdır.

Tarım ürünü satışından doğan alacak için hangi dava açılır?

Taraflar tacir ise ve işlem ticari işletmeleriyle ilgiliyse dava asliye ticaret mahkemesinde görülür. Taraflardan birinin tacir olmadığı hâllerde davanın ticari sayılıp sayılmayacağı, TTK m.4 ve ilgili hükümlere göre somut olay üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.